Gerçek Hayat Algoritmaları

Günlük hayattan senaryolar: şart ve döngü, soyut bir alıştırma olarak değil çözülmesi gereken bir iş olarak. Soruyu birlikte oku, akış şemasını tahtada çiz, ipucu ve çözümü sonra aç.

İpucu ve çözümler kilitli. Şifre öğretmende; girilmeden ipucu da cevap da açılmaz.
Tek karar

Market kasası — para üstü

Kasiyer ürünlerin toplam tutarını ve müşterinin verdiği parayı yazıyor. Program ya para üstünü söyleyecek ya da kaç lira eksik kaldığını.

📋 Kurallar

  1. Verilen para tutarı karşılıyorsa para üstü yazılır.
  2. Karşılamıyorsa eksik kalan tutar yazılır.
  3. Para tam denk gelirse para üstü 0 TL'dir; bu da geçerli bir ödemedir.

⌨️ Girdiler

  • tutar — ürünlerin toplamı (TL)
  • verilen — müşterinin verdiği para (TL)

🖥️ Çıktı

  • Para üstü: 15,50 TL
  • ya da 34,50 TL eksik

🧪 Sınıfta dene

Girdi Ekranda beklenen
tutar = 184,50 · verilen = 200 Para üstü: 15,50 TL
tutar = 184,50 · verilen = 150 34,50 TL eksik
tutar = 200 · verilen = 200 Para üstü: 0,00 TL
karşılaştırma if / else iki dalda farklı hesap sınır değer
Çok dallı karar

Ders geçme ve harf notu

Bir öğrencinin vize, final ve devamsızlık bilgisi giriliyor. Program yönetmeliğin sırasını izleyerek öğrencinin harf notunu ve geçip geçmediğini yazacak.

📋 Kurallar

  1. Devamsızlık 14 saati geçtiyse sonuç DZ'dir; not hiç hesaplanmaz.
  2. Ortalama = vize × 0,40 + final × 0,60.
  3. Final 40'ın altındaysa ortalama ne olursa olsun FF (baraj).
  4. Baraj tuttuysa harf notu ortalamaya göre verilir: 90+ AA, 85+ BA, 75+ BB, 70+ CB, 60+ CC, 50+ DC, altı FF.
  5. DC ve üstü geçer; FF ile DZ kalır.

⌨️ Girdiler

  • vize — 0-100
  • final — 0-100
  • devamsizlik — saat

🖥️ Çıktı

  • ortalama (hesaplandıysa)
  • harf notu
  • geçti / kaldı

🧪 Sınıfta dene

Girdi Ekranda beklenen
vize = 65 · final = 80 · devamsızlık = 4 Ortalama 74,0 → CB → geçti
vize = 70 · final = 38 · devamsızlık = 6 Ortalama 50,8 ama final barajı → FF → kaldı
vize = 90 · final = 95 · devamsızlık = 16 DZ → kaldı (not hiç hesaplanmaz)
iç içe if erken karar else if zinciri zincirin sırası baraj koşulu
Döngü + karar

Maaş bordrosu

Bir işyerinin bütün çalışanları için maaş hesaplanacak. Her çalışanın adı, saat ücreti ve o ay çalıştığı saat giriliyor; program her satır için net maaşı, sonunda da işyerinin toplam maaş giderini yazacak.

📋 Kurallar

  1. Önce kaç çalışan olduğu sorulur; sonra her biri için ad, saat ücreti ve çalışılan saat.
  2. İlk 40 saat normal ücretle ödenir.
  3. 40 saatin üstündeki her saat 1,5 kat ödenir (mesai).
  4. Brüt maaş 10.000 TL'yi aşarsa vergi %25, aşmazsa %15'tir.
  5. Net maaş = brüt − vergi.
  6. Döngü bittiğinde toplam maaş gideri, ortalama net maaş ve en çok kazanan yazılır.

⌨️ Girdiler

  • n — çalışan sayısı
  • her çalışan için: ad, saatUcreti, saat

🖥️ Çıktı

  • her çalışan için bir satır: brüt · vergi · net
  • toplam gider, ortalama ve en çok kazanan

🧪 Sınıfta dene

Girdi Ekranda beklenen
Ayşe · 250 TL/saat · 45 saat Brüt 11.875,00 → vergi %25 = 2.968,75 → net 8.906,25
Mert · 180 TL/saat · 38 saat Brüt 6.840,00 → vergi %15 = 1.026,00 → net 5.814,00
Zeynep · 300 TL/saat · 40 saat Brüt 12.000,00 → vergi %25 = 3.000,00 → net 9.000,00
üç çalışan birlikte Toplam 23.720,25 TL · ortalama 7.906,75 TL · en çok kazanan Zeynep
for döngüsü döngü içinde if / else toplayıcı değişken en büyüğü izleme
Dilimli hesap

Elektrik faturası — kademeli tarife

Bir ayın tüketimi (kWh) giriliyor. Tarife kademeli: ucuz dilim bitince pahalı dilim başlıyor. Program dilim dilim tutarı ve ödenecek toplamı yazacak.

