← Tüm haftalar
Web Tasarımı · 1. Hafta · HTML'e Giriş ve Temel Etiketler
1. Hafta · HTML'e Giriş ve Temel Etiketler

Bir web sayfası aslında nedir?

Her gün onlarca sayfa açıyorsunuz. Bu hafta perdeyi aralıyoruz: o sayfaların hepsi, içine etiketler serpiştirilmiş bir metin dosyasından ibaret. Dersin sonunda o dosyayı siz yazıyor olacaksınız — hem de sıfırdan.

Bu haftanın tek cümlesi:
HTML sayfayı süslemez, sayfanın ne olduğunu anlatır. <h1> “bu yazı büyük olsun” demek değil, “bu sayfanın ana başlığı” demektir. Görünüş CSS'in işi, bu hafta anlamı konuşuyoruz.
🏷️EtiketAçılış, öznitelik, içerik, kapanış.
🧱İskeletDOCTYPE, head, body.
🧭AnlamBaşlık, liste, bağlantı, tablo.
🧪Canlı editörYaz, anında gör, indir.
Bu haftadan sonra şunları yapabileceksiniz: Boş bir dosyadan başlayıp geçerli bir HTML belgesi kurmak; başlık, paragraf, liste, bağlantı, görsel, tablo ve formdan oluşan çok bölümlü bir sayfa yazmak; yazdığınız kodun hangi etiketinin ne anlama geldiğini açıklamak ve bir sayfadaki yaygın HTML hatalarını bulmak.

Sayfadaki her örnek canlıdır. Kod kutusuna yazdığınız anda yanındaki pencerede sonucu görürsünüz. Yazdığınız hiçbir şey sunucuya gitmez — hepsi kendi tarayıcınızda çalışır. Beğendiğiniz örneği Dosyayı indir ile .html olarak kaydedip kendi bilgisayarınızda açabilirsiniz. Kısayol: Ctrl + Enter kodu çalıştırır.
Küçük bir tarih notu
HTML'i 1990'da, İsviçre'deki CERN'de çalışan Tim Berners-Lee yazdı. Amacı dünyayı değiştirmek değildi: binlerce fizikçinin birbirinin araştırma notlarına bağlantı verebilmesini istiyordu. İlk sürümde yalnızca 18 etiket vardı. Bugün 100'ün üzerinde etiket var ama mantık hiç değişmedi — ve o ilk 18 etiketin büyük kısmını bu derste öğreneceksiniz.
02 · Temel kavram

Bir sayfa ekrana nasıl gelir?

Adres çubuğuna bir şey yazıp Enter'a bastığınızda ne oluyor? Cevap sandığınızdan basit: bilgisayarınız bir yerden düz metin indiriyor, tarayıcı da o metni okuyup çiziyor.

Adresi yazarsın
→
Tarayıcı sunucuya sorar
→
Sunucu HTML metnini yollar
→
Tarayıcı metni okur
→
Ekrana çizer
Dikkat edilecek nokta: Sunucu size bir “resim” ya da “ekran görüntüsü” göndermez. Gönderdiği şey harflerden oluşan bir metindir. Sayfanın nasıl göründüğüne karar veren, o metni okuyan tarayıcıdır. Bu yüzden aynı sayfa Chrome'da, telefonda ve ekran okuyucuda farklı biçimlerde sunulabilir — ama anlamı aynı kalır. HTML'i iyi yazmanın önemi buradan gelir.

Üç dil, üç ayrı iş

Web sayfası üç katmandan oluşur. Bu dönem üçünü de göreceğiz; bu hafta yalnızca birincisi.

DilSorduğu soruBir ev benzetmesiyleNe zaman?
HTML Burada ne var? Duvarlar, kapılar, odalar. Evin kaç odası olduğunu ve hangisinin mutfak olduğunu söyler. Bu hafta
CSS Nasıl görünüyor? Boya, döşeme, mobilya yerleşimi. Oda mutfak olmaktan çıkmaz, sadece güzelleşir. 2–9. hafta
JavaScript Ne yapıyor? Işık düğmesi, kapı zili, asansör. Bir şeye dokununca bir şey olur. 10–11. hafta

HTML bir programlama dili değildir

Bunu ilk derste netleştirelim, çünkü sık karıştırılır. HTML'de döngü yoktur, koşul yoktur, hesaplama yoktur. HTML bir işaretleme dilidir (markup language): elinizdeki içeriği alır, parçalarının ne olduğunu işaretlersiniz. “Bu bir başlık”, “bu bir liste”, “bu bir bağlantı”. Bir öğretmenin bir metni renkli kalemle işaretlemesi gibi.

Açılımı da tam olarak bunu söyler: HyperText Markup Language — bağlantılı metin işaretleme dili. “Hiper metin” kısmı, metnin içinden başka bir metne atlayabilmek demek; yani <a> etiketi. Web'i web yapan şey de budur.

dosya:///C:/web/index.html
Sunucudan gelen metin
<h1>Kayıt açıldı</h1>
<p>Son gün <strong>12 Aralık</strong>.</p>
Tarayıcının çizdiği
Kayıt açıldı
Son gün 12 Aralık.

