Liste, detay ve vize tekrarı
Gelecek hafta vize var. Bu yüzden bu hafta tek bir yeni konu açıyoruz — korumalı bir uçtan liste çekip öğeye tıklayınca detaya geçmek — ve dersin kalanını ilk beş haftayı toparlamaya ayırıyoruz. Yeni konu da rastgele seçilmedi: beş haftanın bütün parçaları (adres, token, durum kodu, hâl yönetimi) bu tek ekranda bir araya geliyor.
1. Bu hafta ne yapıyoruz?
Derse başlarken: canlı yarışma
On iki doğru/yanlış sorusu, ilk beş haftadan. Bugünün konusundan hiç soru yok — amaç yeni bir şey öğretmek değil, sınav öncesi neyin yerinde durduğunu on dakikada görmek. Sınıf telefondan karekodla katılır, her sorudan sonra gerekçe birlikte okunur.
Canlı Yarışma’yı açtıktan sonra hazır örneklerden “Mobil Uygulama — 6. Hafta · Açılış”ı yükleyin. Sorular wwwroot/ornek/yaris-mobil-uygulama-hafta6-acilis.json dosyasında.
Beş haftada epey yol aldık: veritabanını kurduk, API yazdık, token aldık, Flutter ekranı dizdik, bir dil modeline iş yaptırdık. Gelecek hafta bunların hepsi tek bir sınavda sorulacak. O yüzden bu haftanın planı bilerek dar:
Yeni konuyu neden bu seçtik?
Vize öncesinde yeni bir konu açmak riskli: öğrenci yarısını öğrenemeden sınava girer. Bu yüzden yeni bir şey öğretmeyen bir konu seçtik. Liste ekranı yazarken kullandığın her parça zaten öğrendiğin bir şeyin tekrarı:
10.0.2.2, gerçek cihazda yerel ağ IP’si — H4Authorization başlığına yaz — H4jsonDecode ve fromJson — H1 H3Yani bu hafta öğrenmiyorsun, birleştiriyorsun. Vize öncesi en işe yarayan tekrar türü de budur: konuyu tek tek hatırlamak değil, parçaları bir arada çalıştırmak.
Gelecek hafta vize — neyi kapsıyor?
1–6. haftalar. Bu haftanın yeni konusu dahil, ama ağırlığı küçük (sayfanın 6. bölümünde ağırlık dağılımı var). Sınav kavram ve karar soruyor: ezberden kod yazdırmıyor, neden öyle diye soruyor.
Bu sayfanın 6–15. bölümleri doğrudan sınava hazırlık için yazıldı. 14. bölümdeki tarama testi puan vermez; hangi haftayı çalışman gerektiğini söyler.
2. Listenin altı hâli
Öğrencilerin liste ekranında yaptığı en yaygın hata şu: veriyi çek, ekrana diz, bitti. Bu kod kendi bilgisayarında, internet açıkken, veritabanında üç kayıt varken çalışır. Başka hiçbir yerde çalışmaz.
Sebep basit: ağdan veri çeken bir ekranın tek hâli yoktur. 5. haftada Master Şef’te beş hâl saymıştık. Liste ekranında bir tane daha var — boş liste — çünkü "istek başarılı ama sonuç yok" durumu yalnızca listelerde ortaya çıkar.
Dikkat: alt sıradaki üçü aynı ekranı göstermez. Üçü de "kırmızı bir şey" olduğu için aynı sayılıyor, oysa kullanıcının yapması gereken şey üçünde farklı:
| Hâl | Kullanıcının yapabileceği şey | Uygulamanın yapması gereken |
|---|---|---|
| 401 | Tekrar giriş yapmak | Token’ı sil, giriş ekranına gönder |
| 403 | Hiçbir şey — rolü değişmeden olmaz | Oturumu bozma, açıklayıcı cümle yaz |
| Hata | Tekrar denemek | "Tekrar dene" düğmesi koy |
Üçünü birbirine karıştırmanın bedeli gerçek: 403 alınca kullanıcıyı çıkış yaptıran bir uygulama onu sonsuz döngüye sokar. Kullanıcı tekrar girer, rolü hâlâ aynıdır, yine 403 alır, yine atılır.
