Bir web sayfası aslında nedir?
Her gün onlarca sayfa açıyorsunuz. Bu hafta perdeyi aralıyoruz: o sayfaların hepsi, içine etiketler serpiştirilmiş bir metin dosyasından ibaret. Dersin sonunda o dosyayı siz yazıyor olacaksınız — hem de sıfırdan.
HTML sayfayı süslemez, sayfanın ne olduğunu anlatır. <h1> “bu yazı büyük olsun” demek değil, “bu sayfanın ana başlığı” demektir. Görünüş CSS'in işi, bu hafta anlamı konuşuyoruz.
Sayfadaki her örnek canlıdır. Kod kutusuna yazdığınız anda yanındaki pencerede sonucu görürsünüz. Yazdığınız hiçbir şey sunucuya gitmez — hepsi kendi tarayıcınızda çalışır. Beğendiğiniz örneği Dosyayı indir ile .html olarak kaydedip kendi bilgisayarınızda açabilirsiniz. Kısayol: Ctrl + Enter kodu çalıştırır.
HTML'i 1990'da, İsviçre'deki CERN'de çalışan Tim Berners-Lee yazdı. Amacı dünyayı değiştirmek değildi: binlerce fizikçinin birbirinin araştırma notlarına bağlantı verebilmesini istiyordu. İlk sürümde yalnızca 18 etiket vardı. Bugün 100'ün üzerinde etiket var ama mantık hiç değişmedi — ve o ilk 18 etiketin büyük kısmını bu derste öğreneceksiniz.
Bir sayfa ekrana nasıl gelir?
Adres çubuğuna bir şey yazıp Enter'a bastığınızda ne oluyor? Cevap sandığınızdan basit: bilgisayarınız bir yerden düz metin indiriyor, tarayıcı da o metni okuyup çiziyor.
Üç dil, üç ayrı iş
Web sayfası üç katmandan oluşur. Bu dönem üçünü de göreceğiz; bu hafta yalnızca birincisi.
| Dil | Sorduğu soru | Bir ev benzetmesiyle | Ne zaman? |
|---|---|---|---|
| HTML | Burada ne var? | Duvarlar, kapılar, odalar. Evin kaç odası olduğunu ve hangisinin mutfak olduğunu söyler. | Bu hafta |
| CSS | Nasıl görünüyor? | Boya, döşeme, mobilya yerleşimi. Oda mutfak olmaktan çıkmaz, sadece güzelleşir. | 2–9. hafta |
| JavaScript | Ne yapıyor? | Işık düğmesi, kapı zili, asansör. Bir şeye dokununca bir şey olur. | 10–11. hafta |
HTML bir programlama dili değildir
Bunu ilk derste netleştirelim, çünkü sık karıştırılır. HTML'de döngü yoktur, koşul yoktur, hesaplama yoktur. HTML bir işaretleme dilidir (markup language): elinizdeki içeriği alır, parçalarının ne olduğunu işaretlersiniz. “Bu bir başlık”, “bu bir liste”, “bu bir bağlantı”. Bir öğretmenin bir metni renkli kalemle işaretlemesi gibi.
Açılımı da tam olarak bunu söyler: HyperText Markup Language — bağlantılı metin işaretleme dili. “Hiper metin” kısmı, metnin içinden başka bir metne atlayabilmek demek; yani <a> etiketi. Web'i web yapan şey de budur.
<h1>Kayıt açıldı</h1> <p>Son gün <strong>12 Aralık</strong>.</p>
Soldaki metinde hiçbir yerde “punto 26”, “kalın” ya da “boşluk bırak” yazmıyor. Tarayıcı bu kararları etiketlerin anlamına bakarak kendisi veriyor.
Soru: Bir arkadaşınız “HTML ile hesap makinesi yaptım” diyor. Ne dersiniz?
