Günlük hayattan senaryolar: şart ve döngü, soyut bir alıştırma olarak değil
çözülmesi gereken bir iş olarak. Soruyu birlikte oku, akış şemasını tahtada çiz,
ipucu ve çözümü sonra aç.
🔒
İpucu ve çözümler kilitli.Şifre öğretmende; girilmeden ipucu da cevap da açılmaz.
1
Tek karar
🧾 Market kasası — para üstü
Kasiyer ürünlerin toplam tutarını ve müşterinin verdiği parayı yazıyor.
Program ya para üstünü söyleyecek ya da kaç lira eksik kaldığını.
📋 Kurallar
Verilen para tutarı karşılıyorsa para üstü yazılır.
Karşılamıyorsa eksik kalan tutar yazılır.
Para tam denk gelirse para üstü 0 TL'dir; bu da geçerli bir ödemedir.
⌨️ Girdiler
tutar — ürünlerin toplamı (TL)
verilen — müşterinin verdiği para (TL)
🖥️ Çıktı
Para üstü: 15,50 TL
ya da 34,50 TL eksik
🧪 Sınıfta dene
Girdi
Ekranda beklenen
tutar = 184,50 · verilen = 200
Para üstü: 15,50 TL
tutar = 184,50 · verilen = 150
34,50 TL eksik
tutar = 200 · verilen = 200
Para üstü: 0,00 TL
karşılaştırmaif / elseiki dalda farklı hesapsınır değer
2
Çok dallı karar
🎓 Ders geçme ve harf notu
Bir öğrencinin vize, final ve devamsızlık bilgisi giriliyor.
Program yönetmeliğin sırasını izleyerek öğrencinin harf notunu ve geçip geçmediğini yazacak.
📋 Kurallar
Devamsızlık 14 saati geçtiyse sonuç DZ'dir; not hiç hesaplanmaz.
Ortalama = vize × 0,40 + final × 0,60.
Final 40'ın altındaysa ortalama ne olursa olsun FF (baraj).
iç içe iferken kararelse if zincirizincirin sırasıbaraj koşulu
3
Döngü + karar
💰 Maaş bordrosu
Bir işyerinin bütün çalışanları için maaş hesaplanacak. Her çalışanın adı,
saat ücreti ve o ay çalıştığı saat giriliyor; program her satır için net maaşı,
sonunda da işyerinin toplam maaş giderini yazacak.
📋 Kurallar
Önce kaç çalışan olduğu sorulur; sonra her biri için ad, saat ücreti ve çalışılan saat.
İlk 40 saat normal ücretle ödenir.
40 saatin üstündeki her saat 1,5 kat ödenir (mesai).
Brüt maaş 10.000 TL'yi aşarsa vergi %25, aşmazsa %15'tir.
Net maaş = brüt − vergi.
Döngü bittiğinde toplam maaş gideri, ortalama net maaş ve en çok kazanan yazılır.
⌨️ Girdiler
n — çalışan sayısı
her çalışan için: ad, saatUcreti, saat
🖥️ Çıktı
her çalışan için bir satır: brüt · vergi · net
toplam gider, ortalama ve en çok kazanan
🧪 Sınıfta dene
Girdi
Ekranda beklenen
Ayşe · 250 TL/saat · 45 saat
Brüt 11.875,00 → vergi %25 = 2.968,75 → net 8.906,25
Mert · 180 TL/saat · 38 saat
Brüt 6.840,00 → vergi %15 = 1.026,00 → net 5.814,00
Zeynep · 300 TL/saat · 40 saat
Brüt 12.000,00 → vergi %25 = 3.000,00 → net 9.000,00
üç çalışan birlikte
Toplam 23.720,25 TL · ortalama 7.906,75 TL · en çok kazanan Zeynep
for döngüsüdöngü içinde if / elsetoplayıcı değişkenen büyüğü izleme
4
Dilimli hesap
⚡ Elektrik faturası — kademeli tarife
Bir ayın tüketimi (kWh) giriliyor. Tarife kademeli: ucuz dilim bitince
pahalı dilim başlıyor. Program dilim dilim tutarı ve ödenecek toplamı yazacak.
📋 Kurallar
İlk 150 kWh için birim fiyat 2,20 TL.
150 kWh'ten sonraki 250 kWh (yani 400'e kadar) için 3,10 TL.
400 kWh'in üstündeki her kWh için 4,50 TL.
Bulunan enerji bedeline %20 vergi eklenir.
