Aynı sayfa, başka bir görünüş
Geçen hafta bir sayfanın neyden oluştuğunu yazdınız. Sayfa doğruydu ama çıplaktı: siyah yazı, beyaz zemin, tarayıcının seçtiği yazı tipi. Bu hafta o HTML'in tek satırına dokunmadan görünüşünü baştan sona değiştiriyoruz.
CSS bir kuraldan oluşur: kime uygulanacak, neyi değiştirecek, hangi değere getirecek. Geri kalan her şey — yüzlerce özellik, onlarca seçici — bu üç sorunun tekrarıdır.
Sayfadaki her örnek canlıdır. Soldaki kutuya CSS yazdığınız anda sağdaki pencerede sonucu görürsünüz. Yazdığınız hiçbir şey sunucuya gitmez. Her editörde CSS'i kapat düğmesi var: aynı HTML'in stilsiz hâlini bir tuşla görüp geri dönebilirsiniz — bu hafta en çok kullanacağınız düğme bu. Kısayol: Ctrl + Enter kodu çalıştırır.
Web'in ilk yıllarında sayfaların görünüşü HTML'in içine gömülüyordu: her başlığa tek tek <font color="blue" size="5"> yazılıyordu. Yüz sayfalık bir sitede rengi değiştirmek, yüz dosyayı tek tek açmak demekti. 1994'te Håkon Wium Lie görünüşü içerikten ayıran bir öneri yazdı ve 1996'da CSS1 yayımlandı. Fikir basitti: görünüş kararları tek bir dosyada toplansın. Bugün tek bir satırı değiştirip bütün sitenin rengini değiştirebiliyor olmamızın sebebi bu.
CSS ne işe yarar?
Adı açılımında yazıyor: Cascading Style Sheets — basamaklanan stil sayfaları. İki kelime önemli: stil görünüş demek, basamaklanma ise kuralların üst üste binip birbirini ezmesi demek. Bu haftanın ikinci yarısı tam olarak o ezme işini anlamakla geçecek.
Tarayıcının zaten bir stili var
Dikkat edin: geçen hafta hiç CSS yazmadınız ama sayfanız tamamen biçimsiz değildi. <h1> büyük ve kalın çıktı, <ul> madde işaretleri aldı, bağlantılar mavi ve altı çizili oldu. Bunları yazan sizin değildiniz: her tarayıcının kendi varsayılan stil sayfası var. CSS yazmak, sıfırdan başlamak değil; var olan kararları değiştirmektir.
Bu yüzden bir örnekte "neden her tarafta boşluk var?" diye şaşırdığınızda cevap genellikle şudur: tarayıcı <body>'ye kendiliğinden bir margin veriyor. Sayfadaki editörlerde CSS'i kapat düğmesine basınca gördüğünüz şey işte bu varsayılan stildir.
İki kutunun HTML'i birbirinin aynısı. Değişen tek şey, sayfaya bağlı olan stil dosyası. Sayfanın anlamı ikisinde de aynı: bir başlık ve bir paragraf.
CSS neden ayrı bir dosyada durur?
Yüz sayfa, tek satır
Site rengini değiştirmek için yüz HTML dosyasını değil, bir CSS dosyasını açarsınız. Bakımın tamamı buradan kolaylaşır.
Tarayıcı bir kez indirir
Dış CSS dosyası önbelleğe alınır; ikinci sayfada yeniden indirilmez. Sayfa daha hızlı açılır.
İki iş, iki dosya
HTML'de içerik, CSS'te görünüş. Bir ay sonra kendi kodunuza baktığınızda ne arayacağınızı bilirsiniz.
Soru: Bir arkadaşınız "sayfanın yazı tipini değiştirmek için bütün paragraflara tek tek stil yazdım" diyor. Sorun ne?
Stil nereye yazılır?
CSS'i sayfaya bağlamanın üç yolu var. Üçü de çalışır, ama üçü aynı değildir: biri profesyonel standart, biri geçici çözüm, biri ise son çare.
| Yol | Nasıl yazılır? | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Dış dosya external |
<link rel="stylesheet" href="stil.css">head içine, ayrı bir .css dosyasına |
Varsayılan tercih. Bütün sayfalar aynı dosyayı kullanır, tarayıcı bir kez indirip önbelleğe alır. Dönem boyunca ve ödevde bunu kullanacağız. |
| Sayfa içi internal |
<style> … </style>head içinde, HTML'in içinde |
Tek sayfalık bir deneme, hızlı bir prova ya da e-posta şablonu. Bu sayfadaki editörler de kolaylık olsun diye bu yolu kullanıyor. |
| Satır içi inline |
<p style="color:red">elementin kendi özniteliğinde |
Son çare. Tek bir elemente, tek seferlik bir müdahale. Tekrar kullanılamaz, aranamaz, özgüllüğü çok yüksektir — yani sonradan CSS'le düzeltmek zorlaşır. |
Dosya düzeni
Geçen haftanın klasörünü aç
web-dersi klasöründe index.html duruyor olmalı. Yoksa 1. haftanın ödevini önce bitirin: bu hafta kendi sayfanızı biçimlendireceğiz.
Yanına stil.css adında boş bir dosya aç
Uzantı .css olacak. Aynı klasörde durması, yolu kısaltır ve karıştırmaz. İçine HTML etiketi yazılmaz: CSS dosyasında yalnızca kural vardır.
HTML'in head bölümüne bağlantıyı ekle
<link rel="stylesheet" href="stil.css"> satırı <title>'dan sonra gelsin. Bu satır olmadan CSS dosyanız diskte durur ama sayfaya hiç uğramaz — "CSS'im çalışmıyor" vakalarının yarısı budur.