🧪 Lab 1 — Altı hâli telefonda gör
Her hâlin ekranda nasıl göründüğünü, ne anlama geldiğini ve sık yapılan hatasını yan yana koyuyoruz. Sunucuya istek gitmiyor; ekranlar burada çiziliyor.
Altı hâli ayrı ayrı yazmak fazladan iş gibi görünür. Ama ekranı yazarken hangi hâlde olduğunu tek bir değişkende tutmak kodu kısaltır: ekran o değişkene bakıp ne çizeceğine karar verir.
Hâli tek bir değişkende tutmak
Üç ayrı bool (yukleniyor, hataVar, bos) tutarsan sekiz olası birleşim çıkar ve çoğu anlamsızdır — "hem yükleniyor hem hata" gibi. Bunun yerine tek bir hâl tut:
enum ListeHali { yukleniyor, dolu, bosListe, yetkisiz, yasak, hata }
class _UrunListeEkraniState extends State<UrunListeEkrani> {
ListeHali hal = ListeHali.yukleniyor;
List<Urun> urunler = [];
String? hataMetni;
}
enum? Çünkü hâller birbirini dışlar: ekran aynı anda hem yükleniyor hem yetkisiz olamaz. enum bunu dilin kendisine söyletir; üç ayrı bool ise söylemez ve "ikisi birden true" hatasını mümkün kılar.
Tek hâlli ekran
if (urunler.isEmpty) {
return Text('Yükleniyor...');
}
return ListView(...);
Boş liste ile yükleniyor hâli aynı yere düştü. Veri yoksa ekran sonsuza kadar "Yükleniyor" yazar.
Hâli soran ekran
switch (hal) {
case ListeHali.yukleniyor: return const Iskelet();
case ListeHali.bosListe: return const BosDurum();
case ListeHali.yetkisiz: return const GirisGerek();
// ...
}
Her hâl kendi ekranını çiziyor. Yeni bir hâl eklendiğinde derleyici eksik case’i söylüyor.
3. Korumalı uca istek atmak
4. haftada token aldık ve cihaza kaydettik. O token orada durduğu sürece hiçbir işe yaramaz. İşe yaraması için her istekte tekrar gösterilmesi gerekir.
Bu, token’ın en çok şaşırtan özelliği: sunucu seni hatırlamıyor. Her istek sıfırdan başlar, sunucu her seferinde "sen kimsin?" diye sorar ve cevabı token’dan okur. Bu yüzden listeyi çeken istek de, detayı çeken istek de, silme isteği de aynı başlığı taşır.
Future<List<Urun>> listeGetir() async {
final token = await TokenDeposu.oku(); // 4. haftanın güvenli deposu
final cevap = await http.get(
Uri.parse('$kokAdres/api/urunler'), // 10.0.2.2 / LAN IP — 4. hafta
headers: {
'Authorization': 'Bearer $token', // kimlik her istekte yeniden
'Accept': 'application/json',
},
);
switch (cevap.statusCode) {
case 200:
final liste = jsonDecode(cevap.body) as List;
return liste.map((e) => Urun.fromJson(e)).toList();
case 401:
throw YetkisizHata(); // token yok / süresi dolmuş
case 403:
throw YasakHata(); // rolü yetmiyor
default:
throw SunucuHatasi(cevap.statusCode);
}
}
Bearer kelimesi ne iş yapıyor?
Başlığın değeri yalnızca token değil, şema + token’dır. Sunucuya "bu bir taşıyıcı belgesi" diyor. Bearer yazmayı unutmak, yanlış token göndermekle aynı sonucu verir: 401.
Üç tanıdık tuzak
Bearer yokSadece token yazılmış. Sunucu şemayı tanımaz, 401 döner. Hatanın en çok vakit yiyen hâli: token doğru ama istek reddediliyor.nullDepodan okunmadı ya da henüz giriş yapılmadı. Başlıkta Bearer null yazısı gider — yine 401.localhost yazılmış. Bu kez durum kodu bile gelmez: istek sunucuya ulaşmaz, try/catch’e düşer.🧪 Lab 2 — Durum kodu kapısı
Bir durum kodu seç: ne demek olduğunu, kullanıcıya ne göstereceğini, kodun ne yapacağını ve o kodda ters gelen yeri gösteriyor. Vize için en işe yarar tablo bu.