Soldaki metinde hiçbir yerde “punto 26”, “kalın” ya da “boşluk bırak” yazmıyor. Tarayıcı bu kararları etiketlerin anlamına bakarak kendisi veriyor.

Soru: Bir arkadaşınız “HTML ile hesap makinesi yaptım” diyor. Ne dersiniz?

Hesap makinesinin görünümünü HTML ile yapmış olabilir: düğmeler, ekran, yerleşim. Ama toplama işlemini HTML yapamaz — orada mutlaka JavaScript vardır. HTML neyin nerede olduğunu söyler; hesabı yapan başka bir katmandır.
03 · Dilin dilbilgisi

Etiketin anatomisi

HTML öğrenmek yüzlerce etiket ezberlemek değildir. Tek bir kalıbı anlamak, sonra o kalıbı farklı adlarla tekrar tekrar kullanmaktır. İşte o kalıp:

Üç kelime, üç ayrı şey

Etiket

tag

Köşeli parantezler arasındaki işaret: <p> açılış etiketi, </p> kapanış etiketi. Tek başına bir işarettir.

Element

element

Açılış + içerik + kapanışın tamamı. <p>Merhaba</p> bir paragraf elementidir. Sayfa, iç içe geçmiş elementlerden oluşur.

Öznitelik

attribute

Açılış etiketinin içine yazılan ayar: href, src, alt, id. Her zaman ad="değer" biçiminde ve yalnızca açılış etiketinde.

Kapanmayan etiketler var

Bazı elementlerin içeriği yoktur; kendileri bir şeyi temsil ederler. Bunlara boş element (void element) denir ve kapanış etiketleri yoktur:

<br> <hr> <img> <input> <meta> <link>

Eski kitaplarda bunların <br /> diye yazıldığını görürsünüz. Bu, XHTML döneminden kalma bir alışkanlıktır; HTML5'te gerekmez, yazarsanız da hata olmaz.

İç içe geçme: açılan en son, en önce kapanır

Elementler iç içe konabilir ama kesişemez. Çorapla ayakkabı gibi düşünün: önce çorabı giyersiniz, sonra ayakkabıyı; çıkarırken önce ayakkabıyı çıkarırsınız.

Doğru

Düzgün iç içe

<p>Bugün <strong>çok</strong> yoğunum.</p>

İçeride açılan strong, dışarıdaki p kapanmadan önce kapandı.

Yanlış

Kesişen etiketler

<p>Bugün <strong>çok</p> yoğunum.</strong>

Tarayıcı çökmez — tahmin yürütür. Ama ne çıkacağını siz kestiremezsiniz; işte asıl tehlike budur.

Yazım kuralları — dört madde.
1 · Etiket adlarını küçük harfle yazın. <P> çalışır ama kimse öyle yazmaz, okunabilirlik düşer.
2 · Öznitelik değerlerini tırnak içine alın: class="kart". Boşluk içeren bir değerde tırnaksız yazmak doğrudan hatadır.
3 · = işaretinin etrafında boşluk bırakmayın: href="...", href = "..." değil.
4 · Türkçe karakterli dosya adı ve boşluklu dosya adı kullanmayın: ürün listesi.html yerine urun-listesi.html.
04 · Uygulama

İlk sayfanı yaz

Web geliştirmeye başlamak için hiçbir program satın almanıza gerek yok. Bilgisayarınızda zaten bir metin düzenleyici ve bir tarayıcı var — fazlası şimdilik lüks.

Bir klasör aç

Masaüstünde web-dersi adında bir klasör açın. Dönem boyunca yazdığınız her şey burada duracak. Klasör adında Türkçe karakter ve boşluk olmasın.

Bir metin düzenleyici aç

Not Defteri yeter. Ama Visual Studio Code indirirseniz (ücretsiz) renkli gösterim, otomatik tamamlama ve hata uyarısı kazanırsınız. Word olmaz — Word düz metin değil, kendi biçimini kaydeder.

index.html adıyla kaydet

Uzantı .html olmalı. Not Defteri'nde kaydederken “Kayıt türü” kutusunu Tüm Dosyalar yapın; yoksa dosyanız sessizce index.html.txt olur ve tarayıcıda metin görürsünüz. Kodlama olarak UTF-8 seçin.

Dosyaya çift tıkla

Tarayıcı açılır ve sayfanızı gösterir. Adres çubuğunda file:/// ile başlayan bir yol görürsünüz: sayfa henüz internette değil, kendi diskinizde.

Değiştir → kaydet → F5

Dönem boyunca yapacağınız döngü bu. Düzenleyicide değiştirin, Ctrl+S ile kaydedin, tarayıcıda F5 ile yenileyin. Değişiklik görünmüyorsa %90 ihtimalle kaydetmeyi unuttunuz.