Değiştir → kaydet → F5
Bu hafta iki dosyayı kaydetmeyi alışkanlık edin. CSS'i kaydetmeden tarayıcıyı yenilerseniz hiçbir şey değişmez ve boş yere hata ararsınız.
Soldaki kutu sizin stil.css dosyanız; üstteki katlanır blokta üzerinde çalıştığımız HTML duruyor. Deneyin: önce CSS'i kapat düğmesine basıp sayfanın çıplak hâlini görün, sonra geri açın. Ardından background-color değerini #fff8e1 yapın ve h1 kuralına bir satır ekleyin: text-align: center;
Kuralın anatomisi
CSS öğrenmek yüzlerce özellik ezberlemek değildir. Tek bir kalıbı anlamak, sonra o kalıbı farklı adlarla tekrar tekrar kullanmaktır. İşte o kalıp:
Üç kelime, üç ayrı şey
declaration
Tek bir özellik: değer; çifti. color: red; bir bildirimdir. Bir kuralın içinde kaç bildirim olacağına siz karar verirsiniz.
rule
Seçici + süslü parantez içindeki bildirimlerin tamamı. Bir CSS dosyası, alt alta dizilmiş kurallardan oluşur.
stylesheet
Kuralların tamamını barındıran dosya. Bir sayfaya birden çok stil sayfası bağlanabilir; sonra bağlanan, öncekini ezebilir.
CSS hata vermez — sessizce atlar
Bu, CSS'i HTML'den ve ileride göreceğimiz JavaScript'ten ayıran en önemli davranıştır. Yazım hatası yaptığınızda tarayıcı ekrana hata basmaz, sayfayı açmayı bırakmaz: anlamadığı bildirimi atlar ve kaldığı yerden devam eder.
Üç bildirim, üçü de çalışır
h1 {
color: #b4541f;
font-size: 32px;
margin-bottom: 8px;
}
Üç bildirim, biri çalışır
h1 {
colour: #b4541f;
font-size = 32px;
margin-bottom: 8;
}
Sırayla: özellik adı yanlış yazılmış (İngilizcesi color), eşittir kullanılmış, birim yazılmamış. Hiçbiri uyarı vermez — üçü de yok sayılır.
1 · Özellik ile değer arasında iki nokta var, eşittir yok: color: red;
2 · Her bildirim noktalı virgülle biter. Sonuncusunda da yazın.
3 · Uzunluk değerlerine birim yazılır: 16px, 1.5rem. Birimsiz sayı yalnızca birkaç özellikte geçerlidir (line-height, z-index, opacity) — 0 ise her zaman geçerlidir.
4 · Özellik adları küçük harfle ve İngilizcedir, kelimeler kısa çizgiyle ayrılır: background-color, font-size.
5 · Açıklama satırı /* ... */ arasına yazılır. CSS'te // ile yorum yoktur; yazarsanız sonraki satır da bozulur.
Seçiciler
Bir kuralın en kritik parçası seçicidir. Yanlış seçici yazdığınızda kural kusursuz olsa bile hiçbir şey olmaz — ve tarayıcı size bunu söylemez. Bu yüzden "CSS'im çalışmıyor" denen durumların büyük kısmı aslında bir seçici hatasıdır.
| Seçici | Okunuşu | Ne seçer? |
|---|---|---|
p | element seçici | Sayfadaki bütün <p> elementleri. En geniş seçici. |
.kart | sınıf seçici | class="kart" yazan her element. İşin büyük kısmı burada yapılır. Aynı sınıf, sayfada istediğiniz kadar elemente verilebilir. |
#basvuru | id seçici | id="basvuru" yazan tek element. id sayfada tek olmak zorundadır (1. hafta kuralı). |
.kart p | alt öğe (soy) seçici | kart sınıfının içindeki paragraflar — kaç kademe aşağıda olursa olsun. Aradaki boşluk "içinde" demektir. |
.kart > p | çocuk seçici | Yalnızca doğrudan çocuk olan paragraflar; torunlar hariç. |
p.giris | birleşik seçici | Hem <p> olan hem de giris sınıfını taşıyan elementler. Arada boşluk yok. |
h1, h2, h3 | gruplama | Üçü için de aynı bildirimler. Virgül "ya da" demektir; aynı kodu üç kez yazmaktan kurtarır. |
* | evrensel seçici | Her element. Ölçülü kullanılır; en yaygın işi kutu modelini sıfırlamaktır (10. bölüm). |
Sınıf mı, id mi?
Pratik kural: biçimlendirme için sınıf, kimlik için id. Bir elementin görünüşünü değiştirecekseniz sınıf kullanın — çünkü yarın aynı görünüşü ikinci bir elemente de vermek isteyebilirsiniz ve sınıf bunu sorunsuz yapar. id ise sayfa içi bağlantıların hedefi (href="#basvuru") ve ileride JavaScript'in tutamağıdır. id'yi biçimlendirmede kullanmak ayrıca özgüllüğü şişirir; bir sonraki bölümde bunun neden baş ağrıttığını göreceğiz.
Sayfada deneyelim
Aşağıdaki tezgâhta soldaki küçük sayfa gerçek elementlerden oluşuyor. Bir seçiciye tıklayın ya da kendiniz yazın: isabet eden elementler sarıyla işaretlenir ve kaç tane seçildiğini okuyun. Hiç isabet olmayan bir seçici de deneyin — CSS'in sessizliğini bizzat görmüş olun.
Görev: Üç şeyi, HTML'e hiç dokunmadan yapın. (1) Yalnızca
uyari sınıfını taşıyan paragrafın zeminini
#fdecec yapın. (2) Yalnızca liste içindeki
bağlantıların altındaki çizgiyi kaldırın (text-decoration: none;).