Dikkat et: 401 ile 403 arasındaki fark ve boş liste ile 404 arasındaki fark bu dersin en çok karıştırılan iki ayrımı. 12. bölümde ikisi de tekrar geliyor.
4. Listeden detaya
Liste geldi, ekrana dizildi. Kullanıcı bir satıra dokundu. Şimdi iki soru var ve ikisi de karar soruları:
id’sini mi, nesnenin tamamını mı?Birinci soru: listeyi çizmek
Flutter’da listeyi Column içine dizmek çalışır — 20 kayıtta. 2000 kayıtta telefon kilitlenir, çünkü Column bütün çocuklarını aynı anda oluşturur. Ekranda 8 satır görünüyorsa geri kalan 1992’si de bellekte durur.
ListView.builder(
itemCount: urunler.length,
itemBuilder: (context, i) {
final u = urunler[i];
return ListTile(
title: Text(u.ad),
subtitle: Text('₺${u.fiyat} · stokta ${u.stok}'),
trailing: const Icon(Icons.chevron_right),
onTap: () => Navigator.push(
context,
MaterialPageRoute(builder: (_) => UrunDetayEkrani(id: u.id)),
),
);
},
)
builder neden "builder"?
Çünkü satırı ihtiyaç duyulduğu anda üretir. itemBuilder yalnızca ekrana girmek üzere olan satırlar için çağrılır; kullanıcı kaydırdıkça yenileri üretilir, çıkanlar atılır. Bellekte her zaman bir ekran dolusu satır durur.
İkinci soru: detaya ne taşırsın?
Bu, sınavda "hangisi doğru" diye sorulamayacak bir soru — çünkü ikisi de doğru, farklı bedellerle. Ama bedellerin ne olduğunu bilmek sorulabilir.
🧪 Lab 3 — Detaya ne taşırsın?
Üç seçenek, aynı dört ölçüt: kaç istek atılır, kullanıcı ilk içeriği ne zaman görür, eski veri riski var mı, kod ne kadar karmaşıklaşır.
Derste id taşıyoruz. Sebebi hız değil: detay ekranı kendi isteğini atınca tek başına açılabilir hâle geliyor — bildirimden, bağlantıdan, uygulamanın başka yerinden. Nesne taşıyan ekran listeye mahkûmdur.
Detay ekranı: aynı altı hâl, bir farkla
Detay ekranı liste ekranının küçük kardeşi. Hâller aynı, ama boş liste hâlinin yerini 404 alıyor: bir kaydın "boş" hâli olmaz, ya vardır ya yoktur.
| Liste ekranı | Detay ekranı | Fark |
|---|---|---|
| Yükleniyor | Yükleniyor | Aynı |
| Dolu liste | Kayıt geldi | Aynı |
Boş liste (200 + []) | 404 — kayıt yok | Listede boşluk normaldir; detayda kaydın yokluğu hatadır |
| 401 / 403 / hata | 401 / 403 / hata | Aynı |
5. Bu hafta eklemediklerimiz
5. haftanın kapanışında bu haftaya veri gönderme (POST / PUT) de yazılmıştı. Vize bir hafta sonra olduğu için bilerek çıkardık. Sebep: POST ve PUT’un kendi başına bir ders dolusu kararı var — form doğrulama, çakışma, idempotentlik, başarısız gönderimden sonra ekranın hâli. Bunları sınavdan beş gün önce aceleyle anlatmak iki konuyu birden yarım bırakmak olurdu.
ListView.builder, Navigator.6. Vize haritası
Tekrar yapmanın en kötü yolu baştan sona okumak. En iyi yolu neyin ne kadar yer tuttuğunu bilip oraya göre zaman ayırmak. Beş haftanın ağırlık dağılımı şöyle:
ListView.builder- "Şu kod ne yazar?" değil — ezber kod okuma yok.
- "X neden böyle yapılır?" ve "Y yapılmazsa ne olur?" — gerekçe soruyor.
- "Şu durumda hangisini seçersin?" — karar soruyor, çeldiriciler derste konuşulmuş yanılgılar.
- Birkaç soru hesap ister: bir fotoğrafın yama sayısı gibi.