Etiketin anatomisi
HTML öğrenmek yüzlerce etiket ezberlemek değildir. Tek bir kalıbı anlamak, sonra o kalıbı farklı adlarla tekrar tekrar kullanmaktır. İşte o kalıp:
Üç kelime, üç ayrı şey
tag
Köşeli parantezler arasındaki işaret: <p> açılış etiketi, </p> kapanış etiketi. Tek başına bir işarettir.
element
Açılış + içerik + kapanışın tamamı. <p>Merhaba</p> bir paragraf elementidir. Sayfa, iç içe geçmiş elementlerden oluşur.
attribute
Açılış etiketinin içine yazılan ayar: href, src, alt, id. Her zaman ad="değer" biçiminde ve yalnızca açılış etiketinde.
Kapanmayan etiketler var
Bazı elementlerin içeriği yoktur; kendileri bir şeyi temsil ederler. Bunlara boş element (void element) denir ve kapanış etiketleri yoktur:
<br> <hr> <img> <input> <meta> <link>
Eski kitaplarda bunların <br /> diye yazıldığını görürsünüz. Bu, XHTML döneminden kalma bir alışkanlıktır; HTML5'te gerekmez, yazarsanız da hata olmaz.
İç içe geçme: açılan en son, en önce kapanır
Elementler iç içe konabilir ama kesişemez. Çorapla ayakkabı gibi düşünün: önce çorabı giyersiniz, sonra ayakkabıyı; çıkarırken önce ayakkabıyı çıkarırsınız.
Düzgün iç içe
<p>Bugün <strong>çok</strong> yoğunum.</p>
İçeride açılan strong, dışarıdaki p kapanmadan önce kapandı.
Kesişen etiketler
<p>Bugün <strong>çok</p> yoğunum.</strong>
Tarayıcı çökmez — tahmin yürütür. Ama ne çıkacağını siz kestiremezsiniz; işte asıl tehlike budur.
1 · Etiket adlarını küçük harfle yazın. <P> çalışır ama kimse öyle yazmaz, okunabilirlik düşer.
2 · Öznitelik değerlerini tırnak içine alın: class="kart". Boşluk içeren bir değerde tırnaksız yazmak doğrudan hatadır.
3 · = işaretinin etrafında boşluk bırakmayın: href="...", href = "..." değil.
4 · Türkçe karakterli dosya adı ve boşluklu dosya adı kullanmayın: ürün listesi.html yerine urun-listesi.html.
İlk sayfanı yaz
Web geliştirmeye başlamak için hiçbir program satın almanıza gerek yok. Bilgisayarınızda zaten bir metin düzenleyici ve bir tarayıcı var — fazlası şimdilik lüks.
Bir klasör aç
Masaüstünde web-dersi adında bir klasör açın. Dönem boyunca yazdığınız her şey burada duracak. Klasör adında Türkçe karakter ve boşluk olmasın.
Bir metin düzenleyici aç
Not Defteri yeter. Ama Visual Studio Code indirirseniz (ücretsiz) renkli gösterim, otomatik tamamlama ve hata uyarısı kazanırsınız. Word olmaz — Word düz metin değil, kendi biçimini kaydeder.
index.html adıyla kaydet
Uzantı .html olmalı. Not Defteri'nde kaydederken “Kayıt türü” kutusunu Tüm Dosyalar yapın; yoksa dosyanız sessizce index.html.txt olur ve tarayıcıda metin görürsünüz. Kodlama olarak UTF-8 seçin.
Dosyaya çift tıkla
Tarayıcı açılır ve sayfanızı gösterir. Adres çubuğunda file:/// ile başlayan bir yol görürsünüz: sayfa henüz internette değil, kendi diskinizde.
Değiştir → kaydet → F5
Dönem boyunca yapacağınız döngü bu. Düzenleyicide değiştirin, Ctrl+S ile kaydedin, tarayıcıda F5 ile yenileyin. Değişiklik görünmüyorsa %90 ihtimalle kaydetmeyi unuttunuz.
Soldaki kutuya yazın, sağda tarayıcının ne çizdiğini görün. Deneyin: ikinci satırdaki h1'i h3 yapın; sonra bir satırda etiketleri tamamen silin ve düz metin bırakın — tarayıcı ne yapıyor?