(3) Sayfadaki tek #ozet kutusuna soldan kalın bir kenarlık verin.
Deneyin: İkinci kuralı a olarak yazıp ne olduğuna da bakın —
fark, seçicinin ne kadar daralttığında.
1 · Noktayı unutmak. kart { } diye yazarsanız tarayıcı bunu kart adlı bir etiket sanar ve hiçbir şey seçmez. Sınıf her zaman noktayla başlar.
2 · Gereksiz boşluk. p .giris ile p.giris tamamen farklı şeylerdir: ilki "p içindeki giris sınıfı", ikincisi "giris sınıfı taşıyan p". Boşluk CSS'te bir işleçtir.
3 · HTML'de sınıfı yazmayı unutmak. CSS kusursuz, ama elementte class="kart" yok. Her zaman önce HTML'i kontrol edin.
Çakışma ve özgüllük
Aynı elemente renk veren iki kural varsa hangisi kazanır? Bu sorunun cevabını bilmeyen biri CSS yazarken deneme yanılmaya mahkûmdur. Cevap üç basamaklıdır ve tamamen kurallıdır — tahmin işi değil.
Birinci basamak: kalıtım
Bazı özellikler çocuklara kendiliğinden geçer: color, font-family, font-size, line-height, text-align. body'ye bir yazı tipi verirseniz içindeki her başlık, paragraf ve liste maddesi onu miras alır. Kutuyla ilgili özellikler (padding, border, background) ise geçmez — yoksa her kutunun içindeki her kutu aynı kenarlığı alırdı.
İkinci basamak: özgüllük
İki kural aynı elemente aynı özelliği veriyorsa, daha belirgin olan kazanır. Belirginlik üç haneli bir puan gibi okunur: id sayısı — sınıf sayısı — element sayısı. Soldaki hane her zaman ağır basar: bir id, yüz sınıfı yener.
| Seçici | Puan | Okunuşu |
|---|---|---|
p | 0 - 0 - 1 | Bir element adı. |
.not | 0 - 1 - 0 | Bir sınıf. Element adından ağır. |
p.not | 0 - 1 - 1 | Bir sınıf + bir element. |
.not.onemli | 0 - 2 - 0 | İki sınıf; p.not'u yener. |
#uyari | 1 - 0 - 0 | Bir id; yukarıdakilerin hepsini yener. |
style="..." | satır içi | Dosyadaki her seçiciyi yener. |
!important | kuralların dışında | Her şeyi yener. Son çare. |
Üçüncü basamak: sıra
Puanlar tamamen eşitse dosyada sonra yazılan kazanır. "Cascading" (basamaklanan) adı buradan gelir: kurallar bir çağlayan gibi üst üste akar, aşağıdaki yukarıdakini örter. Bu yüzden hazır bir çatının (12. hafta) stil dosyasını kendi dosyanızdan önce bağlarsınız.
Aşağıdaki altı kural aynı elemente renk vermeye çalışıyor: <p id="uyari" class="not onemli">. Kutucuklarla kuralları açıp kapatın; kazanan kural çerçevelenir ve yazının rengi anında değişir. Deneyin: yalnızca .not ile p açıkken rengi tahmin edin, sonra #uyari'yi açın. En sonunda !important'u açıp neden "son çare" dendiğini görün.
Soru: #menu a { color: white } ve .menu-baglanti { color: navy } kuralları aynı bağlantıya denk geliyor. Hangisi kazanır, neden?
Renk
CSS'te rengi dört ayrı yazımla söyleyebilirsiniz. Dördü de aynı sonucu verir; aralarındaki fark, insanın hangisini okuyup değiştirebildiğidir.
| Yazım | Örnek | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Ad | color: red |
147 hazır ad var (tomato, navy, gold…). Hızlı deneme için iyi, tasarımda yetersiz: ara tonlar yok. |
| Onaltılık hex | color: #2b4fa8 |
En yaygın yazım. İki hane kırmızı, iki hane yeşil, iki hane mavi (00–ff arası). Tasarım araçları rengi bu biçimde verir. |
| rgb | rgb(43 79 168) |
Aynı üç kanal, bu kez 0–255 arası sayılarla. Sonuna saydamlık eklenebilir: rgb(43 79 168 / .4). |
| hsl | hsl(222 59% 41%) |
Ton (0–360 derece), doygunluk, açıklık. İnsanın kafasındaki düşünceye en yakın yazım: "aynı renk ama biraz daha açık" demek, tek sayıyı değiştirmektir. |
Renk seçmek "güzel mi" değil, "okunuyor mu" sorusudur
Bir yazının okunabilirliği, yazı rengi ile zemin rengi arasındaki kontrastla ölçülür. Bu bir zevk tartışması değil, sayıyla ölçülen bir büyüklüktür: oran 4.5 : 1'in altına düştüğünde normal boy yazı pek çok kullanıcı için okunamaz hâle gelir. Aşağıdaki tezgâh seçtiğiniz her renk için bu oranı canlı hesaplıyor.
Üç kaydıraç tek bir rengi tarif ediyor: ton, doygunluk, açıklık. Aşağıda aynı rengin hex, rgb ve hsl yazımları hazır — kopyalayıp kendi dosyanızda kullanabilirsiniz. Deneyin: açıklığı (L) yükseltirken kontrast rozetini izleyin; beyaz yazı hangi noktada okunamaz oluyor? Sonra yazı rengini koyu griye çevirip aynı noktayı tekrar bulun.
