← Tüm haftalar
Mobil Uygulama Geliştirme
0%
Mobil Uygulama Geliştirme · 6. Hafta

Liste, detay ve vize tekrarı

Gelecek hafta vize var. Bu yüzden bu hafta tek bir yeni konu açıyoruz — korumalı bir uçtan liste çekip öğeye tıklayınca detaya geçmek — ve dersin kalanını ilk beş haftayı toparlamaya ayırıyoruz. Yeni konu da rastgele seçilmedi: beş haftanın bütün parçaları (adres, token, durum kodu, hâl yönetimi) bu tek ekranda bir araya geliyor.

Korumalı uçAuthorization headerListView NavigationAltı hâl401 / 403 Vize tekrarıTarama testi
Büyük resim

1. Bu hafta ne yapıyoruz?

⏱ 10 dk

Derse başlarken: canlı yarışma

On iki doğru/yanlış sorusu, ilk beş haftadan. Bugünün konusundan hiç soru yok — amaç yeni bir şey öğretmek değil, sınav öncesi neyin yerinde durduğunu on dakikada görmek. Sınıf telefondan karekodla katılır, her sorudan sonra gerekçe birlikte okunur.

Canlı Yarışma’yı açtıktan sonra hazır örneklerden “Mobil Uygulama — 6. Hafta · Açılış”ı yükleyin. Sorular wwwroot/ornek/yaris-mobil-uygulama-hafta6-acilis.json dosyasında.

Canlı Yarışma’yı aç →

Beş haftada epey yol aldık: veritabanını kurduk, API yazdık, token aldık, Flutter ekranı dizdik, bir dil modeline iş yaptırdık. Gelecek hafta bunların hepsi tek bir sınavda sorulacak. O yüzden bu haftanın planı bilerek dar:

Bir yeni konu (ilk 70 dakika)Korumalı uçtan liste çekmek, öğeye tıklayınca detaya geçmek. Tek ekran, tek akış — ama içinde beş haftanın hepsi var.
Vize tekrarı (kalan süre)Beş haftanın her birinin tek sayfalık özeti, en çok karıştırılan on kavram çifti, bir tarama testi ve üç günlük çalışma planı.
Haftanın tek cümlelik özeti: liste bir veri değil, bir ekran hâlidir — ve o ekranın altı ayrı hâli vardır. Yeni konunun tamamı bu cümlenin açılımı.

Yeni konuyu neden bu seçtik?

Vize öncesinde yeni bir konu açmak riskli: öğrenci yarısını öğrenemeden sınava girer. Bu yüzden yeni bir şey öğretmeyen bir konu seçtik. Liste ekranı yazarken kullandığın her parça zaten öğrendiğin bir şeyin tekrarı:

Doğru adresEmülatörde 10.0.2.2, gerçek cihazda yerel ağ IP’si — H4
Token’ı isteğe eklemekGüvenli depodan oku, Authorization başlığına yaz — H4
Durum kodunu okumak200 / 401 / 403 / 404 ayrımı — H1 H2
JSON’u modele çevirmekjsonDecode ve fromJson — H1 H3
Ekranın hâllerini yönetmekBoş / yükleniyor / sonuç / hata — H5
Rolün ekranı değiştirmesiAdmin’in gördüğü düğme, üyenin görmediği düğme — H2

Yani bu hafta öğrenmiyorsun, birleştiriyorsun. Vize öncesi en işe yarayan tekrar türü de budur: konuyu tek tek hatırlamak değil, parçaları bir arada çalıştırmak.

Gelecek hafta vize — neyi kapsıyor?

1–6. haftalar. Bu haftanın yeni konusu dahil, ama ağırlığı küçük (sayfanın 6. bölümünde ağırlık dağılımı var). Sınav kavram ve karar soruyor: ezberden kod yazdırmıyor, neden öyle diye soruyor.

Bu sayfanın 6–15. bölümleri doğrudan sınava hazırlık için yazıldı. 14. bölümdeki tarama testi puan vermez; hangi haftayı çalışman gerektiğini söyler.

Yeni konu · 1/3

2. Listenin altı hâli

⏱ 20 dk

Öğrencilerin liste ekranında yaptığı en yaygın hata şu: veriyi çek, ekrana diz, bitti. Bu kod kendi bilgisayarında, internet açıkken, veritabanında üç kayıt varken çalışır. Başka hiçbir yerde çalışmaz.

Sebep basit: ağdan veri çeken bir ekranın tek hâli yoktur. 5. haftada Master Şef’te beş hâl saymıştık. Liste ekranında bir tane daha var — boş liste — çünkü "istek başarılı ama sonuç yok" durumu yalnızca listelerde ortaya çıkar.

