{
  "baslik": "Web Tasarımı — 2. Hafta",
  "aciklama": "CSS'e giriş: stil nereye yazılır, kuralın yazımı, seçiciler, özgüllük ve kalıtım, renk ve kontrast, tipografi, kutu modeli ve satır içi elementler",
  "sorular": [
    {
      "soru": "`stil.css` dosyanızı yazdınız ama içindeki **hiçbir** kural çalışmıyor. İlk nereye bakarsınız?",
      "secenekler": [
        "Özgüllüğe: başka bir kural hepsini eziyor olabilir.",
        "`<head>` içindeki `<link rel=\"stylesheet\" href=\"stil.css\">` satırına — dosya sayfaya hiç bağlanmamış olabilir.",
        "Tarayıcının sürümüne; eski tarayıcılar CSS'i desteklemez.",
        "Dosyanın en altındaki kurala; tarayıcı yalnızca son kuralı uygular.",
        "HTML'deki `class` adlarının büyük-küçük harfine."
      ],
      "dogru": "B",
      "aciklama": "Anahtar kelime **hiçbiri**. Tek bir kural çalışmıyorsa sebep o kuralda aranır; **bütün** kurallar çalışmıyorsa sorun kuralların kendisinde değil, dosyanın sayfaya ulaşmamasındadır: `<link>` satırı eksiktir, yolu yanlıştır ya da dosya adı tutmuyordur. Özgüllük en son bakılacak yerdir, çünkü o yalnızca **tek bir** özelliği etkiler, dosyanın tamamını değil. CSS hata vermediği için bu ayrımı siz yapmak zorundasınız."
    },
    {
      "soru": "`h1 { font-size: 18 }` yazdınız; punto değişmedi ve tarayıcı hiçbir hata göstermedi. Ne oldu?",
      "secenekler": [
        "`h1` seçicisi geçersizdir; element seçicileri de nokta ile yazılır.",
        "Tarayıcı 18'i piksel sayar, ama `h1` zaten daha büyük olduğu için fark görünmez.",
        "`font-size` yerine `size` yazılmalıydı.",
        "Değere **birim** yazılmadığı için bildirim geçersizdir; CSS geçersiz bir bildirimi hata vermeden atar ve eski değer yürürlükte kalır.",
        "Kural çalıştı ama `!important` eksik olduğu için uygulanmadı."
      ],
      "dogru": "D",
      "aciklama": "`0` dışındaki her uzunluk birim ister: `18px`, `1.2rem`, `80%`. Birimsiz sayının geçerli olduğu özellikler azdır ve bilinir: `line-height`, `z-index`, `opacity`. Asıl ders burada **CSS'in sessizliğidir**: anlamadığı bildirimi atlar, sayfayı açmayı bırakmaz, konsola bir şey yazmaz. Bu yüzden yazım hataları CSS'te pahalıdır — `colour`, `font-weigth`, `color = red` yazdığınızda da aynı sessizlikle karşılaşırsınız."
    },
    {
      "soru": "`p.giris` ile `p .giris` seçicileri arasındaki fark nedir?",
      "secenekler": [
        "Birincisi \"hem `p` olan **hem de** giris sınıfını taşıyan\" elementleri, ikincisi \"bir `p`'nin **içindeki**, giris sınıfını taşıyan\" elementleri seçer.",
        "İkisi aynıdır; CSS seçicilerde boşluğu önemsemez.",
        "Birincisi geçersizdir; sınıf adı ile etiket adı birleşik yazılamaz.",
        "Birincisi yalnızca sayfadaki ilk paragrafı, ikincisi bütün paragrafları seçer.",
        "İkincisinin özgüllüğü daha yüksektir, bu yüzden her zaman kazanır."
      ],
      "dogru": "A",
      "aciklama": "CSS'te **boşluk bir işleçtir** ve \"içinde\" demektir. `<p class=\"giris\">Merhaba</p>` yazdıysanız `p.giris` bu paragrafı bulur, `p .giris` ise hiçbir şey bulamaz — çünkü paragrafın *içinde* giris sınıflı başka bir element yoktur. Kural geçerlidir, yazımı doğrudur, yine de hiçbir şey olmaz ve uyarı gelmez. \"Kuralım çalışmıyor\" vakalarının en sinsi sebebi budur."
    },
    {
      "soru": "Bir CSS dosyasında şu iki kural var: `#menu a { color: #ffffff; }` ve hemen ardından `.menu-baglanti { color: #2b4fa8; }`. `#menu` içindeki, `menu-baglanti` sınıflı bir bağlantı hangi renkte görünür?",
      "secenekler": [
        "Lacivert (`#2b4fa8`), çünkü dosyada sonra yazılmıştır.",
        "Lacivert, çünkü sınıf seçicileri id seçicilerinden önceliklidir.",
        "İkisi de uygulanmaz; çakışan iki kural birbirini iptal eder.",
        "Beyaz, ama yalnızca ikinci kurala `!important` eklenirse.",
        "Beyaz (`#ffffff`), çünkü ilk kuralın özgüllüğü daha yüksektir: puanlar **1-0-1** ve **0-1-0**, id hanesi ağır basar."