Üç renk yeter
Başlangıçta en sık yapılan hata, bir sayfada sekiz farklı renk kullanmaktır. Akademik ve derli toplu bir sayfa için bir tarif: bir metin rengi (koyu gri, siyah değil), bir zemin (kırık beyaz) ve bir vurgu rengi (başlıklar ve bağlantılar için). Dördüncü renk gerekiyorsa vurgu renginin açık bir tonu olsun — hsl'de açıklığı yükseltmek yeterli. Bu sitenin tamamı da böyle kurulu: renkler :root üzerinde var(--ad) ile tek yerde tanımlanmış ve her sayfa onları okuyor.
Deneyin: Dosyanın tepesindeki üç renk değerini değiştirin — kartın tamamı birlikte değişsin. Sonra rgb(255 255 255 / .18) satırındaki saydamlığı .5 yapın: rozetin zemini nasıl değişiyor?
Yazı tipi ve tipografi
Bir sayfanın okunup okunmadığını belirleyen şey çoğu zaman renk değil, yazının kendisidir: punto, satır yüksekliği ve satır uzunluğu. Üçü de tek bir kuralla ayarlanır.
font-family bir liste yazar, tek bir ad değil
body {
font-family: Inter, "Segoe UI", system-ui, sans-serif;
}
Bu dört ad bir yedek zinciridir: tarayıcı soldan sağa gider, kullanıcının bilgisayarında bulduğu ilk yazı tipini kullanır. Son sıradaki sans-serif bir yazı tipi adı değil, bir aileyi gösterir — "elinde ne varsa tırnaksız bir yazı tipi kullan" demektir. Her zaman bir genel aileyle bitirin: yoksa hiçbiri bulunmazsa tarayıcı Times New Roman'a düşer ve sayfanız bambaşka görünür.
Adı boşluk içeren yazı tipleri tırnak içine alınır: "Segoe UI". Hazır üç genel aile vardır: serif (tırnaklı, basılı metin hissi), sans-serif (tırnaksız, ekran için), monospace (her harf eşit genişlikte, kod için).
Okunabilirliğin üç ayarı
Punto
Gövde metni için 16px iyi bir başlangıç. 14px'in altı telefonda yorucu olur. Başlıkları gövdeye göre ölçeklendirin, rastgele sayı seçmeyin.
Satır yüksekliği
1.5–1.8 arası. Birimsiz yazın (1.6): punto değişince kendiliğinden ölçeklenir. Tek değişiklikle en çok fark yaratan özellik budur.
Satır uzunluğu
Bir satırda 60–80 karakter. Ekran genişliğinde akan metinde göz satır başını kaybeder. max-width: 70ch bu işi tek satırda çözer.
Soldaki ayarlar sağdaki metne anında uygulanır; en altta uygulanan CSS'in kendisi yazılı. Deneyin: satır yüksekliğini 1.0'a indirip paragrafı okumaya çalışın, sonra 1.7'ye çıkarın. Ardından yazı tipini monospace yapın: aynı metin neden birden "kod" gibi okunmaya başlıyor?
Bu metin okunabilir değil: satırlar ekran boyunca uzuyor, satır yüksekliği dar. Görev: body kuralına üç satır ekleyin — max-width: 62ch;, line-height: 1.7; ve margin: 32px auto;. Sonra başlığın font-weight'ini 700, letter-spacing'ini -0.5px yapın.
Metin biçimlendirme
Hizalama, altı çizili, büyük harf, harf arası. Bu özelliklerin ortak bir yanı var: hiçbiri metnin kendisini değiştirmez, yalnızca gösterilişini değiştirir.
| Özellik | Sık kullanılan değerler | Not |
|---|---|---|
text-align | left · center · right · justify | Uzun Türkçe metinlerde justify kelime aralarını çirkinleştirir; başlık ve kısa bloklarda center iyi durur. |
text-decoration | none · underline · line-through | Bağlantıların çizgisini kaldırırsanız yerine başka bir ipucu koyun (renk, kalınlık), yoksa kullanıcı bağlantıyı göremez. |
text-transform | uppercase · lowercase · capitalize | Yalnızca görünüşü değiştirir; metni kopyalayınca aslı gelir. Türkçede capitalize "i → I" sorunu yüzünden dikkatli kullanılmalı. |
letter-spacing | -0.5px · 0 · 1.5px | Büyük başlıklarda hafif negatif, büyük harfli kısa etiketlerde hafif pozitif değer iyi sonuç verir. |
font-style | normal · italic | Anlamsal vurgu gerekiyorsa HTML'de <em> kullanılır; bu yalnızca görünüştür. |
text-shadow | 0 1px 2px rgb(0 0 0 / .3) | Sırayla: yatay kayma, dikey kayma, yayılma, renk. Abartıldığında okunabilirliği bozar. |
Deneyin: .etiket kuralındaki letter-spacing'i 3px yapın. Sonra a kuralına text-decoration: none; ekleyin ve bağlantının tıklanabilir olduğunun nasıl anlaşıldığına bakın — anlaşılmıyorsa font-weight: 700; ve bir renk ekleyin. Son olarak h2'ye text-transform: uppercase; verin: HTML'deki metin değişti mi?
Her element bir kutudur
CSS'te boşluk vermek, sayfanın en çok zaman alan işidir — ve en çok yanlış anlaşılan konusudur. Sebebi tek bir model: her element, iç içe dört katmandan oluşan bir kutudur. Bu modeli bir kez kavrayan, yerleşim derslerini çok daha rahat geçirir.