Liste ekranının altı hâli
Beklenen
Yükleniyor Dolu liste Boş liste
Beklenmeyen
401 — kimlik yok 403 — yetki yok Hata / ağ yok

Dikkat: alt sıradaki üçü aynı ekranı göstermez. Üçü de "kırmızı bir şey" olduğu için aynı sayılıyor, oysa kullanıcının yapması gereken şey üçünde farklı:

HâlKullanıcının yapabileceği şeyUygulamanın yapması gereken
401Tekrar giriş yapmakToken’ı sil, giriş ekranına gönder
403Hiçbir şey — rolü değişmeden olmazOturumu bozma, açıklayıcı cümle yaz
HataTekrar denemek"Tekrar dene" düğmesi koy

Üçünü birbirine karıştırmanın bedeli gerçek: 403 alınca kullanıcıyı çıkış yaptıran bir uygulama onu sonsuz döngüye sokar. Kullanıcı tekrar girer, rolü hâlâ aynıdır, yine 403 alır, yine atılır.

🧪 Lab 1 — Altı hâli telefonda gör

Her hâlin ekranda nasıl göründüğünü, ne anlama geldiğini ve sık yapılan hatasını yan yana koyuyoruz. Sunucuya istek gitmiyor; ekranlar burada çiziliyor.

Altı hâli ayrı ayrı yazmak fazladan iş gibi görünür. Ama ekranı yazarken hangi hâlde olduğunu tek bir değişkende tutmak kodu kısaltır: ekran o değişkene bakıp ne çizeceğine karar verir.

Hâli tek bir değişkende tutmak

Üç ayrı bool (yukleniyor, hataVar, bos) tutarsan sekiz olası birleşim çıkar ve çoğu anlamsızdır — "hem yükleniyor hem hata" gibi. Bunun yerine tek bir hâl tut:

urun_liste_ekrani.dart — hâl tanımı
enum ListeHali { yukleniyor, dolu, bosListe, yetkisiz, yasak, hata }

class _UrunListeEkraniState extends State<UrunListeEkrani> {
  ListeHali hal = ListeHali.yukleniyor;
  List<Urun> urunler = [];
  String? hataMetni;
}
Neden enum? Çünkü hâller birbirini dışlar: ekran aynı anda hem yükleniyor hem yetkisiz olamaz. enum bunu dilin kendisine söyletir; üç ayrı bool ise söylemez ve "ikisi birden true" hatasını mümkün kılar.

Tek hâlli ekran

if (urunler.isEmpty) {
  return Text('Yükleniyor...');
}
return ListView(...);

Boş liste ile yükleniyor hâli aynı yere düştü. Veri yoksa ekran sonsuza kadar "Yükleniyor" yazar.

Hâli soran ekran

switch (hal) {
  case ListeHali.yukleniyor: return const Iskelet();
  case ListeHali.bosListe:   return const BosDurum();
  case ListeHali.yetkisiz:   return const GirisGerek();
  // ...
}

Her hâl kendi ekranını çiziyor. Yeni bir hâl eklendiğinde derleyici eksik case’i söylüyor.

Yeni konu · 2/3

3. Korumalı uca istek atmak

⏱ 20 dk

4. haftada token aldık ve cihaza kaydettik. O token orada durduğu sürece hiçbir işe yaramaz. İşe yaraması için her istekte tekrar gösterilmesi gerekir.

Bu, token’ın en çok şaşırtan özelliği: sunucu seni hatırlamıyor. Her istek sıfırdan başlar, sunucu her seferinde "sen kimsin?" diye sorar ve cevabı token’dan okur. Bu yüzden listeyi çeken istek de, detayı çeken istek de, silme isteği de aynı başlığı taşır.

servisler/urun_servisi.dart — korumalı uçtan liste
Future<List<Urun>> listeGetir() async {
  final token = await TokenDeposu.oku();              // 4. haftanın güvenli deposu

  final cevap = await http.get(
    Uri.parse('$kokAdres/api/urunler'),               // 10.0.2.2 / LAN IP — 4. hafta
    headers: {
      'Authorization': 'Bearer $token',               // kimlik her istekte yeniden
      'Accept': 'application/json',
    },
  );

  switch (cevap.statusCode) {
    case 200:
      final liste = jsonDecode(cevap.body) as List;
      return liste.map((e) => Urun.fromJson(e)).toList();
    case 401:
      throw YetkisizHata();                            // token yok / süresi dolmuş
    case 403:
      throw YasakHata();                               // rolü yetmiyor
    default:
      throw SunucuHatasi(cevap.statusCode);
  }
}
Bearer kelimesi ne iş yapıyor? Başlığın değeri yalnızca token değil, şema + token’dır. Sunucuya "bu bir taşıyıcı belgesi" diyor. Bearer yazmayı unutmak, yanlış token göndermekle aynı sonucu verir: 401.

Üç tanıdık tuzak

Bearer yokSadece token yazılmış. Sunucu şemayı tanımaz, 401 döner. Hatanın en çok vakit yiyen hâli: token doğru ama istek reddediliyor.
Token nullDepodan okunmadı ya da henüz giriş yapılmadı. Başlıkta Bearer null yazısı gider — yine 401.
Adres yanlışEmülatörde localhost yazılmış. Bu kez durum kodu bile gelmez: istek sunucuya ulaşmaz, try/catch’e düşer.
Son tuzak sınavda da sık karışıyor: durum kodu almak ile hata almak aynı şey değil. 500 bir cevaptır — sunucuya ulaştın, o patladı. Bağlantı kurulamaması cevap değildir; okuyacak durum kodu yoktur.