Belgenin iskeleti
Yukarıdaki üç satır tarayıcıda çalıştı ama eksikti. Gerçek bir HTML belgesinin standart bir çerçevesi vardır ve her sayfa bu çerçeveyle başlar.
| Satır | Ne işe yarar? |
|---|---|
<!DOCTYPE html> |
Belgenin ilk satırı. “Bu bir HTML5 sayfası” demektir. Yazılmazsa tarayıcı quirks mode denen eski uyumluluk kipine düşer ve yerleşim beklenmedik biçimde bozulur. Bir etiket değildir, bir bildirimdir. |
<html lang="tr"> |
Her şeyi saran kök element. lang="tr" sayfanın dilini söyler: ekran okuyucu doğru telaffuz eder, tarayıcı doğru çeviri önerir, arama motoru doğru kitleye gösterir. |
<head> |
Sayfanın künyesi. İçindekiler ekranda görünmez ama tarayıcı için şarttır: karakter kümesi, sekme başlığı, stil dosyaları, açıklama. |
<meta charset="utf-8"> |
Karakter kümesi. Bunu yazmazsanız Türkçe karakterler bozulur (ÅŸ, ç gibi). Head'in mümkün olan ilk satırlarında olmalı. |
<meta name="viewport" …> |
Telefonda sayfanın ekran genişliğine uymasını sağlar. Yazılmazsa telefon sayfayı masaüstü gibi varsayıp küçültür, yazılar okunmaz olur. 6. haftanın konusu. |
<title> |
Sekmede yazan ad; yer imine eklendiğinde ve arama sonuçlarında da bu görünür. Her sayfaya kendi başlığını verin, “Belge1” kalmasın. |
<body> |
Ekranda görünen her şey. Bu dersin geri kalanı hep burada geçecek. |
Bu, bundan sonraki her sayfanızın başlangıç noktası. Deneyin: title'ı değiştirin — önizleme penceresinde hiçbir şey değişmez, çünkü head ekranda görünmez. Sonra meta charset satırını silip Türkçe karakterlere ne olduğuna bakın.
Tarayıcı kodunuzu bir ağaca çevirir
Tarayıcı HTML metnini okurken kafasında bir ağaç kurar: hangi element hangisinin içinde? Buna DOM denir (Document Object Model) ve 11. haftada JavaScript'le tam bu ağacın üzerinde çalışacağız. Aşağıdaki kutu, yukarıdaki editöre yazdığınız kodun ağacını canlı çiziyor — yukarıda bir şey değiştirin, burası da değişsin.
Girinti, iç içe geçmeyi gösterir. Kodunuzu girintili yazmanızın sebebi de bu: gözünüzle ağacı görebilmek.
Başlıklar: h1'den h6'ya
Altı seviye başlık vardır. <h1> en önemlisi, <h6> en önemsizi. Bunlar punto değil, seviye belirtir.
Deneyin: Altı başlığın boy farkını görün. Sonra en alta <h2>Yeni bölüm</h2> ekleyip içine bir paragraf yazın.
Başlıklar sayfanın içindekiler tablosudur
Bir kitabın içindekiler sayfasını düşünün: bölüm, alt bölüm, alt alt bölüm. Başlık etiketleri tam olarak bunu kurar. Üç farklı “okuyucu” bu yapıya bakar:
Ekran okuyucu
Sayfayı baştan sona dinlemek yerine başlıktan başlığa atlar. Başlıklar yanlışsa sayfada gezinemez.
Arama motoru
Sayfanın neyle ilgili olduğunu büyük ölçüde h1 ve h2'lerden çıkarır.
Altı ay sonraki siz
Düzgün başlıklandırılmış bir sayfayı yeniden açtığınızda yapısını saniyeler içinde anlarsınız.
1 · Büyük görünsün diye h1 kullanmak. Yazı büyük olsun istiyorsanız bu bir görünüş isteğidir — CSS'in işi. Başlık etiketi seçerken tek soru şu olmalı: “bu metin gerçekten bir başlık mı, kaçıncı seviye?”
2 · Seviye atlamak. h1'den sonra doğrudan h4'e geçmeyin. Araya giren seviyeler boş kalırsa ekran okuyucu “burada bir bölüm eksik” diye okur.
Sayfada bir tane h1 olması yerleşik alışkanlıktır: sayfanın adı. Geri kalan her şey h2 ve aşağısıdır.