İçerik
Yazının, görselin kendisi. width ve height varsayılan olarak bunu ölçer.
padding
İç boşluk: içerikle kenarlık arası. Zemin rengi buraya da yayılır.
border
Kenarlık. Kalınlığı kutunun ölçüsüne eklenir — sık atlanan nokta.
margin
Dış boşluk: komşulardan uzaklık. Saydamdır, zemin rengi buraya ulaşmaz.
Kaydıraçlar dört katmanı ayrı ayrı büyütüp küçültüyor; sağdaki çizim ölçekli, altındaki tabloda ise hesabın kendisi var. Deneyin: width 200px dururken padding'i 40'a çıkarın — "ekranda kapladığı kutu" satırı 200'den çıkıyor. Sonra box-sizing'i border-box yapın ve aynı şeyi tekrar deneyin.
box-sizing: border-box — ilk yazacağınız kural
Varsayılan davranış şaşırtıcıdır: width: 200px yazdığınız bir kutuya 20px padding ve 2px kenarlık verirseniz kutu ekranda 244px yer kaplar. border-box bunu tersine çevirir: 200px artık toplam genişliktir, padding ve kenarlık içeriden pay alır. Yüzdeyle çalışırken bu fark hayat kurtarır — bu yüzden hemen her projenin ilk kuralı şudur:
* {
box-sizing: border-box;
}
Boşluk yazımının kısayolları
| Yazım | Anlamı |
|---|---|
padding: 16px | Dört kenara da 16px. |
padding: 12px 20px | Dikey 12, yatay 20. En sık kullanılan biçim. |
padding: 8px 16px 24px | Üst 8, yatay 16, alt 24. |
padding: 8px 16px 24px 4px | Saat yönünde: üst, sağ, alt, sol. |
margin: 0 auto | Dikeyde boşluk yok, yatayda ortala. |
margin-top: 24px | Tek kenar. Kısayol yerine tek kenar yazmak her zaman geçerli ve daha okunurdur. |
Deneyin: Önce .kart kuralındaki padding'i 0 yapın — yazı kenarlığa yapışıyor. Geri alın, bu kez margin-bottom'u 0 yapın: kartlar birbirine yapışıyor. İki boşluğun işi bu kadar farklı. Son olarak box-sizing satırını silip width'in ne anlattığına bakın.
1 · Komşu margin'ler birleşir. Alt alta iki kutudan birincinin alt boşluğu 20px, ikincinin üst boşluğu 30px ise arada 50px değil 30px olur: büyük olan kazanır, ikisi toplanmaz. Buna margin çökmesi denir.
2 · Sabit yükseklik vermeyin. Metin kutusuna height yazarsanız, metin bir satır uzadığında taşar. Yüksekliği içeriğin belirlemesine izin verin; gerekiyorsa min-height kullanın.
Zemin, kenarlık, köşe, gölge
Kutu modelini kavradıktan sonra bir kutuyu "kart" gibi göstermek dört özelliğin işi. Bu dört özellik, bu sitedeki her kutunun da tamamını oluşturuyor.
Kenarlık üç değerdir
border: 1px solid #dcdde2; — kalınlık, biçim, renk. Biçim yazılmazsa kenarlık hiç görünmez: varsayılanı none'dır. Tek kenar için border-left yazın; bir bloğu vurgulamanın en sade yolu budur.
Köşeyi tutarlı yuvarlayın
Aynı sayfada 4px, 12px ve 20px köşeler karışırsa arayüz dağınık görünür. Bir değer seçin ve her yerde onu kullanın. border-radius: 50% kare bir kutuyu daireye çevirir — avatar için.
Zemin renkten fazlası
Düz renk, görsel ya da gradyan olabilir: linear-gradient(180deg, #fff, #eef0f4). Zemin görseli kullanıyorsanız background-size: cover kutuyu tamamen kaplar.
Gölge ölçülü olur
box-shadow: 0 4px 18px rgb(28 35 44 / .06); — yatay, dikey, yayılma, renk. Akademik bir sayfada gölge fark edilmemeli, yalnızca kutuyu zeminden hafifçe ayırmalı.
Deneyin: Sırayla dört satırı yorum işaretine alıp (/* ... */) hangisinin ne yaptığını tek tek görün. Sonra box-shadow'un saydamlığını .45 yapın — gölge neden birden "ucuz" görünüyor? Son olarak border-radius'u 999px yapın.
Aynı sayı, beş ayrı sonuç
CSS'te bir uzunluk yazarken birim seçmek, aslında neye göre ölçüleceğini seçmektir. 10 sayısı beş birimde beş farklı genişlik verir — ve hangisini seçtiğiniz, sayfanın telefonda ne olacağını belirler.
| Birim | Neye göre? | Nerede kullanılır? |
|---|---|---|
px | Hiçbir şeye. Sabit. | Kenarlık kalınlığı, küçük boşluklar, gölge. Değişmesini istemediğiniz şeyler. |
% | Kapsayıcı kutuya. | Genişlik. width: 50% "babanın yarısı" demektir. |
em | Kendi yazı boyuna. | Yazıyla birlikte büyümesi gereken boşluklar. İç içe kutularda katlanarak büyüdüğü için dikkatli kullanılır. |
rem | Kök yazı boyuna (16px). | Punto ve boşlukların çoğu. em'in katlanma sorunu yoktur; modern tercih budur. |
vw / vh | Pencere genişliğine / yüksekliğine. | Tam ekran bölümler, açılış başlıkları. 6. haftada duyarlı tasarımla birlikte işlenecek. |
ch | Bir "0" karakterinin genişliğine. | Okuma genişliği: max-width: 70ch yaklaşık 70 karakterlik satır. |
Beş çubuğun CSS'i de "10" ya da "50" gibi aynı büyüklükte sayılar içeriyor; uzunlukları farklı çıkıyor. Deneyin: kutunun yazı boyunu büyütün — yalnızca em çubuğu kıpırdıyor. Kapsayıcı genişliğini değiştirin — yalnızca % çubuğu. Tarayıcı penceresini yeniden boyutlandırın — yalnızca vw.