🧪 Lab 2 — Durum kodu kapısı

Bir durum kodu seç: ne demek olduğunu, kullanıcıya ne göstereceğini, kodun ne yapacağını ve o kodda ters gelen yeri gösteriyor. Vize için en işe yarar tablo bu.

Dikkat et: 401 ile 403 arasındaki fark ve boş liste ile 404 arasındaki fark bu dersin en çok karıştırılan iki ayrımı. 12. bölümde ikisi de tekrar geliyor.

Yeni konu · 3/3

4. Listeden detaya

⏱ 20 dk

Liste geldi, ekrana dizildi. Kullanıcı bir satıra dokundu. Şimdi iki soru var ve ikisi de karar soruları:

Listeyi nasıl çiziyorsun? Satırları tek tek mi yoksa isteğe göre mi üretiyorsun?
Detay ekranına ne taşıyorsun? Kaydın id’sini mi, nesnenin tamamını mı?

Birinci soru: listeyi çizmek

Flutter’da listeyi Column içine dizmek çalışır — 20 kayıtta. 2000 kayıtta telefon kilitlenir, çünkü Column bütün çocuklarını aynı anda oluşturur. Ekranda 8 satır görünüyorsa geri kalan 1992’si de bellekte durur.

ekranlar/urun_liste_ekrani.dart — satırları çizmek
ListView.builder(
  itemCount: urunler.length,
  itemBuilder: (context, i) {
    final u = urunler[i];
    return ListTile(
      title: Text(u.ad),
      subtitle: Text('₺${u.fiyat} · stokta ${u.stok}'),
      trailing: const Icon(Icons.chevron_right),
      onTap: () => Navigator.push(
        context,
        MaterialPageRoute(builder: (_) => UrunDetayEkrani(id: u.id)),
      ),
    );
  },
)
builder neden "builder"? Çünkü satırı ihtiyaç duyulduğu anda üretir. itemBuilder yalnızca ekrana girmek üzere olan satırlar için çağrılır; kullanıcı kaydırdıkça yenileri üretilir, çıkanlar atılır. Bellekte her zaman bir ekran dolusu satır durur.

İkinci soru: detaya ne taşırsın?

Bu, sınavda "hangisi doğru" diye sorulamayacak bir soru — çünkü ikisi de doğru, farklı bedellerle. Ama bedellerin ne olduğunu bilmek sorulabilir.

🧪 Lab 3 — Detaya ne taşırsın?

Üç seçenek, aynı dört ölçüt: kaç istek atılır, kullanıcı ilk içeriği ne zaman görür, eski veri riski var mı, kod ne kadar karmaşıklaşır.

Derste id taşıyoruz. Sebebi hız değil: detay ekranı kendi isteğini atınca tek başına açılabilir hâle geliyor — bildirimden, bağlantıdan, uygulamanın başka yerinden. Nesne taşıyan ekran listeye mahkûmdur.

Detay ekranı: aynı altı hâl, bir farkla

Detay ekranı liste ekranının küçük kardeşi. Hâller aynı, ama boş liste hâlinin yerini 404 alıyor: bir kaydın "boş" hâli olmaz, ya vardır ya yoktur.

Liste ekranıDetay ekranıFark
YükleniyorYükleniyorAynı
Dolu listeKayıt geldiAynı
Boş liste (200 + [])404 — kayıt yokListede boşluk normaldir; detayda kaydın yokluğu hatadır
401 / 403 / hata401 / 403 / hataAynı
404 detayda gerçekten olur: liste yüklendikten sonra başka bir kullanıcı o kaydı silmiş olabilir. Doğru davranış "kayıt artık yok" demek ve kullanıcıyı listeye geri göndermek — listeyi de yenilemek.
Kapsam

5. Bu hafta eklemediklerimiz

⏱ 5 dk

5. haftanın kapanışında bu haftaya veri gönderme (POST / PUT) de yazılmıştı. Vize bir hafta sonra olduğu için bilerek çıkardık. Sebep: POST ve PUT’un kendi başına bir ders dolusu kararı var — form doğrulama, çakışma, idempotentlik, başarısız gönderimden sonra ekranın hâli. Bunları sınavdan beş gün önce aceleyle anlatmak iki konuyu birden yarım bırakmak olurdu.