📋 Kurallar

  1. İlk 150 kWh için birim fiyat 2,20 TL.
  2. 150 kWh'ten sonraki 250 kWh (yani 400'e kadar) için 3,10 TL.
  3. 400 kWh'in üstündeki her kWh için 4,50 TL.
  4. Bulunan enerji bedeline %20 vergi eklenir.
  5. Her faturaya ayrıca 35 TL sabit dağıtım bedeli eklenir; sabit bedel vergisizdir.

⌨️ Girdiler

  • tuketim — aylık tüketim (kWh)

🖥️ Çıktı

  • hangi dilimden kaç kWh ve kaç TL
  • enerji bedeli, vergi, sabit bedel ve toplam fatura

🧪 Sınıfta dene

Girdi Ekranda beklenen
tüketim = 120 kWh Tamamı 1. dilim: 264,00 + vergi 52,80 + 35 = 351,80 TL
tüketim = 300 kWh 150 × 2,20 ve 150 × 3,10 → 795,00 + vergi 159,00 + 35 = 989,00 TL
tüketim = 520 kWh Üç dilim birlikte → 1.645,00 + vergi 329,00 + 35 = 2.009,00 TL
birbirini tamamlayan if'ler biriken tutar dilim mantığı en küçüğü alma
Belirsiz tekrar

Şifre — üç deneme hakkı

Bir uygulamanın giriş ekranı. Kullanıcıdan şifre isteniyor; doğru girerse içeri alınıyor, yanlış girerse kalan hakkı söyleniyor. Üç yanlıştan sonra hesap kilitleniyor. Kaç kez soracağımız baştan belli değil — kullanıcı ilk denemede de girebilir, hiç giremeyebilir de.

📋 Kurallar

  1. Doğru şifre programda tanımlıdır (örneğin 1234).
  2. Kullanıcının 3 hakkı vardır.
  3. Her yanlış denemede kalan hak ekrana yazılır.
  4. Şifre doğru girilince döngü hemen biter; kalan haklar kullanılmaz.
  5. Üç hak da biterse Hesap kilitlendi yazılır.
  6. Döngüden sonra hangi sebeple çıkıldığı ayırt edilmelidir: doğru şifre mi, hak bitişi mi?

⌨️ Girdiler

  • dogruSifre — programda tanımlı
  • her turda kullanıcının yazdığı sifre

🖥️ Çıktı

  • Yanlış şifre. Kalan hak: 2
  • Giriş başarılı. ya da Hesap kilitlendi.

🧪 Sınıfta dene

Girdi Ekranda beklenen
1. denemede doğru Döngü bir kez döner → Giriş başarılı.
iki yanlış, sonra doğru Kalan hak: 2 · Kalan hak: 1 → Giriş başarılı.
üç deneme de yanlış Kalan hak: 2 · 1 · 0 → Hesap kilitlendi.
hak = 0 ile başlansa Döngü hiç çalışmaz — while gövdeye girmeden önce bakar.
while sayaç bayrak (bool) iki çıkış koşulu sonsuz döngü riski
Döngü + birikim

Kredi kartı borcu kaç ayda biter?

Borç, aylık faiz oranı ve her ay ödenecek sabit taksit giriliyor. Her ay önce faiz işliyor, sonra taksit düşülüyor. Program borcun kaç ayda biteceğini ve toplamda ne kadar ödendiğini yazacak. Döngünün kaç tur döneceğini hesabın kendisi belirliyor.

📋 Kurallar

  1. Her ayın başında borç, aylık faiz oranı kadar artar.
  2. Sonra sabit taksit düşülür.
  3. Son ayda kalan borç taksitten küçükse yalnızca kalan kadar ödenir.
  4. Borç sıfırlanınca döngü biter; kaç ay sürdüğü ve toplam ödenen yazılır.
  5. Taksit, ilk ayın faizini karşılamıyorsa borç hiç azalmaz — program bunu döngüye girmeden söylemelidir.

⌨️ Girdiler

  • borc — TL
  • aylikFaiz — %
  • taksit — her ay ödenecek sabit tutar

🖥️ Çıktı

  • her ay için bir satır: faiz · ödenen · kalan
  • borcun kaç ayda bittiği ve toplam ödenen

🧪 Sınıfta dene

Girdi Ekranda beklenen
borç 10.000 · faiz %4 · taksit 2.000 6 ayda biter; toplam ödenen 11.387,24 TL
borç 5.000 · faiz %0 · taksit 2.500 2 ayda biter; toplam ödenen 5.000,00 TL
borç 10.000 · faiz %4 · taksit 400 Ödeme faizi bile karşılamıyor → borç kapanmaz
while biriken toplam ay sayacı son adım düzeltmesi bitmeyen döngü
Bölme ve kalan

ATM — en az banknotla ödeme

Müşteri para çekiyor. ATM'nin kasasında 200, 100, 50, 20 ve 10 TL var ve istenen tutarı en az sayıda banknotla vermesi gerekiyor. Program hangi banknottan kaç tane verileceğini yazacak.