Blok, satır içi ve ilk yerleşim denemeleri
Yerleşimin tamamı 3, 4 ve 5. haftaların konusu. Ama iki kavramı bu hafta öğrenmek zorundayız, çünkü onları bilmeden yazdığınız hiçbir kural beklediğiniz gibi davranmaz: blok ve satır içi elementler.
| display | Davranışı | Hangi etiketler? |
|---|---|---|
block |
Satırın tamamını kaplar, alt alta dizilir. Genişlik ve yükseklik verilebilir. | <p>, <h1>, <div>, <ul>, <section> |
inline |
Metnin içinde akar, yalnızca kendi kadar yer kaplar. width ve height işlemez, dikey padding beklenmedik davranır. | <a>, <strong>, <em>, <span> |
inline-block |
Yan yana durur ama ölçü alır. İkisinin arası. | Bağlantıyı düğmeye çevirirken en çok işe yarayan değer budur. |
none |
Element tamamen kaybolur; yer de kaplamaz. | Menüleri açıp kapatmak için (10–11. haftada JavaScript'le). |
Üç şeyi ortalamanın üç ayrı yolu
text-align: center
Kutunun içindeki yazıyı ortalar. Kutuyu değil. En sık karıştırılan ayrım budur.
margin: 0 auto
Genişliği sınırlı bir blok kutuyu yatayda ortalar. width ya da max-width verilmemişse hiçbir etkisi olmaz.
display: flex
Çocukları yan yana dizer, hizalar ve boşluğu dağıtır. 4. haftanın konusu; aşağıdaki labda yalnızca tadına bakıyoruz.
Deneyin: (1) nav ul kuralındaki display: flex; satırını silin — maddeler alt alta iniyor, çünkü <li> blok gibi davranıyor. Geri yazın. (2) .dugme kuralından display: inline-block; satırını silin: dikey padding neden kutuyu büyütmüyor? (3) main kuralındaki auto'yu 0 yapın.
Sözde sınıflar: hover, focus ve sıra
Şimdiye kadarki seçiciler elementin ne olduğunu sordu. Sözde sınıflar ise hangi durumda olduğunu sorar: üzerine gelindi mi, odaklandı mı, kaçıncı sırada? İki nokta ile yazılır ve sayfaya "canlı" hissini veren şey tam olarak budur.
| Sözde sınıf | Ne zaman devreye girer? |
|---|---|
:hover |
Fare elementin üzerine geldiğinde. Dokunmatik ekranlarda yoktur — bu yüzden önemli bilgiyi yalnızca hover'a bırakamazsınız. |
:focus-visible |
Klavyeyle (Tab'la) odaklanıldığında. Tarayıcı bir odak halkası çizer; onu asla silmeyin. Beğenmiyorsanız yerine kendi halkanızı koyun. |
:active |
Tıklamanın tam o anı. Düğmenin "bastırıldığını" göstermek için. |
:first-child / :last-child |
Kardeşlerinin ilki / sonuncusu. Listenin son maddesinin alt çizgisini kaldırmak için. |
:nth-child(2n) |
Sırayla seçer: 2n çift satırlar, odd tekler. Tablo satırlarını şeritlemenin klasik yolu. |
:not(.secili) |
Parantezin içine uyanları dışarıda bırakır. |
Önizlemenin içine bir tıklayıp Tab tuşuna basın: odak halkasının bağlantılar arasında gezindiğini görün. Deneyin: (1) :focus-visible kuralını yorum işaretine alıp Tab'la yeniden gezinin — kaybolduğunuzu fark edeceksiniz. (2) tr:nth-child(2n)'i odd yapın. (3) a:hover'a text-decoration: underline; ekleyin.
Çıplak sayfayı giydir
Haftanın bütün parçalarını tek bir işte birleştiriyoruz. Aşağıdaki HTML, 1. haftanın ödevine çok benziyor: anlamsal iskelet, başlık hiyerarşisi, liste, tablo, bağlantı. CSS dosyası ise neredeyse boş. Doldurma sırası önemli — aşağıdaki altı adım, gerçek bir projede de aynı sırayla yürür.
Temel: box-sizing ve gövde
* { box-sizing: border-box; } ve body üzerinde yazı tipi, metin rengi, satır yüksekliği. Kalıtım sayesinde bu üçü bütün sayfaya dağılır.
Okuma genişliği
max-width ve margin: 0 auto. Metin ekranın bir ucundan diğerine uzamayı bıraksın.
Başlık hiyerarşisi
h1, h2, h3 arasında görünür bir boy farkı kurun. Üstlerine ve altlarına verdiğiniz boşluk, hangi başlığın hangi metne ait olduğunu anlatır.
Renk: üç renk, bir vurgu
Zemin, metin ve vurgu. Bağlantılar ve başlıklar vurgu rengini alsın.
Kutular: liste, tablo, alıntı
padding, kenarlık, köşe. Burada tek bir köşe değeri seçip her yerde onu kullanın.
Durumlar: hover ve focus
En son yapılır ve asla atlanmaz. Bağlantının üzerine gelince ve Tab'la odaklanınca ne olduğu belli olsun.
Bu labda HTML de açık ve düzenlenebilir — ama önce dokunmadan deneyin:
altı adımı sırayla uygulayıp sayfayı giydirin. Beğendiğinizde
Dosyayı indir ile kaydedin: inen .html dosyası
stiliyle birlikte tek parça gelir, çift tıklayınca kendi bilgisayarınızda açılır.