Bu hafta içinde ✓Korumalı uçtan okumak: liste, detay, durum kodları, altı hâl, ListView.builder, Navigator.
Vizeden sonraKorumalı uca yazmak: POST / PUT, sunucu taraflı doğrulama hatalarını forma dökmek, çakışma (409), gönderim sonrası listeyi tazelemek.
Vizede POST/PUT sorulur mu? Mobil tarafı sorulmaz — çünkü anlatılmadı. Ama API tarafı sorulur: 2. haftada ürün CRUD’unu yazdık, 4. haftada kayıt ucunu yazdık. Yani "hangi metot ne iş yapar" ve "bu uç hangi durum kodunu döner" soruları kapsam içinde.
Vize tekrarı · başlangıç

6. Vize haritası

⏱ 10 dk

Tekrar yapmanın en kötü yolu baştan sona okumak. En iyi yolu neyin ne kadar yer tuttuğunu bilip oraya göre zaman ayırmak. Beş haftanın ağırlık dağılımı şöyle:

H1
API temelleriHTTP, request/response, REST, JSON, ilk Web API, Postman
Yüksek
H2
JWT, Database First, rollerSSMS, model üretmek, login, token, Admin/Personel, ürün CRUD
Yüksek
H3
Mobil dünya, Flutter, DartNative / cross-platform ayrımı, widget, state, pub.dev, Postman ile JSON okumak
Orta
H4
Kullanıcı kayıt ve girişSalt & hash, yetki yükseltme, iki taraflı doğrulama, güvenli depo, adres meselesi
Yüksek
H5
LLM ile geliştirmeİstem yazmak, izinler, vekil mimari, API anahtarı, JSON şeması, görsel maliyeti
Orta
H6
Liste ve detayAltı hâl, Authorization başlığı, 401/403, ListView.builder
Düşük
Sınavın soru üslubu
  • "Şu kod ne yazar?" değil — ezber kod okuma yok.
  • "X neden böyle yapılır?" ve "Y yapılmazsa ne olur?" — gerekçe soruyor.
  • "Şu durumda hangisini seçersin?" — karar soruyor, çeldiriciler derste konuşulmuş yanılgılar.
  • Birkaç soru hesap ister: bir fotoğrafın yama sayısı gibi.

Aşağıdaki beş bölüm (7–11) her haftanın tek sayfalık karşılığı. Hepsini okumak zorunda değilsin: 14. bölümdeki tarama testini çözüp hangi haftanın zayıf olduğunu gör, sonra yalnızca o bölümlere dön.

Tekrar · 1. hafta

7. API temelleri

⏱ 15 dk

Haftanın tek cümlesi: API, iki ayrı programın birbirine veri verebilmesi için üstünde anlaştıkları sözleşmedir. Mobil uygulama veritabanına doğrudan bağlanmaz, çünkü uygulama kullanıcının cihazındadır — içindeki her şey, bağlantı bilgisi dahil, incelenebilir.

İstek / cevapHer istek kendi başınadır. Sunucu önceki isteği hatırlamaz; kimliği her seferinde tekrar gösterirsin.
Metot = niyetGET oku · POST oluştur · PUT baştan yaz · DELETE sil. Seçim hız değil, anlam meselesi.
RESTKaynak odaklı adresleme: /api/urunler/5. Fiil adreste değil metottadır — /api/urunSil REST değildir.
Durum kodu2xx oldu · 4xx senin isteğinde sorun var · 5xx sunucuda sorun var.
JSONHer dilin okuyabildiği ortak metin biçimi. En küçük ya da en hızlı değil — ortak olduğu için seçildi.
Swagger / PostmanAPI’yi uygulama yazmadan denemenin yolu. Uç çalışmıyorsa önce burada dene: hata mobilde mi, API’de mi?
Bu haftadan sorulabilecekler
  • Araya API koymanın gerekçesi — "telefon yavaş" değil, parola ve kural tek yerde dursun diye.
  • Bir işe hangi metot uyar, neden.
  • 4xx ile 5xx’in kimin hatası olduğu.
  • 200 + [] ile 404 arasındaki fark.
Tekrar · 2. hafta

8. JWT, Database First ve roller

⏱ 15 dk

Haftanın tek cümlesi: sunucu istemciye güvenmez; kim olduğunu imzadan, neyi yapabileceğini kendi kuralından okur.

Database FirstVeritabanı önce kurulur, modeller ondan üretilir. Tersi Code First’tür. Yön sorusu sınavda sık gelir.
Token nasıl alınırGiriş ucuna e-posta + şifre gider, sunucu doğrular ve imzalı bir token döner.
Token şifreli değilGövdesi herkes tarafından okunabilir, kimse tarafından değiştirilemez. Sır koyulacak yer değildir.
ClaimToken’ın içindeki "kim ve ne" bilgisi: kullanıcı kimliği, rol, geçerlilik süresi.
Rol kontrolü[Authorize(Roles = "Admin")] — kontrol sunucuda. İstemcinin düğmeyi gizlemesi güvenlik değil, nezakettir.
DTODışarıya açılan şekil. Hangi alanı kabul ettiğini sen seçersin — bu yüzden kayıt DTO’sunda rol alanı yoktur.
CRUD ve kodlarOluştur → 201, güncelle → 200/204, sil → 204, bulunamadı → 404, çakışma → 409.
Bu haftadan sorulabilecekler
  • Token’daki rol neden sunucuda ayrıca okunur — "token’da yazıyor zaten" neden yetmez.
  • Geçerli token + yetersiz rol = 403, token yok/bozuk = 401.
  • Database First ile Code First’ün yönü.
  • Yetki yükseltme: istemcinin gönderdiği rol alanına neden güvenilmez.
Tekrar · 3. hafta

9. Mobil dünya, Flutter ve Dart

⏱ 15 dk

Haftanın tek cümlesi: mobil geliştirmede seçim dil değil, arayüzün nerede çizildiğidir.