Paragraf ve metin etiketleri
Bir web sayfasının çoğu yazıdır. Yazıyı biçimlendirmek değil, anlamını işaretlemek için bir avuç etiket kullanırız.
Deneyin: İlk paragrafın içine beş kere Enter'a basıp satır atlayın — önizlemede hiçbir şey değişmiyor. Sonra aynı yere <br> koyun. Fark burada.
Boşluk kuralı: HTML fazla boşlukları yutar
Kodunuzda art arda 20 boşluk ya da 5 satır boş bıraksanız bile, tarayıcı bunların hepsini tek bir boşluğa indirir. Bu bir hata değil, bilinçli bir tasarım kararıdır: boşluk, görünüşle ilgili bir karardır ve HTML'in işi değildir. Boşluk istiyorsanız CSS kullanırsınız. Tek istisna <pre> etiketidir: içindeki boşluklar aynen korunur.
strong mu b mi? em mi i mi?
| Etiket | Ne demek? | Ne zaman? |
|---|---|---|
<strong> | Bu önemli | “Son başvuru bugün.” Ekran okuyucu tonunu değiştirerek okur. |
<b> | Sadece kalın görünsün | Anlam vurgusu olmadan dikkat çekmek: ürün adı, anahtar kelime. Nadir kullanılır. |
<em> | Bu kelime vurgulu | “Ben bunu söylemedim.” Cümlenin anlamı vurguyla değişiyorsa. |
<i> | Sadece eğik görünsün | Yabancı terim, gemi adı, tür adı: Homo sapiens. |
Ekranda ikisi de aynı görünür. Fark, ekranda olmayan yerlerde ortaya çıkar: ekran okuyucuda, arama motorunda, metni makineyle işleyen bir programda. Şüphedeyseniz strong ve em kullanın.
Özel karakterler: < nasıl yazılır?
Sayfada küçüktür işareti göstermek isterseniz başınız dertte: tarayıcı onu etiket başlangıcı sanır. Bu yüzden bazı karakterler kaçış dizileriyle yazılır. Dizi & ile başlar, ; ile biter.
| Yazdığınız | Görünen | Ne zaman gerekir? |
|---|---|---|
< | < | Kod örneği gösterirken — bu sayfadaki örnekler böyle yazıldı. |
> | > | Aynı sebeple. |
& | & | “Kahve & Kitap” gibi adlarda. |
| (bölünmez boşluk) | “25 TL” — sayı ile birimin satır sonunda ayrılmasını engeller. |
© | © | Alt bilgideki telif işareti. |
Listeler
Menüler, adım adım tarifler, özellik listeleri, site haritaları… Web'in görünmeyen iskeletinin çoğu listedir. Üç tür liste vardır.
Sırasız liste
Madde işaretli. Sıra değişse de anlam değişmiyorsa bunu kullanın: alışveriş listesi, özellikler, menü bağlantıları.
Sıralı liste
Numaralı. Sıra anlamlıysa: tarif adımları, kurulum talimatı, yarış sonuçları.
Tanım listesi
Terim ve açıklaması çiftleri: sözlük, künye, teknik özellik tablosu. dt terim, dd açıklama.
Deneyin: ul'yi ol yapın, madde işaretleri numaraya dönüşsün. Sonra <ol start="5"> yazıp numaranın nereden başladığına bakın. İç içe listede ul'nin li'nin içinde olduğuna dikkat edin.
Bağlantılar
Web'i “web” yapan tek etiket: <a>. Sayfaları birbirine bağlayan bu etiket olmasaydı, elimizde yalnızca birbirinden habersiz dosyalar olurdu.
Deneyin: Sayfa içi bağlantıya tıklayın — önizleme aşağı kayar. Sonra id="iletisim" değerini değiştirin ve bağlantının artık çalışmadığını görün: href="#iletisim" ile id birebir aynı yazılmalı.