Ödevin başlangıcı olarak bunu kullanabilirsiniz.
İpucu: Arada bir CSS'i kapat düğmesine basıp nereden nereye
geldiğinizi görün.
CSS sözlüğü
Bu dersin bütün özellikleri ve bir sonraki birkaç haftada göreceğiniz birkaçı tek yerde. Ezberlemeyin — arayın. Profesyoneller de her gün arar; mesele özelliği ezbere bilmek değil, ne aradığınızı bilmek.
Sık yapılan hatalar
Bu listedeki her madde, önceki dönemlerde birden çok öğrencinin takıldığı gerçek bir durumdur. CSS hata vermediği için bu hatalar kendilerini "çalışmıyor" diye gösterir. Önce okuyun, sonra aşağıdaki alıştırmada tanımaya çalışın.
<link> eksik ya da yolu yanlış
CSS dosyası yazılmış ama sayfaya hiç uğramıyor. İlk kontrol edilecek yer burası.
Sınıfın noktası yok
kart { } hiçbir şey seçmez. Sınıf noktayla, id diyezle başlar.
Süslü parantez kapanmamış
Belirti şaşırtıcıdır: o kural değil, sonraki kurallar çalışmaz. Hata aramaya yukarıdan başlayın.
Birim yazılmamış
font-size: 18 yok sayılır. 0 dışındaki her uzunluk birim ister.
İki nokta yerine eşittir
color = red CSS değildir. Eşittir HTML özniteliklerinde kullanılır.
Özellik adı yanlış yazılmış
colour, font-weigth, bacground. Sessizce atlanır, uyarı gelmez.
Seçicideki boşluk
p .giris ile p.giris farklı şeylerdir. Boşluk bir işleçtir.
Satır içi style ile dövüşmek
Dosyadaki kural çalışmıyorsa elemente satır içi stil yazılmış olabilir: onu dosyadan ezemezsiniz (!important dışında). Doğrusu, satır içi stili silmektir.
Satır içi elemente genişlik vermek
<a> ve <span>'e width işlemez. display: inline-block; gerekir.
Odak halkasını silmek
outline: none sayfayı klavyeyle kullanılamaz hâle getirir. Silme, değiştir.
// ile yorum yazmak
CSS'te yorum /* ... */ arasına yazılır. // yazarsanız sonraki satır da bozulur.
Tarayıcı önbelleği
CSS'i kaydettiniz, sayfa değişmedi. Ctrl+F5 ile sert yenileyin — tarayıcı eski dosyayı tutuyor olabilir.
Alıştırma: hatayı bul
Her kartta tek bir hata var. Hatanın olduğu seçeneğe tıklayın.
kart {
background: #ffffff;
padding: 16px;
}
h1 {
font-size: 32
color: #2b4fa8;
}
.kutu {
width: 300px;
padding: 20px;
border: 2px solid #dcdde2;
}
/* "Neden 300px'den geniş?" */
a.dugme {
width: 180px;
padding: 14px;
background: #2b4fa8;
}
/* "Genislik neden islemiyor?" */
#menu a { color: #ffffff; }
.menu-baglanti { color: #2b4fa8; }
/* "Ikinci kural neden kazanmiyor?" */
Alıştırmalar
Önce eşleştirin, sonra soruları kendinize sorun. Cevabı açmadan önce bir cümleyle yanıtlamaya çalışın — asıl öğrenme orada oluyor.
Seçiciyi ve özelliği işiyle eşleştir
.kart
.kart p
p.kart
margin
padding
box-sizing: border-box
line-height
:focus-visible
display: inline-block
1 · CSS dosyanıza yazdığınız kural çalışmıyor. Hangi beş şeye, hangi sırayla bakarsınız?
2 · Seçici isabet ediyor mu? Sınıfın noktası, id'nin diyezi yerinde mi; HTML'de o sınıf gerçekten yazılı mı?
3 · Yazım doğru mu? İki nokta, noktalı virgül, birim, özellik adının İngilizcesi.
4 · Yukarıda kapanmamış bir süslü parantez var mı? Bir kuralın açık kalması, sonraki kuralları yutar.
5 · Başka bir kural eziyor mu? Özgüllüğü daha yüksek bir kural ya da satır içi style olabilir. Buraya en son bakılır, çünkü en seyrek sebeptir.
2 · padding ile margin ekranda bazen aynı görünür. Hangi tek deneyle ikisini kesin olarak ayırt edersiniz?
3 · Bir arkadaşınız her sorunu !important ile çözüyor. Ona ne söylersiniz?
4 · Sayfanın yazı tipini değiştirmek istiyorsunuz. Kuralı nereye yazarsınız ve neden?
Küçük bir tuzak: form elementleri (input, button, select) yazı tipini kalıtımla almaz. Onlara ayrıca font-family: inherit; yazmanız gerekir — 7. haftada forma geldiğimizde yine karşımıza çıkacak.
5 · Bir düğmenin odak halkasını beğenmediniz. Ne yaparsınız?
Ödev: geçen haftanın sayfasını giydir
Yeni bir HTML yazmayacaksınız. 1. haftada teslim ettiğiniz index.html'i açıp yanına bir stil.css koyacaksınız. HTML'e eklenecek tek şey <link> satırı ve gereken yerlere class öznitelikleridir.
Dosyada bulunması gerekenler
Teslimden önce kendi kodunu denetle
<link> satırını geçici olarak boz
Sayfa çıplak hâline dönmeli. Dönmüyorsa stiliniz HTML'in içinde kalmış demektir — ayrı dosyaya taşıyın.