Lab 1 · İlk satırın canlı 5 dakika
Fark ettiniz mi? Etiketleri sildiğinizde yazı kaybolmadı, sadece düz bir satır oldu. HTML içeriği yaratmaz; var olan içeriğin ne olduğunu söyler. Etiketsiz metin de bir sayfadır — sadece anlamsız, biçimsiz bir sayfadır.
05 · Belge yapısı

Belgenin iskeleti

Yukarıdaki üç satır tarayıcıda çalıştı ama eksikti. Gerçek bir HTML belgesinin standart bir çerçevesi vardır ve her sayfa bu çerçeveyle başlar.

SatırNe işe yarar?
<!DOCTYPE html> Belgenin ilk satırı. “Bu bir HTML5 sayfası” demektir. Yazılmazsa tarayıcı quirks mode denen eski uyumluluk kipine düşer ve yerleşim beklenmedik biçimde bozulur. Bir etiket değildir, bir bildirimdir.
<html lang="tr"> Her şeyi saran kök element. lang="tr" sayfanın dilini söyler: ekran okuyucu doğru telaffuz eder, tarayıcı doğru çeviri önerir, arama motoru doğru kitleye gösterir.
<head> Sayfanın künyesi. İçindekiler ekranda görünmez ama tarayıcı için şarttır: karakter kümesi, sekme başlığı, stil dosyaları, açıklama.
<meta charset="utf-8"> Karakter kümesi. Bunu yazmazsanız Türkçe karakterler bozulur (ÅŸ, ç gibi). Head'in mümkün olan ilk satırlarında olmalı.
<meta name="viewport" …> Telefonda sayfanın ekran genişliğine uymasını sağlar. Yazılmazsa telefon sayfayı masaüstü gibi varsayıp küçültür, yazılar okunmaz olur. 6. haftanın konusu.
<title> Sekmede yazan ad; yer imine eklendiğinde ve arama sonuçlarında da bu görünür. Her sayfaya kendi başlığını verin, “Belge1” kalmasın.
<body> Ekranda görünen her şey. Bu dersin geri kalanı hep burada geçecek.
Lab 2 · İskeleti kur ve ağacı izle canlı DOM ağacı

Tarayıcı kodunuzu bir ağaca çevirir

Tarayıcı HTML metnini okurken kafasında bir ağaç kurar: hangi element hangisinin içinde? Buna DOM denir (Document Object Model) ve 11. haftada JavaScript'le tam bu ağacın üzerinde çalışacağız. Aşağıdaki kutu, yukarıdaki editöre yazdığınız kodun ağacını canlı çiziyor — yukarıda bir şey değiştirin, burası da değişsin.

Lab 2'deki kodun ağaç görünümü

    

Girinti, iç içe geçmeyi gösterir. Kodunuzu girintili yazmanızın sebebi de bu: gözünüzle ağacı görebilmek.

Neden girinti? Tarayıcı girintiye bakmaz; boşluklar onun için önemsizdir. Girinti tamamen insan içindir. İç içe her seviyede iki boşluk içeri girin — bir ay sonra kendi kodunuzu okurken bunun ne kadar değerli olduğunu anlayacaksınız.
06 · Temel etiketler

Başlıklar: h1'den h6'ya

Altı seviye başlık vardır. <h1> en önemlisi, <h6> en önemsizi. Bunlar punto değil, seviye belirtir.

Lab 3 · Altı seviye canlı

Başlıklar sayfanın içindekiler tablosudur

Bir kitabın içindekiler sayfasını düşünün: bölüm, alt bölüm, alt alt bölüm. Başlık etiketleri tam olarak bunu kurar. Üç farklı “okuyucu” bu yapıya bakar:

Görme engelli kullanıcı

Ekran okuyucu

Sayfayı baştan sona dinlemek yerine başlıktan başlığa atlar. Başlıklar yanlışsa sayfada gezinemez.

Google

Arama motoru

Sayfanın neyle ilgili olduğunu büyük ölçüde h1 ve h2'lerden çıkarır.

Siz

Altı ay sonraki siz

Düzgün başlıklandırılmış bir sayfayı yeniden açtığınızda yapısını saniyeler içinde anlarsınız.

İki yaygın hata.
1 · Büyük görünsün diye h1 kullanmak. Yazı büyük olsun istiyorsanız bu bir görünüş isteğidir — CSS'in işi. Başlık etiketi seçerken tek soru şu olmalı: “bu metin gerçekten bir başlık mı, kaçıncı seviye?”
2 · Seviye atlamak. h1'den sonra doğrudan h4'e geçmeyin. Araya giren seviyeler boş kalırsa ekran okuyucu “burada bir bölüm eksik” diye okur.

Sayfada bir tane h1 olması yerleşik alışkanlıktır: sayfanın adı. Geri kalan her şey h2 ve aşağısıdır.
07 · Temel etiketler

Paragraf ve metin etiketleri

Bir web sayfasının çoğu yazıdır. Yazıyı biçimlendirmek değil, anlamını işaretlemek için bir avuç etiket kullanırız.