Dosya yolu: bilgisayarınızda adres tarif etmek
href değeri bir yoldur. En çok kafa karıştıran konu burasıdır, çünkü yol ya bulunduğunuz yerden tarif edilir (göreli) ya da baştan (mutlak).
| Yazım | Anlamı |
|---|---|
hakkimda.html | Aynı klasörde duran dosya. En sık kullanacağınız biçim. |
sayfalar/iletisim.html | Yanındaki sayfalar klasörünün içindeki dosya. |
../index.html | Bir üst klasöre çık, oradaki dosyayı al. İki nokta “bir yukarı” demektir. |
/img/logo.png | Eğik çizgiyle başlar: sitenin kökünden başla. Canlı sitede güvenli, dosyadan açarken şaşırtabilir. |
https://site.com/x | Tam adres. Başka bir siteye gidiyorsanız zorunlu. |
#bolum-2 | Aynı sayfada id="bolum-2" olan elemente atlar. |
Ayrıca: her bağlantıyı yeni sekmede açmayın. Kullanıcı geri tuşunu kullanmak ister; onun yerine karar vermeyin. Yeni sekme, formun ortasında belge açmak gibi gerçekten gerekli durumlar içindir.
Görseller
Görsel sayfanın içinde değildir; sayfa yalnızca görselin adresini tutar. Tarayıcı o adrese ayrıca gider ve dosyayı indirir. Bu ayrım, “resmim neden görünmüyor?” sorusunun da cevabıdır.
Deneyin: Son örnekte dosya adı bilerek yanlış yazıldı — tarayıcı resmin yerine alt metnini gösteriyor. alt'ı silin, geriye kırık bir simgeden başka bir şey kalmadığını görün.
| Öznitelik | Ne yapar? |
|---|---|
src | Zorunlu. Görselin yolu. Yol kuralları bağlantıdakiyle birebir aynı. |
alt | Zorunlu. Görseli göremeyen için metin karşılığı: görme engelli kullanıcı, yavaş bağlantı, bozuk dosya, arama motoru. Görseli göremeyen birine telefonda tarif eder gibi yazın. |
width / height | Piksel cinsinden boyut. İkisini birden vermek, görsel yüklenirken sayfanın zıplamasını engeller. Tek birini verirseniz oran korunur. |
loading="lazy" | Ekrana gelene kadar indirme. Uzun sayfalarda hız kazandırır. |
· Görsel bilgi taşıyorsa: ne gösterdiğini yazın — alt="2024 satış grafiği: yıl boyunca artış".
· Görsel süsse: boş bırakın — alt="". Böylece ekran okuyucu onu atlar. Özniteliği hiç yazmamak ile boş yazmak farklı şeylerdir.
· “resim”, “foto”, “image1.jpg” yazmayın. Ekran okuyucu zaten “görsel” diyor; siz içeriği anlatın.
“Resmim görünmüyor” — üç sebep
Yol yanlış
Dosya başka klasörde. Görsellerinizi img adlı bir klasörde toplayın ve img/kedi.jpg diye çağırın.
Ad birebir aynı değil
Kedi.JPG ile kedi.jpg sunucuda farklı dosyalardır. Windows'ta çalışan sayfanız yayına alınınca bu yüzden bozulur. Her şeyi küçük harfle yazın.
Uzantı eksik ya da yanlış
kedi değil kedi.jpg. Dosya gezgininde uzantılar gizliyse “Dosya adı uzantıları” kutusunu işaretleyin.
Tablolar
Tablo, satır ve sütunla anlam kazanan veriler içindir: ders programı, fiyat listesi, puan durumu. Sayfa yerleşimi için değildir — o işi CSS yapar (4. ve 5. hafta).
Deneyin: Yeni bir satır ekleyin (bir tr, içinde üç td). Sonra bir hücreye colspan="2" verip bir td'yi silin — hücre iki sütuna yayılsın.
| Etiket | Görevi |
|---|---|
<table> | Tablonun tamamını sarar. |
<caption> | Tablonun başlığı. table içindeki ilk element olmalı. Ekran okuyucu tabloya girerken bunu okur. |
<tr> | Bir satır (table row). Hücreler bunun içine gelir. |
<th> | Başlık hücresi. Kalın ve ortalı gelir; asıl önemlisi ekran okuyucunun bunu “bu sütunun adı” diye kullanmasıdır. |
<td> | Veri hücresi. |
<thead> <tbody> <tfoot> | Baş, gövde, alt bölüm. Uzun tabloları yazdırırken başlığın her sayfada tekrarlanmasını sağlar. |
colspan / rowspan | Hücreyi yana ya da aşağı doğru birleştirir. |
Örnekteki border ve cellpadding öznitelikleri de eski usuldür; burada çizgileri görebilmek için kullandık. Doğrusu bunları CSS ile yapmaktır, 2. haftada öğreneceğiz.