Her faturaya ayrıca 35 TL sabit dağıtım bedeli eklenir; sabit bedel vergisizdir.
⌨️ Girdiler
tuketim — aylık tüketim (kWh)
🖥️ Çıktı
hangi dilimden kaç kWh ve kaç TL
enerji bedeli, vergi, sabit bedel ve toplam fatura
🧪 Sınıfta dene
Girdi
Ekranda beklenen
tüketim = 120 kWh
Tamamı 1. dilim: 264,00 + vergi 52,80 + 35 = 351,80 TL
tüketim = 300 kWh
150 × 2,20 ve 150 × 3,10 → 795,00 + vergi 159,00 + 35 = 989,00 TL
tüketim = 520 kWh
Üç dilim birlikte → 1.645,00 + vergi 329,00 + 35 = 2.009,00 TL
birbirini tamamlayan if'lerbiriken tutardilim mantığıen küçüğü alma
5
Belirsiz tekrar
🔑 Şifre — üç deneme hakkı
Bir uygulamanın giriş ekranı. Kullanıcıdan şifre isteniyor; doğru girerse içeri alınıyor,
yanlış girerse kalan hakkı söyleniyor. Üç yanlıştan sonra hesap kilitleniyor.
Kaç kez soracağımız baştan belli değil — kullanıcı ilk denemede de girebilir,
hiç giremeyebilir de.
📋 Kurallar
Doğru şifre programda tanımlıdır (örneğin 1234).
Kullanıcının 3 hakkı vardır.
Her yanlış denemede kalan hak ekrana yazılır.
Şifre doğru girilince döngü hemen biter; kalan haklar kullanılmaz.
Üç hak da biterse Hesap kilitlendi yazılır.
Döngüden sonra hangi sebeple çıkıldığı ayırt edilmelidir: doğru şifre mi, hak bitişi mi?
⌨️ Girdiler
dogruSifre — programda tanımlı
her turda kullanıcının yazdığı sifre
🖥️ Çıktı
Yanlış şifre. Kalan hak: 2
Giriş başarılı. ya da Hesap kilitlendi.
🧪 Sınıfta dene
Girdi
Ekranda beklenen
1. denemede doğru
Döngü bir kez döner → Giriş başarılı.
iki yanlış, sonra doğru
Kalan hak: 2 · Kalan hak: 1 → Giriş başarılı.
üç deneme de yanlış
Kalan hak: 2 · 1 · 0 → Hesap kilitlendi.
hak = 0 ile başlansa
Döngü hiç çalışmaz — while gövdeye girmeden önce bakar.
whilesayaçbayrak (bool)iki çıkış koşulusonsuz döngü riski
6
Döngü + birikim
💳 Kredi kartı borcu kaç ayda biter?
Borç, aylık faiz oranı ve her ay ödenecek sabit taksit giriliyor. Her ay önce faiz işliyor,
sonra taksit düşülüyor. Program borcun kaç ayda biteceğini ve toplamda ne kadar ödendiğini
yazacak. Döngünün kaç tur döneceğini hesabın kendisi belirliyor.
📋 Kurallar
Her ayın başında borç, aylık faiz oranı kadar artar.
Sonra sabit taksit düşülür.
Son ayda kalan borç taksitten küçükse yalnızca kalan kadar ödenir.
Borç sıfırlanınca döngü biter; kaç ay sürdüğü ve toplam ödenen yazılır.
Taksit, ilk ayın faizini karşılamıyorsa borç hiç azalmaz — program bunu döngüye girmeden söylemelidir.
⌨️ Girdiler
borc — TL
aylikFaiz — %
taksit — her ay ödenecek sabit tutar
🖥️ Çıktı
her ay için bir satır: faiz · ödenen · kalan
borcun kaç ayda bittiği ve toplam ödenen
🧪 Sınıfta dene
Girdi
Ekranda beklenen
borç 10.000 · faiz %4 · taksit 2.000
6 ayda biter; toplam ödenen 11.387,24 TL
borç 5.000 · faiz %0 · taksit 2.500
2 ayda biter; toplam ödenen 5.000,00 TL
borç 10.000 · faiz %4 · taksit 400
Ödeme faizi bile karşılamıyor → borç kapanmaz
whilebiriken toplamay sayacıson adım düzeltmesibitmeyen döngü
7
Bölme ve kalan
🏧 ATM — en az banknotla ödeme
Müşteri para çekiyor. ATM'nin kasasında 200, 100, 50, 20 ve 10 TL var ve istenen
tutarı en az sayıda banknotla vermesi gerekiyor. Program hangi banknottan kaç tane
verileceğini yazacak.