Lab 4 · Metin tezgâhı canlı

Boşluk kuralı: HTML fazla boşlukları yutar

Kodunuzda art arda 20 boşluk ya da 5 satır boş bıraksanız bile, tarayıcı bunların hepsini tek bir boşluğa indirir. Bu bir hata değil, bilinçli bir tasarım kararıdır: boşluk, görünüşle ilgili bir karardır ve HTML'in işi değildir. Boşluk istiyorsanız CSS kullanırsınız. Tek istisna <pre> etiketidir: içindeki boşluklar aynen korunur.

strong mu b mi? em mi i mi?

EtiketNe demek?Ne zaman?
<strong>Bu önemli “Son başvuru bugün.” Ekran okuyucu tonunu değiştirerek okur.
<b>Sadece kalın görünsün Anlam vurgusu olmadan dikkat çekmek: ürün adı, anahtar kelime. Nadir kullanılır.
<em>Bu kelime vurgulu “Ben bunu söylemedim.” Cümlenin anlamı vurguyla değişiyorsa.
<i>Sadece eğik görünsün Yabancı terim, gemi adı, tür adı: Homo sapiens.

Ekranda ikisi de aynı görünür. Fark, ekranda olmayan yerlerde ortaya çıkar: ekran okuyucuda, arama motorunda, metni makineyle işleyen bir programda. Şüphedeyseniz strong ve em kullanın.

Özel karakterler: &lt; nasıl yazılır?

Sayfada küçüktür işareti göstermek isterseniz başınız dertte: tarayıcı onu etiket başlangıcı sanır. Bu yüzden bazı karakterler kaçış dizileriyle yazılır. Dizi & ile başlar, ; ile biter.

YazdığınızGörünenNe zaman gerekir?
&lt;<Kod örneği gösterirken — bu sayfadaki örnekler böyle yazıldı.
&gt;>Aynı sebeple.
&amp;&“Kahve & Kitap” gibi adlarda.
&nbsp;(bölünmez boşluk)“25 TL” — sayı ile birimin satır sonunda ayrılmasını engeller.
&copy;©Alt bilgideki telif işareti.
08 · Temel etiketler

Listeler

Menüler, adım adım tarifler, özellik listeleri, site haritaları… Web'in görünmeyen iskeletinin çoğu listedir. Üç tür liste vardır.

ul

Sırasız liste

Madde işaretli. Sıra değişse de anlam değişmiyorsa bunu kullanın: alışveriş listesi, özellikler, menü bağlantıları.

ol

Sıralı liste

Numaralı. Sıra anlamlıysa: tarif adımları, kurulum talimatı, yarış sonuçları.

dl

Tanım listesi

Terim ve açıklaması çiftleri: sözlük, künye, teknik özellik tablosu. dt terim, dd açıklama.

Lab 5 · Üç liste, bir de iç içe canlı
Kural: ul ve ol elementinin doğrudan çocuğu yalnızca li olabilir. Araya doğrudan paragraf koyamazsınız — paragrafı li'nin içine yazarsınız. İç içe liste de böyledir: alt liste, üst listenin li'sinin içine girer, araya değil.
Küçük bir sır: Hemen her web sitesinin üst menüsü, aslında içine bağlantılar konmuş bir ul'dir. Yan yana ve çizgisiz görünmesini CSS sağlar. Bu sayfanın sol menüsü de öyle çalışıyor. 4. haftada bunu kendiniz yapacaksınız.
09 · Temel etiketler

Bağlantılar

Web'i “web” yapan tek etiket: <a>. Sayfaları birbirine bağlayan bu etiket olmasaydı, elimizde yalnızca birbirinden habersiz dosyalar olurdu.

Lab 6 · Beş tür bağlantı canlı

Dosya yolu: bilgisayarınızda adres tarif etmek

href değeri bir yoldur. En çok kafa karıştıran konu burasıdır, çünkü yol ya bulunduğunuz yerden tarif edilir (göreli) ya da baştan (mutlak).

YazımAnlamı
hakkimda.htmlAynı klasörde duran dosya. En sık kullanacağınız biçim.
sayfalar/iletisim.htmlYanındaki sayfalar klasörünün içindeki dosya.
../index.htmlBir üst klasöre çık, oradaki dosyayı al. İki nokta “bir yukarı” demektir.
/img/logo.pngEğik çizgiyle başlar: sitenin kökünden başla. Canlı sitede güvenli, dosyadan açarken şaşırtabilir.
https://site.com/xTam adres. Başka bir siteye gidiyorsanız zorunlu.
#bolum-2Aynı sayfada id="bolum-2" olan elemente atlar.
target="_blank" yanında rel="noopener". Yeni sekmede açılan sayfa, JavaScript ile sizin sayfanıza müdahale edebilir (window.opener üzerinden). rel="noopener" bu kapıyı kapatır. Modern tarayıcılar bunu artık kendiliğinden yapıyor, ama yazmak hâlâ doğru alışkanlık.