Formlar
Kullanıcıdan veri almanın tek yolu. Arama kutusu, giriş ekranı, sipariş formu, anket — hepsi aynı birkaç etiketten kuruludur.
Deneyin: Önizlemede “Ad Soyad” yazısına tıklayın — imleç kutuya atlıyor. Bunu sağlayan, label'ın for'u ile input'un id'sinin eşleşmesi. for'u bozun, tıklama çalışmasın. Sonra boş bırakıp Gönder'e basın: required devreye girer.
En çok kullanılan input türleri
| type | Ne verir? |
|---|---|
text | Düz metin. Varsayılan. |
email | E-posta. Telefonda klavyeye @ tuşu gelir, tarayıcı biçimi kabaca denetler. |
password | Yazılanı nokta olarak gösterir. |
number | Sayı; artır/azalt okları çıkar. min, max verilebilir. |
date | Takvim açar. |
checkbox | Bağımsız evet/hayır. Birden çok seçilebilir. |
radio | Seçeneklerden biri. Aynı name'i paylaşanlar tek grup sayılır — en sık yapılan hata farklı name vermektir. |
file | Dosya seçtirir. |
color / range | Renk seçici ve kaydıraç. |
hidden | Görünmez alan; kullanıcının görmesi gerekmeyen veriyi taşır. |
Anlamsal etiketler: sayfanın haritası
Buraya kadar parçaları öğrendik. Şimdi onları bir sayfa hâline getiriyoruz. Soru şu: sayfanın büyük bölümlerini neyle işaretleyeceğiz?
div çorbası
<div class="ust">…</div> <div class="menu">…</div> <div class="icerik">…</div> <div class="alt">…</div>
Çalışır. Ama div “kutu” demekten başka bir şey söylemez; anlamı yalnızca sizin yazdığınız sınıf adında kalır ve tarayıcı o adı anlamaz.
Anlamsal etiketler
<header>…</header> <nav>…</nav> <main>…</main> <footer>…</footer>
Aynı görünür ama artık tarayıcı, arama motoru ve ekran okuyucu bölümlerin ne olduğunu bilir. Ekran okuyucu “ana içeriğe atla” diyebilir.
Bu yedi etiket neredeyse her sayfada aynı yerdedir. Ezberlemeye çalışmayın; iki üç sayfa yazınca kendiliğinden yerleşir.
Bu haftanın her şeyi tek sayfada. Deneyin: kendi adınızı ve bilgilerinizi yazın, bir bölüm daha ekleyin, sonra Dosyayı indir ile kaydedip kendi bilgisayarınızda açın. Ödevin başlangıç noktası tam olarak bu dosya olabilir.
Peki div ve span ne zaman?
Bunlar anlamı olmayan kaplardır ve hâlâ gereklidirler. Kuralı şöyle koyun: önce uygun anlamsal etiketi arayın; yoksa div kullanın. Birkaç elementi yalnızca CSS ile hizalamak için gruplayacaksanız div doğru seçimdir. Bir cümlenin içindeki iki kelimeyi işaretleyecekseniz span.
| Nasıl davranır? | Örnek | |
|---|---|---|
<div> | Blok: satırın tamamını kaplar, alt alta dizilir. | Bir kartın tamamını saran kutu. |
<span> | Satır içi: yalnızca kapladığı kadar yer tutar. | Cümlenin içindeki fiyatı renklendirmek. |
Bu “blok / satır içi” ayrımı yalnızca div'e özgü değildir: p, h1, ul, section bloktur; a, strong, img satır içidir. 3. haftada kutu modelini işlerken bu ayrımı derinlemesine konuşacağız.