NativeHer platform kendi diliyle ayrı yazılır: Android için Kotlin/Java, iOS için Swift. En iyi uyum, iki kat iş.
Cross-platformTek koddan çok platform: Flutter, React Native. Flutter arayüzü kendisi çizer ve makine koduna derlenir.
HybridArayüz bir web görünümü içinde gösterilir. Flutter bu değildir — en sık karıştırılan ayrım.
PWATarayıcıda çalışan, mağazaya girmeyen, ana ekrana eklenebilen web uygulaması.
WidgetFlutter’da ekrandaki her şey bir widget. Düzen de widget, boşluk da widget.
Stateless / StatefulÖlçü tek soru: bu widget kendi içinde değişiyor mu? Değişiyorsa Stateful ve setState.
pub.dev ve pubspec.yamlPaketler buradan gelir, bağımlılıklar pubspec.yaml’a yazılır.
Postman ile JSON okumakOpen-Meteo örneği: uç çalışıyor mu, dönen JSON’da hangi alan ne anlama geliyor.
Bu haftadan sorulabilecekler
  • Flutter neden hybrid değil cross-platform.
  • Stateless mi Stateful mu — verilen senaryoya göre.
  • Hangi platform hangi dille yazılır.
  • Paket eklemek için hangi dosya düzenlenir.
Tekrar · 4. hafta

10. Kullanıcı kayıt ve giriş

⏱ 15 dk

Haftanın tek cümlesi: kullanıcının cihazında çalışan hiçbir kurala güvenilmez; istemcideki her kontrol kolaylıktır, güvenlik sunucudadır.

Şifre hashlenirDüz metin saklanmaz, şifrelenmez de. Hash tek yönlüdür: veritabanı sızsa bile şifreler okunmaz.
SaltHer kullanıcı için ayrı. Amacı aynı şifrenin hash’ini herkeste farklı yapmak — hash’i geri çözmeye yaramaz.
Rolü sunucu sabitlerKayıt DTO’sunda rol alanı yoktur. Olsaydı herkes kendini Admin yapardı — yetki yükseltme.
İki taraflı doğrulamaTelefonda doğrulama kullanıcı rahatlığı için; sunucuda doğrulama güvenlik için. İstek uygulamadan geçmek zorunda değil.
409 Conflict"Bu e-posta zaten kayıtlı." Geçerli bir istek, mevcut durumla çelişiyor.
Güvenli depoToken flutter_secure_storage ile saklanır; uygulama kapanıp açılınca oturum sürer.
Adres meselesiEmülatörün localhost’u kendisidir. Ana makine 10.0.2.2; gerçek cihazda yerel ağ IP’si. Düz HTTP için cleartext ayarı.
Bu haftadan sorulabilecekler
  • Şifre neden hashlenir, neden şifrelenmez.
  • Salt ne işe yarar — ve ne işe yaramaz.
  • Form telefonda doğrulandıysa sunucuda neden tekrar doğrulanır.
  • Emülatörde hangi adres yazılır, neden.
Tekrar · 5. hafta

11. LLM ile uygulama geliştirme

⏱ 15 dk

Haftanın tek cümlesi: dil modeli bir araç; sıra ve denetim sende. Modelin senin güvenliğinde bir çıkarı yok — anahtarı istemciye yazmanı engellemez, gereksiz izni silmez.

Tarif etmekYaptıramadığın şey, tarif edemediğin şeydir. İstemin beş parçası: bağlam, hedef, sınırlar, kapsam dışı, bitti göstergesi.
Yürüyen iskeletSıra heyecana göre değil bağımlılığa göre kurulur. Her adım tek başına gösterilebilir olmalı.
Vekil mimariAnahtar sunucuda durur. Ek faydası: modeli değiştirmek için uygulamayı güncellemen gerekmez.
Mobil sır saklamazUygulama dosyası kullanıcının elindedir; içindeki metinler dökülüp anahtar bulunabilir.
İzin = kimin elindeimage_picker sistemin kamerasını açtığı için çoğu durumda CAMERA izni gerekmez.
Android / iOS ayrımıAndroid: kurulum anı + çalışma anı izinleri. iOS: Info.plist’te gerekçe cümlesi zorunlu.
Yama ve maliyet⌈g/32⌉ × ⌈y/32⌉. 4032×3024 → 11 970 yama; 1024×768 → 768 yama. Üst sınır 30 000.
Yapılandırılmış çıktıstrict: true ile şema zorunlu olur — ve her alan zorunlu hâle gelir.
Bu haftadan sorulabilecekler
  • API anahtarı neden uygulamanın içinde durmaz.
  • image_picker için CAMERA izni neden gerekmez.
  • strict kipin doğrudan sonucu.
  • Bir fotoğrafın yama sayısı — hesap gerektiren soru.
Vize tekrarı · ayrımlar

12. En çok karıştırılan on çift

⏱ 20 dk

Sınavda kaybedilen puanın büyük kısmı bilmemekten değil, iki yakın kavramı karıştırmaktan gelir. Aşağıdaki on çiftin her biri derste en az bir kez yanlış anlaşıldı.