Ayrıca: her bağlantıyı yeni sekmede açmayın. Kullanıcı geri tuşunu kullanmak ister; onun yerine karar vermeyin. Yeni sekme, formun ortasında belge açmak gibi gerçekten gerekli durumlar içindir.
Bağlantı metni önemlidir. “Buraya tıklayın” yazmayın. Ekran okuyucu kullanan biri sayfadaki bağlantıları liste hâlinde dinler; arka arkaya on tane “buraya tıklayın” duyar ve hiçbirinin nereye gittiğini bilemez. Bunun yerine bağlantının kendisi nereye gittiğini söylesin: “2025 ders programını indir”.
10 · Temel etiketler

Görseller

Görsel sayfanın içinde değildir; sayfa yalnızca görselin adresini tutar. Tarayıcı o adrese ayrıca gider ve dosyayı indirir. Bu ayrım, “resmim neden görünmüyor?” sorusunun da cevabıdır.

Lab 7 · Görsel, alt metin ve altyazı canlı
ÖznitelikNe yapar?
srcZorunlu. Görselin yolu. Yol kuralları bağlantıdakiyle birebir aynı.
altZorunlu. Görseli göremeyen için metin karşılığı: görme engelli kullanıcı, yavaş bağlantı, bozuk dosya, arama motoru. Görseli göremeyen birine telefonda tarif eder gibi yazın.
width / heightPiksel cinsinden boyut. İkisini birden vermek, görsel yüklenirken sayfanın zıplamasını engeller. Tek birini verirseniz oran korunur.
loading="lazy"Ekrana gelene kadar indirme. Uzun sayfalarda hız kazandırır.
alt metni nasıl yazılır?
· Görsel bilgi taşıyorsa: ne gösterdiğini yazın — alt="2024 satış grafiği: yıl boyunca artış".
· Görsel süsse: boş bırakın — alt="". Böylece ekran okuyucu onu atlar. Özniteliği hiç yazmamak ile boş yazmak farklı şeylerdir.
· “resim”, “foto”, “image1.jpg” yazmayın. Ekran okuyucu zaten “görsel” diyor; siz içeriği anlatın.

“Resmim görünmüyor” — üç sebep

1

Yol yanlış

Dosya başka klasörde. Görsellerinizi img adlı bir klasörde toplayın ve img/kedi.jpg diye çağırın.

2

Ad birebir aynı değil

Kedi.JPG ile kedi.jpg sunucuda farklı dosyalardır. Windows'ta çalışan sayfanız yayına alınınca bu yüzden bozulur. Her şeyi küçük harfle yazın.

3

Uzantı eksik ya da yanlış

kedi değil kedi.jpg. Dosya gezgininde uzantılar gizliyse “Dosya adı uzantıları” kutusunu işaretleyin.

Hangi biçim? Fotoğraf için JPG, saydamlık gerekiyorsa PNG, logo ve simge için SVG (büyütünce bozulmaz), ikisinden de küçük dosya isterseniz WebP. Bu sayfadaki örnek görseller SVG'dir: ikisi birden 3 KB bile tutmuyor.
11 · Temel etiketler

Tablolar

Tablo, satır ve sütunla anlam kazanan veriler içindir: ders programı, fiyat listesi, puan durumu. Sayfa yerleşimi için değildir — o işi CSS yapar (4. ve 5. hafta).

Lab 8 · Ders programı tablosu canlı
EtiketGörevi
<table>Tablonun tamamını sarar.
<caption>Tablonun başlığı. table içindeki ilk element olmalı. Ekran okuyucu tabloya girerken bunu okur.
<tr>Bir satır (table row). Hücreler bunun içine gelir.
<th>Başlık hücresi. Kalın ve ortalı gelir; asıl önemlisi ekran okuyucunun bunu “bu sütunun adı” diye kullanmasıdır.
<td>Veri hücresi.
<thead> <tbody> <tfoot>Baş, gövde, alt bölüm. Uzun tabloları yazdırırken başlığın her sayfada tekrarlanmasını sağlar.
colspan / rowspanHücreyi yana ya da aşağı doğru birleştirir.
Tabloyu yerleşim için kullanmayın. 2000'li yıllarda sayfa yerleşimi görünmez tablolarla yapılırdı; o dönemin kalıntılarını hâlâ internette bulabilirsiniz. Bugün bu yanlıştır: telefonda bozulur, ekran okuyucu “üç sütunlu tablo” diye okur ve bakımı eziyete döner. Yerleşim için Flexbox ve Grid var — 4. ve 5. hafta.

Örnekteki border ve cellpadding öznitelikleri de eski usuldür; burada çizgileri görebilmek için kullandık. Doğrusu bunları CSS ile yapmaktır, 2. haftada öğreneceğiz.
12 · Temel etiketler

Formlar

Kullanıcıdan veri almanın tek yolu. Arama kutusu, giriş ekranı, sipariş formu, anket — hepsi aynı birkaç etiketten kuruludur.