📋 Kurallar

  1. Banknotlar büyükten küçüğe denenir: 200, 100, 50, 20, 10.
  2. Her banknottan verilebilecek en fazla adet verilir, kalan tutar bir alt banknota geçer.
  3. Hiç verilmeyen banknot ekrana yazılmaz.
  4. Tutar 10'un katı değilse ya da sıfır/eksi ise işlem yapılmaz.
  5. Sonda toplam kaç banknot verildiği yazılır.

⌨️ Girdiler

  • tutar — çekilecek tutar (TL, tam sayı)

🖥️ Çıktı

  • verilen her banknot için adet × değer
  • toplam banknot sayısı

🧪 Sınıfta dene

Girdi Ekranda beklenen
tutar = 1.280 6×200, 1×50, 1×20, 1×10 → 9 banknot (100'lük hiç verilmez)
tutar = 370 1×200, 1×100, 1×50, 1×20 → 4 banknot
tutar = 85 ATM yalnızca 10 TL'nin katlarını verir
tam sayı bölmesi mod (kalan) dizide dönme açgözlü seçim
İç içe döngü

Vardiya çizelgesi

Bir markette haftanın 7 günü, günde 3 vardiya var. Program haftalık çizelgeyi gün gün yazacak ve kaç personel-vardiya ettiğini hesaplayacak. Burada döngünün içinde başka bir döngü var: her gün için üç vardiya baştan dönüyor.

📋 Kurallar

  1. Günler Pazartesi'den Pazar'a; vardiyalar Sabah, Öğle, Gece.
  2. Hafta içi her vardiyada 2 kişi çalışır.
  3. Hafta sonu (Cumartesi, Pazar) her vardiyada 3 kişi çalışır.
  4. Her günün gece vardiyasına güvenlik için 1 kişi eklenir.
  5. Her günün sonunda o günün toplamı, haftanın sonunda haftalık toplam yazılır.

⌨️ Girdiler

  • girdi yok — kurallar programda tanımlı

🖥️ Çıktı

  • gün · vardiya · kişi satırları
  • günlük toplamlar ve haftalık toplam

🧪 Sınıfta dene

Girdi Ekranda beklenen
Pazartesi Sabah 2 · Öğle 2 · Gece 3 → günlük 7
Cumartesi Sabah 3 · Öğle 3 · Gece 4 → günlük 10
bütün hafta 5 × 7 + 2 × 10 = 55 personel-vardiya (21 vardiya)
iç içe for dış ve iç sayaç iki ayrı toplayıcı dizi indisi 0'dan başlar
Basamak çözümleme

TC kimlik numarası doğrulama

11 haneli bir numaranın kuralı tutup tutmadığı kontrol edilecek. Son iki hane, kendinden önceki hanelerden hesaplanabilen bir kontrol hanesidir: yanlış yazılan bir rakam bu hesabı bozar. Program numarayı hane hane çözüp iki kuralı da sınayacak.

📋 Kurallar

  1. Numara 11 haneli olmalı, yalnızca rakam içermeli ve 0 ile başlamamalı.
  2. 1., 3., 5., 7. ve 9. hanelerin toplamı 7 ile çarpılır; bundan 2., 4., 6. ve 8. hanelerin toplamı çıkarılır. Sonucun 10'a bölümünden kalan 10. haneye eşit olmalıdır.
  3. İlk 10 hanenin toplamının 10'a bölümünden kalan 11. haneye eşit olmalıdır.
  4. İki kural da tutuyorsa numara biçim olarak geçerlidir.
  5. Bu kontrol numaranın gerçek bir kişiye ait olduğunu göstermez.

⌨️ Girdiler

  • tc — 11 haneli numara (metin olarak)

🖥️ Çıktı

  • Numara biçim olarak geçerli.
  • ya da hangi kuralda düştüğü

🧪 Sınıfta dene

Girdi Ekranda beklenen
10000000146 Geçerli — iki kural da tutuyor (kimsenin numarası değil, test değeri)
10000000148 Geçersiz: 11. hane kuralı tutmadı (hesap 6, yazılan 8)
12345678901 Geçersiz: 10. hane kuralı tutmadı (hesap 5, yazılan 0)
123 Geçersiz: 11 haneli olmalı
karakterden rakama tek/çift indis ayrımı mod aritmetiği eksi mod tuzağı erken çıkış

Örnekler basitten karmaşığa doğru diziliyor: tek karar → çok dallı karar → döngü ve karar birlikte → dilimli hesap → tekrar sayısı belli olmayan döngü → bölme ve kalan → iç içe döngü → basamak çözümleme. Liste zamanla uzayacak.