Tarayıcı penceresini daralt
Yazılar birbirine girmemeli, yatay kaydırma çubuğu çıkmamalı. Duyarlı tasarımı 6. haftada göreceğiz ama max-width yüzdeyle ya da ch ile verildiyse şimdiden iyi davranır.
Tab tuşuyla gez
Fareye dokunmadan bütün bağlantılara ulaşın. Her durakta nerede olduğunuz görünüyor mu? Görünmüyorsa odak halkasını geri getirin.
Kontrastı ölç
Metin renginiz ile zemin arasındaki oran 4.5 : 1'in üzerinde olmalı. 7. bölümdeki renk tezgâhında kendi renklerinizi deneyip oranı okuyabilirsiniz.
CSS'i doğrulayıcıdan geçir
jigsaw.w3.org/css-validator dosyanızı satır numarasıyla denetler: kapanmamış parantez, geçersiz değer ve bilinmeyen özellik adlarını söyler. Sıfır hata hedefleyin.
İki dosyayı birlikte teslim et
index.html, stil.css ve varsa görseller tek klasörde sıkıştırılacak. Klasör adında Türkçe karakter ve boşluk olmayacak.
Özet ve ders akışı
CSS görünüşü ayırır
HTML anlamı kurar, CSS sunumu belirler. Aynı HTML, bambaşka iki sayfa olabilir — ve ekran okuyucu için ikisi aynıdır.
Her şey aynı kural
seçici { özellik: değer; } Yüzlerce özellik de olsa kalıp bu. CSS hata vermez, anlamadığını sessizce atlar.
Önce kime sorulur
Element, sınıf, id, alt öğe, birleşik, gruplanmış. Biçimlendirme için sınıf, kimlik için id.
Üç basamak
Kalıtım → özgüllük (id-sınıf-element) → sıra. Puanlar eşitse sonra yazılan kazanır. !important son çaredir.
Renk ve yazı
Üç renk yeter; kontrast 4.5:1'in üstünde olsun. Okunabilirliğin üç ayarı: punto, satır yüksekliği, satır uzunluğu.
Her element bir kutudur
İçerik, padding, border, margin. box-sizing: border-box dosyanın ilk kuralı olsun.
Dersin akışı (4 saat)
| Süre | Bölüm | Sınıfta ne yapılıyor? |
|---|---|---|
| 0–25 dk | 01–03 · Giriş ve kurulum | Geçen haftanın çıplak sayfası projeksiyonda açılır, CSS'i kapat düğmesiyle önce/sonra gösterilir. Herkes yanına stil.css açar. |
| 25–50 dk | 04–05 · Kural ve seçiciler | Kural anatomisi tahtada tek tek açılır, seçici tezgâhı sınıfça çözülür. Lab 3 birlikte yapılır. |
| 50–75 dk | 06 · Özgüllük | Haftanın en kritik bölümü. Özgüllük tezgâhında kurallar tek tek açılıp kapanır, öğrenciler kazananı önce tahmin eder, sonra görür. |
| Ara | ||
| 75–115 dk | 07–09 · Renk, yazı, metin | Renk tezgâhında kontrast ölçülür, tipografi tezgâhında satır yüksekliği canlı değiştirilir. Lab 6, 8 ve 9. |
| 115–155 dk | 10–12 · Kutu modeli ve birimler | Kutu modeli tezgâhı en çok zaman verilen yer; border-box farkı sayılarla gösterilir. Birim tezgâhında pencere canlı yeniden boyutlandırılır. |
| 155–185 dk | 13–15 · Yerleşim, durumlar, büyük lab | Satır içi / blok ayrımı, display: inline-block, Tab tuşuyla odak gösterisi. Lab 16 indirilip ödevin başlangıcı yapılır. |
| 185–210 dk | 17–19 · Hatalar, alıştırma, ödev | "Hatayı bul" sınıfça çözülür, ödev maddeleri okunur, CSS doğrulayıcısı gösterilir. |
Bu hafta kutu modeline tanıştırma düzeyinde girdik: dört katman ve box-sizing. 3. haftada kutu modelinin tamamını ve yerleşimi açıyoruz: display değerlerinin her biri, position (relative, absolute, fixed, sticky), elementlerin sayfadaki akışı, taşma ve üst üste binme. Bu hafta "neden beklediğim gibi durmuyor?" diye sorduğunuz her şeyin cevabı orada.
Derse gelirken bu haftanın ödevini bitirmiş olun: 3. haftada kendi stil dosyanız üzerinde çalışacağız. Elinde stil dosyası olmayan, boş bir ekrana yerleşim yazmak zorunda kalır.
Final soru: Yeni bir stil.css açtınız. İlk üç kural ne olur ve neden?
2 · body { font-family: ...; color: ...; line-height: 1.7; } — kalıtımla geçen üç özellik. Tek yerde yazılır, bütün sayfaya dağılır.
3 · Okuma genişliği — bir kapsayıcıya max-width ve margin: 0 auto. Metin ekranın bir ucundan diğerine uzamayı bırakır.
Bu üç kural bir sayfayı "biçimsiz"den "okunabilir"e taşır ve hemen her projede aynıdır. Geri kalanı zevk, bu üçü ise meslek.
Testi açtıktan sonra hazır örneklerden “Web Tasarımı — 2. Hafta”yı yükleyin. Sorular wwwroot/ornek/sinav-web-tasarim-hafta2.json dosyasında duruyor; indirip değiştirebilir, kendi sorularınızı ekleyebilirsiniz.
Ders Sonu Testi'ni aç →