Etiket sözlüğü
Bu dersin bütün etiketleri tek yerde. Ezberlemeyin — arayın. Profesyoneller de her gün arar; mesele etiketi ezbere bilmek değil, ne aradığınızı bilmek.
Sık yapılan hatalar
Bu listedeki her madde, önceki dönemlerde birden çok öğrencinin takıldığı gerçek bir durumdur. Önce okuyun, sonra aşağıdaki alıştırmada tanımaya çalışın.
Dosya .txt olarak kaydedilmiş
Tarayıcıda kodun kendisi görünüyorsa sebep budur. Dosya adı gerçekten index.html mi?
meta charset unutulmuş
Türkçe karakterler bozuk çıkıyor. Head'in ilk satırlarına <meta charset="utf-8">.
Etiket kapatılmamış
Sayfanın yarısı kalın ya da hepsi bağlantı olmuş. Açtığınız her etiketi kapatın (boş elementler hariç).
Tırnak unutulmuş
class=kart baslik — ikinci kelime kayboldu. Değerleri tırnağa alın.
Görsel yolu yanlış
Büyük-küçük harf, eksik uzantı, yanlış klasör. Üçünü de kontrol edin.
alt yazılmamış
Erişilebilirlik hatası. Süs görselde bile alt="" yazılır.
Görünsün diye yanlış etiket
Kalın olsun diye h3, boşluk olsun diye arka arkaya <br>. Görünüş CSS'in işi.
Liste dışında li
li yalnızca ul ya da ol içinde yaşar.
Aynı id iki kez
id sayfada tektir. Tekrarlanacaksa class kullanın.
Dosya adında boşluk ve Türkçe harf
benim sayfam.html adresi bozar. benim-sayfam.html yazın.
Alıştırma: hatayı bul
Her kartta tek bir hata var. Hatanın olduğu seçeneğe tıklayın.
<ul> <li>Elma</li> <li>Armut <li>Kiraz</li> </ul>
<img src=/img/kedi.svg alt=Sevimli kedi>
<p>Son gün <strong>12 Aralık</p></strong>
<a href="#iletisim">İletişim</a> ... <h2 id="İletişim">İletişim</h2>
Alıştırmalar
Önce eşleştirin, sonra soruları kendinize sorun. Cevabı açmadan önce bir cümleyle yanıtlamaya çalışın — asıl öğrenme orada oluyor.
Etiketi işiyle eşleştir
<nav>
<figcaption>
<label>
<th>
<br>
<main>
1 · Bir sayfada neden birden fazla h1 kullanmamak gerekir?
2 · <b> ile <strong> ekranda aynı görünüyor. O hâlde fark nedir?
3 · Kodunuzda bir paragrafın içine beş satır boşluk bıraktınız ama sayfada hiçbir şey değişmedi. Neden?
4 · Bir arkadaşınız sayfasını sizin bilgisayarınızda açtı, görseller görünmüyor. Hangi üç şeyi kontrol edersiniz?
2 · Ad birebir aynı mı? Logo.PNG ile logo.png farklı dosyalardır; Windows ikisini aynı sayar, sunucu saymaz. Bu yüzden “bende çalışıyordu” sorunu yaşanır.
3 · Yol türü doğru mu? /img/logo.png (kökten) yazdıysa ve sayfa dosyadan açılıyorsa yol kayar; göreli yazım (img/logo.png) daha güvenlidir.
5 · Formdaki iki radio düğmesinin ikisi de aynı anda seçilebiliyor. Hata nerede?
Ödev: kendi tanıtım sayfan
Tek bir index.html dosyası. CSS yok, JavaScript yok — bu hafta yalnızca HTML. Sayfa “süslü” olmayacak, doğru yapılı olacak.
Sayfada bulunması gerekenler
Teslimden önce kendi kodunu denetle
Tarayıcıda aç ve bütün bağlantılara tıkla
Hiçbiri boşa düşmemeli. Sayfa içi bağlantılarda href="#ad" ile id="ad" birebir aynı mı?
Görselin adını geçici olarak boz
alt metniniz görünecek. Okuyan biri neyin eksik olduğunu anlıyor mu? Anlamıyorsa alt metnini yeniden yazın.