      ],
      "dogru": "E",
      "aciklama": "Özgüllük üç haneli bir puan gibi okunur: **id — sınıf — element**. Karşılaştırma soldan sağa yapılır ve **ilk farkta biter**; bir id taşıyan seçici, karşısında kaç sınıf olursa olsun kazanır. Dosya sırası yalnızca puanlar **tamamen eşitse** devreye girer, bu yüzden ikinci kuralı daha aşağı taşımak işe yaramaz. Çözüm `!important` değildir: ya ilk kuralı sınıfa çevirirsiniz ya da ikincisini `#menu .menu-baglanti` yaparsınız."
    },
    {
      "soru": "`body { font-family: Georgia, serif; padding: 40px; }` yazdınız. İçerideki paragraflar bu iki özellikten hangisini alır?",
      "secenekler": [
        "İkisini de alır; `body`'ye yazılan her kural çocuklara geçer.",
        "Hiçbirini almaz; her etikete ayrı kural yazmak gerekir.",
        "Yalnızca `font-family`'yi alır — yazıyla ilgili özellikler **kalıtımla** geçer, `padding` gibi kutu özellikleri geçmez.",
        "Yalnızca `padding`'i alır; yazı tipi yalnızca `html` üzerinden geçer.",
        "İkisini de alır, ama yalnızca doğrudan çocuklar; torunlar almaz."
      ],
      "dogru": "C",
      "aciklama": "Kalıtımla geçenler genellikle yazıyla ilgili olanlardır: `color`, `font-family`, `font-size`, `font-weight`, `line-height`, `text-align`, `letter-spacing`. Kutuyla ilgili olanlar (`padding`, `margin`, `border`, `background`, `width`) geçmez — geçseydi her kutunun içindeki her kutu aynı kenarlığı ve aynı dolguyu alırdı. Pratik sonuç: yazı tipini, metin rengini ve satır yüksekliğini `body` üzerinde **bir kez** tanımlayın, istisnaları sonra tek tek ezin. Küçük bir tuzak: form elementleri (`input`, `button`, `select`) yazı tipini kalıtımla almaz; onlara ayrıca `font-family: inherit;` yazmak gerekir."
    },
    {
      "soru": "Açık gri zemin üzerine beyaz yazı kullandınız; ölçtüğünüzde kontrast oranı **3.1 : 1** çıktı. Bu ne demektir?",
      "secenekler": [
        "Oran 1'in üzerinde olduğu için yeterlidir.",
        "Normal boy yazı için **yetersizdir** — en az 4.5 : 1 gerekir; bu oran ancak büyük başlıklarda kabul edilir.",
        "Renkler birbirinin tamamlayıcısıdır, sorun yoktur.",
        "Kontrast bir zevk ölçüsüdür; sayının teknik bir karşılığı yoktur.",
        "3.1 : 1 ulaşılabilecek en yüksek değerdir, daha iyisi olamaz."
      ],
      "dogru": "B",
      "aciklama": "Kontrast **hesaplanabilir** bir büyüklüktür: `1:1` iki rengin aynı olması, `21:1` ise siyah-beyazdır. Erişilebilirlik ölçütü (WCAG) normal boy yazı için **4.5 : 1**, büyük başlıklar için **3 : 1** ister. Bunun altı yalnızca görme sorunu olanlar için değil, güneş altında telefonuna bakan **herkes** için okunamaz demektir. Renk seçmek bu yüzden \"güzel mi\" sorusu değil, \"okunuyor mu\" sorusudur — ve cevabı ölçülür."
    },
    {
      "soru": "`body { font-size: 16px; line-height: 1.7; }` — `line-height` neden **birimsiz** yazıldı?",
      "secenekler": [
        "`line-height` birim kabul etmez; birim yazmak hata verir.",
        "Birimsiz değer tarayıcıya \"varsayılanı kullan\" demektir.",
        "Birimsiz yazım dosyayı küçülttüğü için sayfa daha hızlı açılır.",
        "Birimsiz değerler yalnızca `body` üzerinde geçerlidir.",
        "Birimsiz değer bir **çarpandır**: punto neye dönüşürse dönüşsün satır yüksekliği onunla birlikte ölçeklenir."