Aşağıdaki beş bölüm (7–11) her haftanın tek sayfalık karşılığı. Hepsini okumak zorunda değilsin: 14. bölümdeki tarama testini çözüp hangi haftanın zayıf olduğunu gör, sonra yalnızca o bölümlere dön.
7. API temelleri
Haftanın tek cümlesi: API, iki ayrı programın birbirine veri verebilmesi için üstünde anlaştıkları sözleşmedir. Mobil uygulama veritabanına doğrudan bağlanmaz, çünkü uygulama kullanıcının cihazındadır — içindeki her şey, bağlantı bilgisi dahil, incelenebilir.
GET oku · POST oluştur · PUT baştan yaz · DELETE sil. Seçim hız değil, anlam meselesi./api/urunler/5. Fiil adreste değil metottadır — /api/urunSil REST değildir.- Araya API koymanın gerekçesi — "telefon yavaş" değil, parola ve kural tek yerde dursun diye.
- Bir işe hangi metot uyar, neden.
- 4xx ile 5xx’in kimin hatası olduğu.
- 200 +
[]ile 404 arasındaki fark.
8. JWT, Database First ve roller
Haftanın tek cümlesi: sunucu istemciye güvenmez; kim olduğunu imzadan, neyi yapabileceğini kendi kuralından okur.
[Authorize(Roles = "Admin")] — kontrol sunucuda. İstemcinin düğmeyi gizlemesi güvenlik değil, nezakettir.- Token’daki rol neden sunucuda ayrıca okunur — "token’da yazıyor zaten" neden yetmez.
- Geçerli token + yetersiz rol = 403, token yok/bozuk = 401.
- Database First ile Code First’ün yönü.
- Yetki yükseltme: istemcinin gönderdiği rol alanına neden güvenilmez.
9. Mobil dünya, Flutter ve Dart
Haftanın tek cümlesi: mobil geliştirmede seçim dil değil, arayüzün nerede çizildiğidir.
setState.pubspec.yaml’a yazılır.- Flutter neden hybrid değil cross-platform.
- Stateless mi Stateful mu — verilen senaryoya göre.
- Hangi platform hangi dille yazılır.
- Paket eklemek için hangi dosya düzenlenir.
10. Kullanıcı kayıt ve giriş
Haftanın tek cümlesi: kullanıcının cihazında çalışan hiçbir kurala güvenilmez; istemcideki her kontrol kolaylıktır, güvenlik sunucudadır.
flutter_secure_storage ile saklanır; uygulama kapanıp açılınca oturum sürer.localhost’u kendisidir. Ana makine 10.0.2.2; gerçek cihazda yerel ağ IP’si. Düz HTTP için cleartext ayarı.- Şifre neden hashlenir, neden şifrelenmez.
- Salt ne işe yarar — ve ne işe yaramaz.
- Form telefonda doğrulandıysa sunucuda neden tekrar doğrulanır.
- Emülatörde hangi adres yazılır, neden.
11. LLM ile uygulama geliştirme
Haftanın tek cümlesi: dil modeli bir araç; sıra ve denetim sende. Modelin senin güvenliğinde bir çıkarı yok — anahtarı istemciye yazmanı engellemez, gereksiz izni silmez.
image_picker sistemin kamerasını açtığı için çoğu durumda CAMERA izni gerekmez.Info.plist’te gerekçe cümlesi zorunlu.⌈g/32⌉ × ⌈y/32⌉. 4032×3024 → 11 970 yama; 1024×768 → 768 yama. Üst sınır 30 000.strict: true ile şema zorunlu olur — ve her alan zorunlu hâle gelir.- API anahtarı neden uygulamanın içinde durmaz.
image_pickeriçinCAMERAizni neden gerekmez.strictkipin doğrudan sonucu.- Bir fotoğrafın yama sayısı — hesap gerektiren soru.
12. En çok karıştırılan on çift
Sınavda kaybedilen puanın büyük kısmı bilmemekten değil, iki yakın kavramı karıştırmaktan gelir. Aşağıdaki on çiftin her biri derste en az bir kez yanlış anlaşıldı.
setState ile yeniden çizilir.[]Sorduğun yer var, içinde kayıt yok. Hata değil.🧪 Lab 4 — Çiftleri eşleştir
Her turda beş çift geliyor, kartlar karışık ve kavramların adı kapalı: yalnızca tanımlar görünüyor. Aynı ayrımın iki yüzünü bul — ad, eşleştirince açılıyor.