H2 401 ↔ 403
401 UnauthorizedSunucu seni tanımıyor. Token yok, bozuk ya da süresi dolmuş.
403 ForbiddenSunucu seni tanıyor ama bu iş rolünde yok.
401’de giriş ekranına dönersin; 403’te dönmezsin — dönmek sonsuz döngü yapar.
H2 Kimlik ↔ Yetki
AuthenticationKim olduğunun kanıtlanması: giriş, şifre, token.
AuthorizationKanıtlanmış kimliğin neyi yapabildiği: rol, claim, politika.
Sıra sabittir: önce kimlik, sonra yetki. Kimliği olmayanın yetkisi konuşulmaz.
H4 Hash ↔ Şifreleme
HashTek yönlü, geri döndürülemez. Şifre böyle saklanır.
Şifrelemeİki yönlü, anahtarla geri açılır. Veri taşınırken böyle korunur.
"Şifreyi şifreledim" cümlesi yanlıştır: geri açılabilen şey sızabilir.
H2 Database First ↔ Code First
Database FirstVeritabanı önce kurulur, sınıflar ondan üretilir.
Code FirstSınıflar önce yazılır, veritabanı onlardan üretilir.
2. haftada Database First kullandık: SSMS’te tabloları kurduk, modelleri ürettik.
H3 Stateless ↔ Stateful
StatelessWidgetKendi içinde değişen verisi yok; dışarıdan ne verilirse onu çizer.
StatefulWidgetKendi içinde değişen verisi var; setState ile yeniden çizilir.
Ağ isteği atmak tek başına belirleyici değil: değişen veriyi kimin tuttuğu belirleyici.
H6 Boş liste ↔ 404
200 + []Sorduğun yer var, içinde kayıt yok. Hata değil.
404 Not FoundSorduğun adres ya da kayıt yok.
"Hiç ürün yok" ekranı bir hata ekranı değildir; boş liste hâli ayrıca karşılanır.
H3 Native ↔ Cross-platform
NativeHer platform kendi diliyle ayrı yazılır: Kotlin/Java, Swift.
Cross-platformTek koddan birden çok platform: Flutter, React Native.
Flutter cross-platform’dur ve makine koduna derlenir — hybrid değildir.
H4 Salt ↔ Pepper
SaltHer kullanıcı için ayrı; hash’in yanında veritabanında durur.
PepperUygulama için tek; veritabanında değil sunucu yapılandırmasında durur.
Salt’ın gizli olması gerekmez — işi gizlilik değil, hash’leri birbirinden farklı yapmak.
H2 DTO ↔ Entity
DTODışarıya açılan şekil. Hangi alanı kabul edip döndürdüğünü sen seçersin.
EntityVeritabanı tablosunun koddaki karşılığı.
Entity’yi doğrudan dışarı vermek, istemediğin alanları da açmaktır.
H4 localhost ↔ 10.0.2.2
localhostEmülatörün kendisi. API orada çalışmıyor.
10.0.2.2Emülatörün gördüğü ana makine. API bilgisayarındaysa adres bu.
Gerçek cihazda ikisi de işe yaramaz: bilgisayarın yerel ağ IP’si yazılır.

🧪 Lab 4 — Çiftleri eşleştir

Her turda beş çift geliyor, kartlar karışık ve kavramların adı kapalı: yalnızca tanımlar görünüyor. Aynı ayrımın iki yüzünü bul — ad, eşleştirince açılıyor.

İkinci tur: aynı ayrımlar, bu kez sınıfça

On altı doğru/yanlış sorusu — buradaki on çiftin ve yeni konunun üzerinden sınıfça geçen ikinci bir canlı yarışma. Açılıştaki turdan farkı: bu sefer bugün öğrendiklerimiz de var (401/403, boş liste, Bearer, ListView.builder). Vize haftasında ısınma değil, prova.

Canlı Yarışma’da hazır örnek: “Mobil Uygulama — 6. Hafta · Vize Tekrarı”. Sorular wwwroot/ornek/yaris-mobil-uygulama-hafta6-vize.json dosyasında.