      ],
      "dogru": "E",
      "aciklama": "`1.7` burada \"yazı boyunun 1,7 katı\" demektir: gövdede 16 × 1,7 = 27,2px, 32px'lik bir başlıkta ise 54,4px. Değer `27px` diye sabit yazılsaydı, çocuklar bu **hesaplanmış** değeri miras alır ve büyük puntolu başlıkta satırlar üst üste binerdi. Aynı mantık `em` ile `rem` arasındaki farkta da işler: `em` kendi yazı boyuna, `rem` kök yazı boyuna göre ölçülür. Satır yüksekliği, tek değişiklikle okunabilirliği en çok etkileyen özelliktir; gövde metninde 1,5–1,8 arası iyi bir aralıktır."
    },
    {
      "soru": "`.kutu { width: 300px; padding: 20px; border: 2px solid #ccc; }` — `box-sizing` değiştirilmediyse bu kutu ekranda kaç piksel genişlik kaplar?",
      "secenekler": [
        "**344px** — varsayılan `content-box`'ta `width` yalnızca içeriği ölçer; dolgu ve kenarlık bunun üstüne eklenir.",
        "300px — `width` her zaman kutunun toplam genişliğidir.",
        "322px — kenarlık genişliğe eklenmez, yalnızca dolgu eklenir.",
        "360px — dolgu her kenarda iki kez sayılır.",
        "Genişlik kapsayıcıya bağlı olduğu için hesaplanamaz."
      ],
      "dogru": "A",
      "aciklama": "Hesap şöyle: 300 + (2 × 20) + (2 × 2) = **344px**. Varsayılan `content-box` davranışı sezgiye aykırıdır; `* { box-sizing: border-box; }` yazıldığında 300px artık **toplam** genişlik olur ve içerik 256px'e düşer. Yüzdeyle çalışırken bu fark hayat kurtarır — bu yüzden hemen her projenin ilk kuralı budur. Dikkat: `margin` bu hesaba **girmez**; o kutunun dışıdır, yani komşusuna bıraktığı yerdir."
    },
    {
      "soru": "Bir bağlantıyı düğmeye çevirmek için `a.dugme` kuralına `width: 180px` ve dikey `padding` verdiniz. Genişlik işlemedi, dolgu da kutuyu büyütmedi. Sebep nedir?",
      "secenekler": [
        "`<a>` etiketine CSS uygulanamaz; önce `<div>` içine alınmalıdır.",
        "`width` yalnızca yüzdeyle verilebilir.",
        "`<a>` **satır içi** (inline) bir elementtir: satır içi elementlerde `width` ve `height` yok sayılır, dikey dolgu da kutuyu büyütmez. `display: inline-block;` çözer.",
        "Bağlantıya önce `text-decoration: none` verilmesi gerekir.",
        "Sınıf seçicisinin özgüllüğü yetersizdir; seçici `#` ile yazılmalıdır."
      ],
      "dogru": "C",
      "aciklama": "`<a>`, `<span>`, `<strong>` satır içi elementlerdir: metnin içinde akarlar ve yalnızca kendi kadar yer kaplarlar. `<p>`, `<div>`, `<h1>` ise bloktur, satırın tamamını kaplar ve ölçü alır. `inline-block` ikisinin arasıdır — yan yana durur **ama** genişlik, yükseklik ve dikey dolgu alır; bu yüzden bağlantıyı düğmeye çevirirken en çok işe yarayan değer odur. Düğme satırın tamamını kaplayacaksa `display: block` de olur."
    },
    {
      "soru": "Düğmelerin odak halkasını beğenmediniz ve `button { outline: none; }` yazdınız. Sonuç nedir?",
      "secenekler": [
        "Hiçbir şey; odak halkası zaten yalnızca fare kullanıcılarına görünür.",
        "Sayfa daha hızlı açılır; erişilebilirlik etkilenmez.",
        "Tarayıcı bu kuralı yok sayar, odak halkası silinemez.",
        "Fareyle çalışan kullanıcı için hiçbir şey değişmez, ama **Tab** ile gezinen kullanıcı sayfada nerede olduğunu göremez olur; doğrusu halkayı silmek değil, `:focus-visible` ile kendi halkanızı tanımlamaktır.",
        "Yalnızca `<button>` etkilenir; bağlantılar ve form alanları etkilenmez."
      ],
      "dogru": "D",
      "aciklama": "Odak halkası, klavyeyle gezinen kullanıcının **imlecidir**. Silindiğinde fare kullanıcısı hiçbir şey kaybetmez — bu yüzden hata fark edilmeden siteye girer — ama klavyeyle çalışan kullanıcı sayfada tamamen kaybolur. Beğenmiyorsanız yerine kendi halkanızı koyun: `:focus-visible { outline: 2px solid #2b4fa8; outline-offset: 3px; }`. Denetlemesi kolaydır: fareye dokunmadan Tab'a basarak sayfayı dolaşın; her durakta nerede olduğunuz görünmeli."
    }
  ]
}