İkinci tur: aynı ayrımlar, bu kez sınıfça
On altı doğru/yanlış sorusu — buradaki on çiftin ve yeni konunun üzerinden sınıfça geçen ikinci bir canlı yarışma. Açılıştaki turdan farkı: bu sefer bugün öğrendiklerimiz de var (401/403, boş liste, Bearer, ListView.builder). Vize haftasında ısınma değil, prova.
Canlı Yarışma’da hazır örnek: “Mobil Uygulama — 6. Hafta · Vize Tekrarı”. Sorular wwwroot/ornek/yaris-mobil-uygulama-hafta6-vize.json dosyasında.
13. Bir isteğin ömrü
Beş haftanın tek bir şemada birleştiği yer burası. Kullanıcı liste ekranını açtığında ne oluyor — ve her adımda hangi haftanın bilgisi devreye giriyor:
hal = yükleniyor Token’ı depodan oku
H4 · güvenli depo İsteği kur
H6 · Bearer başlığı
H4 · 10.0.2.2 / LAN IP GET /api/urunler
H1 · metot = niyet
H2 · token şifreli değil, imzalı Rolü kontrol et
H2 · Authorize Veritabanından oku
H2 · Database First
H1 · ortak biçim fromJson ile modele
H3 · Dart sınıfı setState
H3 · Stateful
Zinciri tersten okumak: hata nerede?
Bu şemanın en işe yarar kullanımı tersten: ekranda bir sorun gördüğünde zincirin hangi halkasına bakacağını bilmek. Sınavda da bu üslupta sorular gelir.
| Gördüğün şey | Hangi halka | İlk bakılacak yer |
|---|---|---|
| Ekran hiç dolmuyor, hata da yok | Ekran | Yükleniyor hâlinden çıkış yazılmamış; setState çağrılmıyor |
| Her istek 401 | İstek | Bearer yazılmamış ya da token null |
| Giriş çalışıyor, liste 403 | API | Uçtaki rol kısıtı; kullanıcının rolü yetmiyor |
| Durum kodu hiç gelmiyor | Ağ | Adres (localhost / 10.0.2.2), cleartext ayarı, sunucu kapalı |
type 'Null' is not a subtype of… | Cevap | JSON alan adları ile model alanları uyuşmuyor; boş alan beklenmiyor |
| Liste boş ama veritabanında kayıt var | API | Uç başka bir kullanıcının verisini süzüyor olabilir — kimlik doğru mu? |
14. Vize tarama testi
On beş soru, her haftadan üç tane. Amaç not vermek değil — hangi haftayı çalışacağını söylemek. Her cevaptan sonra gerekçe açılıyor; sonunda haftalık dağılımı görüyorsun.
🧪 Lab 5 — Hangi haftayı çalışmalısın?
Sorular tanım istemiyor, gerekçe istiyor. Yanlış cevaplamak iyidir: zayıf haftayı bulmanın yolu bu. Puan hiçbir yere kaydedilmiyor.
15. Üç günlük çalışma planı
Beş haftayı bir gecede okumak işe yaramaz. İşe yarayan şey sırayı bağımlılığa göre kurmak — 5. haftada uygulama inşa ederken yaptığımız şeyin aynısı:
- Token nasıl alınır, içinde ne var, neden şifreli değil.
- 401 / 403 ayrımını ezberle değil senaryoyla çalış.
- Salt ve hash: ne işe yarar, ne işe yaramaz.
- Yetki yükseltme: rolü neden sunucu sabitler.
- Bu sayfanın 8. ve 10. bölümleri.
- Metot = niyet tablosu; 4xx ↔ 5xx kimin hatası.
- REST’te fiilin adreste olmaması.
- Native / cross-platform / hybrid / PWA ayrımı.
- Stateless mi Stateful mu — üç senaryo düşün, kendine sor.
- Bu sayfanın 7. ve 9. bölümleri.