Canlı Yarışma’yı aç →

Vize tekrarı · birleştirme

13. Bir isteğin ömrü

⏱ 15 dk

Beş haftanın tek bir şemada birleştiği yer burası. Kullanıcı liste ekranını açtığında ne oluyor — ve her adımda hangi haftanın bilgisi devreye giriyor:

Liste ekranı açılırken olanlar
Telefon
Ekran açıldı
hal = yükleniyor
Token’ı depodan oku
H4 · güvenli depo
İsteği kur
H6 · Bearer başlığı
Ağ
Doğru adres
H4 · 10.0.2.2 / LAN IP
GET /api/urunler
H1 · metot = niyet
API
İmzayı doğrula
H2 · token şifreli değil, imzalı
Rolü kontrol et
H2 · Authorize
Veritabanından oku
H2 · Database First
Cevap
200 + JSON
H1 · ortak biçim
fromJson ile modele
H3 · Dart sınıfı
setState
H3 · Stateful
Ekran
Dolu liste Boş liste 401 → giriş 403 → açıklama Hata → tekrar dene

Zinciri tersten okumak: hata nerede?

Bu şemanın en işe yarar kullanımı tersten: ekranda bir sorun gördüğünde zincirin hangi halkasına bakacağını bilmek. Sınavda da bu üslupta sorular gelir.

Gördüğün şeyHangi halkaİlk bakılacak yer
Ekran hiç dolmuyor, hata da yokEkranYükleniyor hâlinden çıkış yazılmamış; setState çağrılmıyor
Her istek 401İstekBearer yazılmamış ya da token null
Giriş çalışıyor, liste 403APIUçtaki rol kısıtı; kullanıcının rolü yetmiyor
Durum kodu hiç gelmiyorAğAdres (localhost / 10.0.2.2), cleartext ayarı, sunucu kapalı
type 'Null' is not a subtype of…CevapJSON alan adları ile model alanları uyuşmuyor; boş alan beklenmiyor
Liste boş ama veritabanında kayıt varAPIUç başka bir kullanıcının verisini süzüyor olabilir — kimlik doğru mu?
Sınavda bu tablonun satırları "şu belirtiyi gören biri ilk olarak neye bakmalı?" biçiminde sorulabilir. Cevabın ölçüsü şu: belirti zincirin hangi halkasında ortaya çıkıyor, hata hangi halkada olabilir. İkisi aynı halka olmak zorunda değil.
Vize tekrarı · ölçüm

14. Vize tarama testi

⏱ 20 dk

On beş soru, her haftadan üç tane. Amaç not vermek değil — hangi haftayı çalışacağını söylemek. Her cevaptan sonra gerekçe açılıyor; sonunda haftalık dağılımı görüyorsun.

🧪 Lab 5 — Hangi haftayı çalışmalısın?

Sorular tanım istemiyor, gerekçe istiyor. Yanlış cevaplamak iyidir: zayıf haftayı bulmanın yolu bu. Puan hiçbir yere kaydedilmiyor.

Soru 1 / 15
Tarama testi ile ders sonu testi aynı şey değil. Buradaki test teşhis içindir: kısa, anında gerekçeli, haftalara ayrılmış. Ders sonu testi (16. bölüm) ölçüm içindir: sınav üslubunda, beş şıklı, puanlı.
Vize tekrarı · plan

15. Üç günlük çalışma planı

⏱ 10 dk

Beş haftayı bir gecede okumak işe yaramaz. İşe yarayan şey sırayı bağımlılığa göre kurmak — 5. haftada uygulama inşa ederken yaptığımız şeyin aynısı:

1. gün — Omurga2. ve 4. hafta
  • Token nasıl alınır, içinde ne var, neden şifreli değil.
  • 401 / 403 ayrımını ezberle değil senaryoyla çalış.
  • Salt ve hash: ne işe yarar, ne işe yaramaz.
  • Yetki yükseltme: rolü neden sunucu sabitler.
  • Bu sayfanın 8. ve 10. bölümleri.
2. gün — Çerçeve1. ve 3. hafta
  • Metot = niyet tablosu; 4xx ↔ 5xx kimin hatası.
  • REST’te fiilin adreste olmaması.
  • Native / cross-platform / hybrid / PWA ayrımı.
  • Stateless mi Stateful mu — üç senaryo düşün, kendine sor.
  • Bu sayfanın 7. ve 9. bölümleri.
3. gün — Birleştirme5. ve 6. hafta + tekrar
  • Vekil mimari ve API anahtarı; izin kimin elinde.
  • Yama hesabını bir kez elle yap.
  • 13. bölümdeki zinciri baştan sona takip et.
  • 12. bölümün on çiftini kapatıp kendine anlat.
  • Ders sonu testini çöz; yanlışlarının bölümüne dön.