Doğrulayıcıdan geçir
validator.w3.org adresine dosyanızı yükleyin. Kapanmayan etiket, yanlış iç içe geçme ve eksik öznitelikleri satır numarasıyla söyler. Sıfır hata hedefleyin; uyarılar (warning) sorun değil.
Sekmeyle gez
Fareye dokunmadan Tab tuşuyla sayfayı dolaşın. Bütün bağlantı ve form alanlarına sırayla ulaşabiliyor musunuz? Ulaşamıyorsanız yapıda bir sorun var.
Dosya adını kontrol et
index.html — küçük harf, boşluksuz, Türkçe karaktersiz. Görsellerle birlikte tek klasörde sıkıştırıp teslim edin.
Özet ve ders akışı
HTML anlamı kurar
Sayfanın neye benzediğini değil, nelerden oluştuğunu söyler. Etiket seçerken “nasıl görünsün” değil “bu nedir” diye sorun.
Her şey aynı kalıp
Açılış etiketi + öznitelikler + içerik + kapanış etiketi. Yüz etiket de olsa kalıp bu.
Belge bir ağaçtır
DOCTYPE, html, head, body; içinde iç içe elementler. Girinti bu ağacı görünür kılar.
Başlık ve paragraf
h1–h6 içindekiler tablosudur; p metnin kabı. Boşlukları HTML yutar.
Bağlantı ve görsel
a href ve img src — ikisi de bir yol ister. Yol kuralları aynıdır. alt ihmal edilmez.
Tablo ve form
Tablo gerçek tablo verisi içindir. Formda her alanın label'ı olur.
Dersin akışı (4 saat)
| Süre | Bölüm | Sınıfta ne yapılıyor? |
|---|---|---|
| 0–30 dk | 01–03 · Giriş ve anatomi | Web nasıl çalışır, HTML/CSS/JS ayrımı, etiket anatomisi tahtada tek tek açılır. |
| 30–60 dk | 04–05 · İlk sayfa ve iskelet | Herkes kendi bilgisayarında index.html oluşturur. Ağaç görünümü projeksiyonda gösterilir. |
| 60–105 dk | 06–08 · Başlık, metin, liste | Lab 3, 4 ve 5 birlikte yapılır; boşluk kuralı ve strong/b farkı canlı denenir. |
| Ara | ||
| 105–150 dk | 09–11 · Bağlantı, görsel, tablo | Dosya yolu konusu tahtada klasör şemasıyla anlatılır — en çok takılınan yer burası. |
| 150–190 dk | 12–13 · Form ve anlamsal yapı | Lab 9 ve Lab 10. Lab 10'daki sayfa indirilip ödevin başlangıcı yapılır. |
| 190–210 dk | 15–17 · Hatalar, alıştırma, ödev | “Hatayı bul” sınıfça çözülür, ödev maddeleri okunur, doğrulayıcı gösterilir. |
Bu hafta yazdığınız sayfa doğru ama çıplak: siyah yazı, beyaz zemin, Times New Roman. 2. haftada CSS'e giriyoruz — aynı HTML'e dokunmadan sayfanın görünümünü baştan sona değiştireceğiz. Renk, yazı tipi, seçiciler ve “bu kural neden çalışmıyor?” sorusunun cevabı: özgüllük.
Derse gelirken bu haftanın ödevini bitirmiş olun — 2. haftada kendi sayfanızı biçimlendireceğiz. Elinde sayfası olmayan, boş bir ekrana CSS yazmak zorunda kalır.
Final soru: Yeni bir sayfa yazmaya başlıyorsunuz. İlk üç satır ne olur ve neden?
2 · <html lang="tr"> — belgenin kökü ve dili. Ekran okuyucunun doğru telaffuz etmesi, tarayıcının doğru çeviri önermesi buna bağlı.
3 · <meta charset="utf-8"> — Türkçe karakterlerin bozulmaması için. Head'in mümkün olan ilk satırında olmalı, çünkü tarayıcı belgenin geri kalanını bu bilgiyle okumaya başlıyor.
Bu üç satır tartışmaya açık değildir: her sayfada, her projede aynıdır. Ezberleyin, sonra hiç düşünmeden yazın.