- Vekil mimari ve API anahtarı; izin kimin elinde.
- Yama hesabını bir kez elle yap.
- 13. bölümdeki zinciri baştan sona takip et.
- 12. bölümün on çiftini kapatıp kendine anlat.
- Ders sonu testini çöz; yanlışlarının bölümüne dön.
Sınav sırasında işe yarayan dört alışkanlık
image_picker ve CAMERA iznidir — çünkü sezgiye ters.⌈g/32⌉ × ⌈y/32⌉. Yukarı yuvarlamayı unutmazsan iki dakikalık iş.16. Altıncı haftanın zihinsel modeli
Bu hafta tek bir ekran yazdık ve beş hafta tekrar ettik. İkisinin ortak noktası şu: parçaları ayrı ayrı bilmek, onları bir arada çalıştırmakla aynı şey değil.
Bearer ile yeniden gösterilir.[] başarıdır. 404 "sorduğun yer yok" demektir.Bu sayfayı bitirdiğinde bunları yapabiliyor olmalısın
Takıldığın yerler
- Liste geliyor ama ekran boş.
setStateçağrılmıyor ya da hâlyukleniyor’da kalmış. Gelen listenin uzunluğunu bir kez yazdır. - Her istek 401 dönüyor, token doğru. Başlıkta
Bearervar mı? Değer'Bearer $token'olmalı, sadecetokendeğil. - Durum kodu okunamıyor,
try/catch’e düşüyor. İstek sunucuya ulaşmamış. Adres: emülatörde10.0.2.2, gerçek cihazda LAN IP; düz HTTP için cleartext ayarı. type 'Null' is not a subtype of String. JSON’da o alan yok ya danull. Model alanınıString?yap ya dafromJson’da varsayılan ver.- Listeyi kaydırırken takılıyor.
Column+SingleChildScrollViewkullanılmış olabilir;ListView.builder’a geç. - Detay ekranı boş açılıyor. Nesne taşındı ama detayda listede olmayan alanlar gösterilmek isteniyor. Ya ikinci isteği at ya da o alanları gösterme.
Ödev — vize haftasına
Bu hafta yeni kod ödevi yok. Sınav haftasında ödev vermek ikisini birden yarım bırakmaktır. Yapılacak iki şey var:
- 14. bölümdeki tarama testini çöz ve çıkan zayıf haftaların bölümlerini oku. Hangi haftaların çıktığını not et — derste bunu soracağım.
- Ders sonu testini çöz (aşağıdaki bağlantı). Yanlış yaptığın her soru için, o sorunun hangi haftaya ait olduğunu ve neden yanıldığını bir cümleyle yaz. Teslim edilecek şey bu cümleler — doğru cevaplar değil.
İsteğe bağlı, pratik yapmak isteyene: 4. haftada yazdığın uygulamaya bir ürün listesi ekranı ekle. Token’ı başlığa koy, altı hâlin en az dördünü (yükleniyor, dolu, boş liste, 401) gerçekten yaz.
Gelecek hafta
Vize sınavı. Kapsam 1–6. haftalar; ağırlık dağılımı bu sayfanın 6. bölümünde. Sınav kavram ve karar soruyor, ezberden kod yazdırmıyor.
Sınavdan sonra devam edeceğimiz yer: korumalı uca veri göndermek — POST / PUT, sunucu taraflı doğrulama hatalarını forma dökmek, çakışma (409) ve gönderim sonrası listeyi tazelemek. Yani bu haftanın okuma yönünün yazma yönü.
Dersi bitirirken: ders sonu testi
On beş çoktan seçmeli soru, beşer şık — vize provası. Sorular altı haftanın tamamını tarıyor ve sınav üslubunda yazıldı: tanım değil gerekçe, ezber değil karar. Her soruda yanlış şıklar derste konuşulmuş yanılgılara karşılık geliyor; cevap verdikten sonra neden o şıkkın doğru olduğu da açılıyor.
Testi açtıktan sonra hazır örneklerden “Mobil Uygulama — 6. Hafta”yı yükleyin. Sorular wwwroot/ornek/sinav-mobil-uygulama-hafta6.json dosyasında duruyor; indirip değiştirebilir, kendi sorularınızı ekleyebilirsiniz.