Sınav sırasında işe yarayan dört alışkanlık

Soruyu iki kere okuÖzellikle "hangisi yanlıştır" ve "gerekmez" içeren sorularda. Bu dersin en çok puan kaybettiren sorusu image_picker ve CAMERA iznidir — çünkü sezgiye ters.
Çeldiriciyi tanıŞıklardan biri "teknik olarak mümkün ama güvenli değil" diyorsa, soru büyük olasılıkla güvenlik sorusudur. "Telefon SQL çalıştıramaz" gibi şıklar yanlış sebeple doğru görünür.
Hesaplı soruyu atlamaYama hesabı tek formül: ⌈g/32⌉ × ⌈y/32⌉. Yukarı yuvarlamayı unutmazsan iki dakikalık iş.
Kendine "ne olur" diye sorBir şıkkın doğruluğundan emin değilsen, o şık doğruymuş gibi davran ve sonucunu söyle. 403’te çıkış yaptırmak — sonuç: sonsuz döngü. Demek ki yanlış.
Kapanış

16. Altıncı haftanın zihinsel modeli

⏱ 10 dk

Bu hafta tek bir ekran yazdık ve beş hafta tekrar ettik. İkisinin ortak noktası şu: parçaları ayrı ayrı bilmek, onları bir arada çalıştırmakla aynı şey değil.

Liste bir hâldirVeri değil ekran hâli. Altı hâl: yükleniyor, dolu, boş liste, 401, 403, hata. Tek değişkende tut.
Kimlik her istekteSunucu hatırlamaz. Token her istekte Bearer ile yeniden gösterilir.
401 ≠ 403Biri kimlik, öteki yetki. Birinde giriş ekranına dönersin, ötekinde dönmezsin.
Boş ≠ yok200 + [] başarıdır. 404 "sorduğun yer yok" demektir.
id taşıDetay kendi isteğini atarsa tek başına açılabilir. Nesne taşımak hız kazandırır, bağımsızlık kaybettirir.
Tekrar = birleştirmeKonuyu tek tek hatırlamak değil, zinciri baştan sona takip etmek.

Bu sayfayı bitirdiğinde bunları yapabiliyor olmalısın

Takıldığın yerler
  • Liste geliyor ama ekran boş. setState çağrılmıyor ya da hâl yukleniyor’da kalmış. Gelen listenin uzunluğunu bir kez yazdır.
  • Her istek 401 dönüyor, token doğru. Başlıkta Bearer var mı? Değer 'Bearer $token' olmalı, sadece token değil.
  • Durum kodu okunamıyor, try/catch’e düşüyor. İstek sunucuya ulaşmamış. Adres: emülatörde 10.0.2.2, gerçek cihazda LAN IP; düz HTTP için cleartext ayarı.
  • type 'Null' is not a subtype of String. JSON’da o alan yok ya da null. Model alanını String? yap ya da fromJson’da varsayılan ver.
  • Listeyi kaydırırken takılıyor. Column + SingleChildScrollView kullanılmış olabilir; ListView.builder’a geç.
  • Detay ekranı boş açılıyor. Nesne taşındı ama detayda listede olmayan alanlar gösterilmek isteniyor. Ya ikinci isteği at ya da o alanları gösterme.
Ödev — vize haftasına

Bu hafta yeni kod ödevi yok. Sınav haftasında ödev vermek ikisini birden yarım bırakmaktır. Yapılacak iki şey var:

  1. 14. bölümdeki tarama testini çöz ve çıkan zayıf haftaların bölümlerini oku. Hangi haftaların çıktığını not et — derste bunu soracağım.
  2. Ders sonu testini çöz (aşağıdaki bağlantı). Yanlış yaptığın her soru için, o sorunun hangi haftaya ait olduğunu ve neden yanıldığını bir cümleyle yaz. Teslim edilecek şey bu cümleler — doğru cevaplar değil.

İsteğe bağlı, pratik yapmak isteyene: 4. haftada yazdığın uygulamaya bir ürün listesi ekranı ekle. Token’ı başlığa koy, altı hâlin en az dördünü (yükleniyor, dolu, boş liste, 401) gerçekten yaz.

Gelecek hafta

Vize sınavı. Kapsam 1–6. haftalar; ağırlık dağılımı bu sayfanın 6. bölümünde. Sınav kavram ve karar soruyor, ezberden kod yazdırmıyor.

Sınavdan sonra devam edeceğimiz yer: korumalı uca veri göndermek — POST / PUT, sunucu taraflı doğrulama hatalarını forma dökmek, çakışma (409) ve gönderim sonrası listeyi tazelemek. Yani bu haftanın okuma yönünün yazma yönü.

Dersi bitirirken: ders sonu testi

On beş çoktan seçmeli soru, beşer şık — vize provası. Sorular altı haftanın tamamını tarıyor ve sınav üslubunda yazıldı: tanım değil gerekçe, ezber değil karar. Her soruda yanlış şıklar derste konuşulmuş yanılgılara karşılık geliyor; cevap verdikten sonra neden o şıkkın doğru olduğu da açılıyor.

Testi açtıktan sonra hazır örneklerden “Mobil Uygulama — 6. Hafta”yı yükleyin. Sorular wwwroot/ornek/sinav-mobil-uygulama-hafta6.json dosyasında duruyor; indirip değiştirebilir, kendi sorularınızı ekleyebilirsiniz.

Ders Sonu Testi’ni aç →