Her banknottan verilebilecek en fazla adet verilir, kalan tutar bir alt banknota geçer.
Hiç verilmeyen banknot ekrana yazılmaz.
Tutar 10'un katı değilse ya da sıfır/eksi ise işlem yapılmaz.
Sonda toplam kaç banknot verildiği yazılır.
⌨️ Girdiler
tutar — çekilecek tutar (TL, tam sayı)
🖥️ Çıktı
verilen her banknot için adet × değer
toplam banknot sayısı
🧪 Sınıfta dene
Girdi
Ekranda beklenen
tutar = 1.280
6×200, 1×50, 1×20, 1×10 → 9 banknot (100'lük hiç verilmez)
tutar = 370
1×200, 1×100, 1×50, 1×20 → 4 banknot
tutar = 85
ATM yalnızca 10 TL'nin katlarını verir
tam sayı bölmesimod (kalan)dizide dönmeaçgözlü seçim
8
İç içe döngü
🗓️ Vardiya çizelgesi
Bir markette haftanın 7 günü, günde 3 vardiya var. Program haftalık çizelgeyi
gün gün yazacak ve kaç personel-vardiya ettiğini hesaplayacak. Burada döngünün içinde
başka bir döngü var: her gün için üç vardiya baştan dönüyor.
Hafta sonu (Cumartesi, Pazar) her vardiyada 3 kişi çalışır.
Her günün gece vardiyasına güvenlik için 1 kişi eklenir.
Her günün sonunda o günün toplamı, haftanın sonunda haftalık toplam yazılır.
⌨️ Girdiler
girdi yok — kurallar programda tanımlı
🖥️ Çıktı
gün · vardiya · kişi satırları
günlük toplamlar ve haftalık toplam
🧪 Sınıfta dene
Girdi
Ekranda beklenen
Pazartesi
Sabah 2 · Öğle 2 · Gece 3 → günlük 7
Cumartesi
Sabah 3 · Öğle 3 · Gece 4 → günlük 10
bütün hafta
5 × 7 + 2 × 10 = 55 personel-vardiya (21 vardiya)
iç içe fordış ve iç sayaçiki ayrı toplayıcıdizi indisi 0'dan başlar
9
Basamak çözümleme
🪪 TC kimlik numarası doğrulama
11 haneli bir numaranın kuralı tutup tutmadığı kontrol edilecek. Son iki hane,
kendinden önceki hanelerden hesaplanabilen bir kontrol hanesidir: yanlış yazılan
bir rakam bu hesabı bozar. Program numarayı hane hane çözüp iki kuralı da sınayacak.
📋 Kurallar
Numara 11 haneli olmalı, yalnızca rakam içermeli ve 0 ile başlamamalı.
1., 3., 5., 7. ve 9. hanelerin toplamı 7 ile çarpılır; bundan 2., 4., 6. ve 8. hanelerin toplamı çıkarılır. Sonucun 10'a bölümünden kalan 10. haneye eşit olmalıdır.
İlk 10 hanenin toplamının 10'a bölümünden kalan 11. haneye eşit olmalıdır.
İki kural da tutuyorsa numara biçim olarak geçerlidir.
Bu kontrol numaranın gerçek bir kişiye ait olduğunu göstermez.
⌨️ Girdiler
tc — 11 haneli numara (metin olarak)
🖥️ Çıktı
Numara biçim olarak geçerli.
ya da hangi kuralda düştüğü
🧪 Sınıfta dene
Girdi
Ekranda beklenen
10000000146
Geçerli — iki kural da tutuyor (kimsenin numarası değil, test değeri)
10000000148
Geçersiz: 11. hane kuralı tutmadı (hesap 6, yazılan 8)
12345678901
Geçersiz: 10. hane kuralı tutmadı (hesap 5, yazılan 0)
123
Geçersiz: 11 haneli olmalı
karakterden rakamatek/çift indis ayrımımod aritmetiğieksi mod tuzağıerken çıkış
Örnekler basitten karmaşığa doğru diziliyor: tek karar → çok dallı karar → döngü ve karar birlikte →
dilimli hesap → tekrar sayısı belli olmayan döngü → bölme ve kalan → iç içe döngü → basamak çözümleme.
Liste zamanla uzayacak.