Lab 9 · Kayıt formu canlı

En çok kullanılan input türleri

typeNe verir?
textDüz metin. Varsayılan.
emailE-posta. Telefonda klavyeye @ tuşu gelir, tarayıcı biçimi kabaca denetler.
passwordYazılanı nokta olarak gösterir.
numberSayı; artır/azalt okları çıkar. min, max verilebilir.
dateTakvim açar.
checkboxBağımsız evet/hayır. Birden çok seçilebilir.
radioSeçeneklerden biri. Aynı name'i paylaşanlar tek grup sayılır — en sık yapılan hata farklı name vermektir.
fileDosya seçtirir.
color / rangeRenk seçici ve kaydıraç.
hiddenGörünmez alan; kullanıcının görmesi gerekmeyen veriyi taşır.
label süs değildir. Üç iş birden yapar: (1) etikete tıklayınca alan odaklanır — parmakla kullanırken büyük kolaylık, (2) ekran okuyucu alana gelince “Ad Soyad, metin kutusu” diye okur; label yoksa yalnızca “metin kutusu” der ve kullanıcı ne yazacağını bilemez, (3) formun bakımı kolaylaşır. placeholder label'ın yerini tutmaz: yazmaya başlayınca kaybolur.
Bu formlar henüz bir yere veri göndermiyor. action ve method öznitelikleri verinin nereye, nasıl gideceğini söyler — ama o verinin karşılanması için sunucu tarafında kod gerekir. Bu dersin konusu değil; 7. haftada formların doğrulanmasını, 11. haftada JavaScript ile kontrolünü göreceğiz. Şimdilik amacımız formun iskeletini doğru kurmak.
13 · Yapıyı kurmak

Anlamsal etiketler: sayfanın haritası

Buraya kadar parçaları öğrendik. Şimdi onları bir sayfa hâline getiriyoruz. Soru şu: sayfanın büyük bölümlerini neyle işaretleyeceğiz?

Eski yöntem

div çorbası

<div class="ust">…</div>
<div class="menu">…</div>
<div class="icerik">…</div>
<div class="alt">…</div>

Çalışır. Ama div “kutu” demekten başka bir şey söylemez; anlamı yalnızca sizin yazdığınız sınıf adında kalır ve tarayıcı o adı anlamaz.

Doğrusu

Anlamsal etiketler

<header>…</header>
<nav>…</nav>
<main>…</main>
<footer>…</footer>

Aynı görünür ama artık tarayıcı, arama motoru ve ekran okuyucu bölümlerin ne olduğunu bilir. Ekran okuyucu “ana içeriğe atla” diyebilir.

Tipik bir sayfanın haritası
body <header> Logo, site adı, üst bölüm <nav> Ana menü bağlantıları <main> sayfada yalnızca bir tane <section> Başlığı olan bir bölüm <article> Tek başına anlamlı içerik: haber, yazı, ürün kartı <aside> Yan içerik: ilgili bağlantılar, etiketler, reklam <footer> Telif, iletişim, site haritası

Bu yedi etiket neredeyse her sayfada aynı yerdedir. Ezberlemeye çalışmayın; iki üç sayfa yazınca kendiliğinden yerleşir.

Lab 10 · Baştan sona bir sayfa canlı ödevin iskeleti

Peki div ve span ne zaman?

Bunlar anlamı olmayan kaplardır ve hâlâ gereklidirler. Kuralı şöyle koyun: önce uygun anlamsal etiketi arayın; yoksa div kullanın. Birkaç elementi yalnızca CSS ile hizalamak için gruplayacaksanız div doğru seçimdir. Bir cümlenin içindeki iki kelimeyi işaretleyecekseniz span.

Nasıl davranır?Örnek
<div>Blok: satırın tamamını kaplar, alt alta dizilir. Bir kartın tamamını saran kutu.
<span>Satır içi: yalnızca kapladığı kadar yer tutar. Cümlenin içindeki fiyatı renklendirmek.

Bu “blok / satır içi” ayrımı yalnızca div'e özgü değildir: p, h1, ul, section bloktur; a, strong, img satır içidir. 3. haftada kutu modelini işlerken bu ayrımı derinlemesine konuşacağız.

14 · Başvuru

Etiket sözlüğü

Bu dersin bütün etiketleri tek yerde. Ezberlemeyin — arayın. Profesyoneller de her gün arar; mesele etiketi ezbere bilmek değil, ne aradığınızı bilmek.

Ara: etiket adı ya da yapmak istediğiniz iş 1. hafta başvuru kartı
Nerede bakılır? Bir etiketin bütün ayrıntıları için başvurulacak kaynak MDN Web Docs'tur (developer.mozilla.org). Arama motoruna “mdn” + etiket adı yazmak en kısa yoldur. İngilizce olması sizi korkutmasın; sayfalardaki örnek kodlar dil bilmeden de okunur.
15 · Dikkat

Sık yapılan hatalar

Bu listedeki her madde, önceki dönemlerde birden çok öğrencinin takıldığı gerçek bir durumdur. Önce okuyun, sonra aşağıdaki alıştırmada tanımaya çalışın.

1

Dosya .txt olarak kaydedilmiş

Tarayıcıda kodun kendisi görünüyorsa sebep budur. Dosya adı gerçekten index.html mi?

2

meta charset unutulmuş

Türkçe karakterler bozuk çıkıyor. Head'in ilk satırlarına <meta charset="utf-8">.

3

Etiket kapatılmamış

Sayfanın yarısı kalın ya da hepsi bağlantı olmuş. Açtığınız her etiketi kapatın (boş elementler hariç).

4

Tırnak unutulmuş

class=kart baslik — ikinci kelime kayboldu. Değerleri tırnağa alın.

5

Görsel yolu yanlış

Büyük-küçük harf, eksik uzantı, yanlış klasör. Üçünü de kontrol edin.

6

alt yazılmamış

Erişilebilirlik hatası. Süs görselde bile alt="" yazılır.

7

Görünsün diye yanlış etiket

Kalın olsun diye h3, boşluk olsun diye arka arkaya <br>. Görünüş CSS'in işi.

8

Liste dışında li

li yalnızca ul ya da ol içinde yaşar.

9

Aynı id iki kez

id sayfada tektir. Tekrarlanacaksa class kullanın.

10

Dosya adında boşluk ve Türkçe harf

benim sayfam.html adresi bozar. benim-sayfam.html yazın.

Alıştırma: hatayı bul

Her kartta tek bir hata var. Hatanın olduğu seçeneğe tıklayın.

<ul>
  <li>Elma</li>
  <li>Armut
  <li>Kiraz</li>
</ul>
<img src=/img/kedi.svg alt=Sevimli kedi>
<p>Son gün <strong>12 Aralık</p></strong>
<a href="#iletisim">İletişim</a>
...
<h2 id="İletişim">İletişim</h2>
16 · Pekiştirme

Alıştırmalar

Önce eşleştirin, sonra soruları kendinize sorun. Cevabı açmadan önce bir cümleyle yanıtlamaya çalışın — asıl öğrenme orada oluyor.

Etiketi işiyle eşleştir

<nav>
<figcaption>
<label>
<th>
<br>
<main>

1 · Bir sayfada neden birden fazla h1 kullanmamak gerekir?

h1 “bu sayfa neyle ilgili” sorusunun cevabıdır; bir kitabın kapağındaki ad gibi. İki tane olursa hem arama motoru hem ekran okuyucu sayfanın konusunu belirleyemez. Teknik olarak hata vermez — ama yapı bozulur. Alt başlıklar için h2 ve aşağısı var.

2 · <b> ile <strong> ekranda aynı görünüyor. O hâlde fark nedir?

Fark ekranda olmayan yerlerdedir. strong “bu önemli” der: ekran okuyucu tonunu değiştirir, arama motoru dikkate alır. b yalnızca “kalın göster” der, hiçbir anlam taşımaz. Aynı ayrım em ile i arasında da vardır. Kural: önce anlamı sorun, görünüşü CSS'e bırakın.

3 · Kodunuzda bir paragrafın içine beş satır boşluk bıraktınız ama sayfada hiçbir şey değişmedi. Neden?

HTML art arda gelen boşlukları, sekmeleri ve satır sonlarını tek boşluğa indirir. Boşluk bir görünüş kararıdır ve HTML'in işi değildir. Gerçekten satır kırmak gerekiyorsa <br>, bölümler arası boşluk gerekiyorsa CSS'te margin kullanılır. Yazdığınız boşlukların korunmasını istediğiniz tek durum <pre> etiketidir.

4 · Bir arkadaşınız sayfasını sizin bilgisayarınızda açtı, görseller görünmüyor. Hangi üç şeyi kontrol edersiniz?

1 · Dosya gerçekten orada mı? Görseli HTML dosyasıyla aynı klasöre ya da img klasörüne koyup yolu ona göre yazmış mı — yoksa görsel kendi masaüstünde kalmış olabilir.
2 · Ad birebir aynı mı? Logo.PNG ile logo.png farklı dosyalardır; Windows ikisini aynı sayar, sunucu saymaz. Bu yüzden “bende çalışıyordu” sorunu yaşanır.
3 · Yol türü doğru mu? /img/logo.png (kökten) yazdıysa ve sayfa dosyadan açılıyorsa yol kayar; göreli yazım (img/logo.png) daha güvenlidir.

5 · Formdaki iki radio düğmesinin ikisi de aynı anda seçilebiliyor. Hata nerede?

Radyo düğmelerini bir grup yapan şey ortak name değeridir. İkisine farklı name verildiyse tarayıcı için bunlar iki ayrı sorudur ve ikisi de seçilebilir. Doğrusu: aynı name, farklı value, ve her birine kendi id'si (çünkü label for ona bağlanacak).
17 · Ödev

Ödev: kendi tanıtım sayfan

Tek bir index.html dosyası. CSS yok, JavaScript yok — bu hafta yalnızca HTML. Sayfa “süslü” olmayacak, doğru yapılı olacak.

Sayfada bulunması gerekenler

Teslimden önce kendi kodunu denetle

Tarayıcıda aç ve bütün bağlantılara tıkla

Hiçbiri boşa düşmemeli. Sayfa içi bağlantılarda href="#ad" ile id="ad" birebir aynı mı?

Görselin adını geçici olarak boz

alt metniniz görünecek. Okuyan biri neyin eksik olduğunu anlıyor mu? Anlamıyorsa alt metnini yeniden yazın.

Doğrulayıcıdan geçir

validator.w3.org adresine dosyanızı yükleyin. Kapanmayan etiket, yanlış iç içe geçme ve eksik öznitelikleri satır numarasıyla söyler. Sıfır hata hedefleyin; uyarılar (warning) sorun değil.

Sekmeyle gez

Fareye dokunmadan Tab tuşuyla sayfayı dolaşın. Bütün bağlantı ve form alanlarına sırayla ulaşabiliyor musunuz? Ulaşamıyorsanız yapıda bir sorun var.

Dosya adını kontrol et

index.html — küçük harf, boşluksuz, Türkçe karaktersiz. Görsellerle birlikte tek klasörde sıkıştırıp teslim edin.

Değerlendirme ölçütü: Sayfanın güzel görünmesi beklenmiyor — stil vermediğiniz için zaten sade görünecek. Bakılacak şeyler: doğru etiket seçimi, başlık hiyerarşisi, anlamlı alt metinleri, label bağlantıları ve doğrulayıcıdan temiz geçmek. Güzelleştirmeye gelecek hafta CSS ile başlıyoruz.
18 · Kapanış

Özet ve ders akışı

Kavram

HTML anlamı kurar

Sayfanın neye benzediğini değil, nelerden oluştuğunu söyler. Etiket seçerken “nasıl görünsün” değil “bu nedir” diye sorun.

Kalıp

Her şey aynı kalıp

Açılış etiketi + öznitelikler + içerik + kapanış etiketi. Yüz etiket de olsa kalıp bu.

Yapı

Belge bir ağaçtır

DOCTYPE, html, head, body; içinde iç içe elementler. Girinti bu ağacı görünür kılar.

Metin

Başlık ve paragraf

h1–h6 içindekiler tablosudur; p metnin kabı. Boşlukları HTML yutar.

Bağ

Bağlantı ve görsel

a href ve img src — ikisi de bir yol ister. Yol kuralları aynıdır. alt ihmal edilmez.

Veri

Tablo ve form

Tablo gerçek tablo verisi içindir. Formda her alanın label'ı olur.

Dersin akışı (4 saat)

SüreBölümSınıfta ne yapılıyor?
0–30 dk01–03 · Giriş ve anatomi Web nasıl çalışır, HTML/CSS/JS ayrımı, etiket anatomisi tahtada tek tek açılır.
30–60 dk04–05 · İlk sayfa ve iskelet Herkes kendi bilgisayarında index.html oluşturur. Ağaç görünümü projeksiyonda gösterilir.
60–105 dk06–08 · Başlık, metin, liste Lab 3, 4 ve 5 birlikte yapılır; boşluk kuralı ve strong/b farkı canlı denenir.
Ara
105–150 dk09–11 · Bağlantı, görsel, tablo Dosya yolu konusu tahtada klasör şemasıyla anlatılır — en çok takılınan yer burası.
150–190 dk12–13 · Form ve anlamsal yapı Lab 9 ve Lab 10. Lab 10'daki sayfa indirilip ödevin başlangıcı yapılır.
190–210 dk15–17 · Hatalar, alıştırma, ödev “Hatayı bul” sınıfça çözülür, ödev maddeleri okunur, doğrulayıcı gösterilir.
Gelecek hafta
Bu hafta yazdığınız sayfa doğru ama çıplak: siyah yazı, beyaz zemin, Times New Roman. 2. haftada CSS'e giriyoruz — aynı HTML'e dokunmadan sayfanın görünümünü baştan sona değiştireceğiz. Renk, yazı tipi, seçiciler ve “bu kural neden çalışmıyor?” sorusunun cevabı: özgüllük.

Derse gelirken bu haftanın ödevini bitirmiş olun — 2. haftada kendi sayfanızı biçimlendireceğiz. Elinde sayfası olmayan, boş bir ekrana CSS yazmak zorunda kalır.

Final soru: Yeni bir sayfa yazmaya başlıyorsunuz. İlk üç satır ne olur ve neden?

1 · <!DOCTYPE html> — tarayıcıyı standart kipe sokar, yoksa yerleşim eski kurallara göre hesaplanır.
2 · <html lang="tr"> — belgenin kökü ve dili. Ekran okuyucunun doğru telaffuz etmesi, tarayıcının doğru çeviri önermesi buna bağlı.
3 · <meta charset="utf-8"> — Türkçe karakterlerin bozulmaması için. Head'in mümkün olan ilk satırında olmalı, çünkü tarayıcı belgenin geri kalanını bu bilgiyle okumaya başlıyor.

Bu üç satır tartışmaya açık değildir: her sayfada, her projede aynıdır. Ezberleyin, sonra hiç düşünmeden yazın.