← Tüm haftalar
Mobil Uygulama Geliştirme
0%
Mobil Uygulama Geliştirme · 5. Hafta

LLM ile uygulama geliştirme

Bu hafta yeni bir uygulama yapıyoruz: Master Şef. Kullanıcı tabağının fotoğrafını çekiyor, uygulama üç şef karakterinden yorum getiriyor. Ama dersin konusu Master Şef değil — bir uygulamayı dil modeliyle birlikte nasıl inşa ettiğin. Bu yüzden sayfada az kod var, çok karar var: hangi ekran önce yapılır, izinler neden vardır, API anahtarı kimin cebinde durur, modele nasıl iş yaptırılır ve geleni nasıl denetlersin.

Yürüyen iskeletİstem yazmakBağlam vermek Kamera / galeri izniVekil mimariJSON şeması Görsel maliyetiÇıktıyı denetlemek
Büyük resim

1. Bu hafta ne yapıyoruz?

⏱ 15 dk

Dört haftadır sen yazdın. Veritabanını kurdun, API'yi yazdın, Flutter ekranlarını dizdin. Bu hafta bir şey değişiyor: kodun büyük kısmını dil modeli yazacak. Senin işin onu yönetmek, sırayı kurmak ve geleni denetlemek.

Bu, dersin kolaylaştığı anlamına gelmiyor — işin yeri değişiyor. Klavyede harcadığın zaman azalıyor, karar vermekte harcadığın zaman artıyor. Ve kötü haber şu: yanlış kararı model senin yerine fark etmiyor. Anahtarı istemciye yazmanı engellemiyor, gereksiz izni silmiyor, hata yönetimini unuttuğunu söylemiyor. Modelin senin güvenliğinde bir çıkarı yok.

Haftanın tek cümlelik özeti: modelden, çalışıp çalışmadığını tek denemede anlayabileceğin kadar küçük bir parça iste. Sayfanın kalanı bu cümlenin açılımı.

Master Şef — ne yapan bir uygulama?

Kullanıcı tabağının fotoğrafını çekiyor ya da galeriden seçiyor. Uygulama fotoğrafı değerlendirmeye gönderiyor ve üç ayrı şef karakterinden yorum getiriyor: her biri ayrı şeye bakıyor, ayrı puan veriyor, ayrı kapanış cümlesi söylüyor.

📷 Fotoğrafkamera ya da galeri
🔐 Kendi API'nanahtar burada
🧠 Görme modelitek istek
👨‍🍳 Üç yorumpuan + öneri

Dikkat: ortadaki halka senin API'n. Telefon doğrudan modele gitmiyor. Nedeni 10. bölümün tamamı — ve bu haftanın en önemli güvenlik kararı.

Ders sonunda elinde ne olacak?

Çalışan bir uygulamaTelefonunda fotoğraf çekip üç şef yorumunu okuyabileceksin. Dört haftalık API ve giriş altyapının üstüne kuruluyor.
Beş hazır istemHer inşa adımı için, kopyalayıp kendi projende kullanabileceğin istem metinleri. Dersin asıl çıktısı bunlar.
Bir denetleme listesiModelin yazdığı koda bakarken neye bakacağını bilmek. 4. haftanın listesinin genişletilmiş hâli.
Bir maliyet sezgisiBir fotoğrafın neden "bir fotoğraf" değil "şu kadar token" olduğunu ve bunu nasıl hesaplayacağını.

🍳 Önce görelim, sonra yapalım

İnşa etmeye başlamadan önce uygulamanın ne yaptığını görmek işi kolaylaştırır. Telefonundan aşağıdaki sayfayı aç ve kendi tabağını dene — Flutter kurmana gerek yok, bu bir web sayfası.

Master Şef'i aç →

Bu sayfa tam olarak bu hafta inşa edeceğimiz şeyin web hâli: aynı vekil mimari, aynı JSON şeması, aynı üç karakter. Farkı yalnızca arayüzün tarayıcıda olması.

Yöntem

2. Tarif edemediğini yaptıramazsın

⏱ 15 dk

Öğrencilerin dil modeliyle yaşadığı en yaygın hayal kırıklığı şu cümleyle başlıyor: "Bana bir yemek değerlendirme uygulaması yaz." Gelen şey çalışıyor olabilir, ama senin istediğin şey değildir. Model kötü iş yapmadı — sen ne istediğini söylemedin.

Bir uygulamayı tarif etmek, kodlamaktan önce gelen ve çoğu zaman atlanan bir iş. Üstelik modelle çalışırken atlanması daha pahalı, çünkü model boşlukları sormadan dolduruyor. Sen söylemezsen o varsayar; varsayımı yanlışsa iki saat sonra anlarsın.

İyi bir ürün tanımının cevapladığı beş soru

Kim kullanıyor?Yemek yapan, tabağı hakkında yorum merak eden biri. Profesyonel şef değil — o yüzden dil sade, terim az.
Ne yapıyor?Tek şey: fotoğraf verip yorum alıyor. Tarif yok, alışveriş listesi yok, kalori yok.
Ne görüyor?Üç kart. Her kartta karakter adı, 10 üzerinden puan, kısa özet, iki güçlü yan, iki geliştirme önerisi, bir kapanış cümlesi.
Ne zaman bitti sayılır?Telefonda fotoğraf çekip 15 saniye içinde üç kartı okuyabiliyorsam bitti.
Ne olmayacak?Üyelik ekranı yok (zaten var), geçmiş listesi yok, paylaşma yok, animasyon yok, çoklu dil yok.
Beşinci soru en çok atlanan ve en çok işe yarayan. Modele "ne olmayacağını" söylemek, onun fazladan iş yapmasını keser. Yoksa istemediğin bir geçmiş ekranı, istemediğin bir ayarlar sayfası ve istemediğin üç paket birden gelir — hepsini okumak, anlamak ve silmek zorunda kalırsın. Kapsam dışını yazmak, yazmamaktan hızlıdır.

Master Şef'in tanımı — yedi satır

Ürün tanımı · kodlamadan önce yazılır
Master Şef, yemek yapan birinin tabağını değerlendiren tek ekranlı bir mobil uygulamadır.
Kullanıcı kameradan ya da galeriden bir fotoğraf verir.
Uygulama fotoğrafı kendi sunucumuza yükler; sunucu bir görme modeline tek istek atar.
Ekranda üç şef karakterinin yorumu kart olarak görünür: puan, kısa özet, iki güçlü yan,
iki geliştirme önerisi, bir kapanış cümlesi.
Fotoğraf yemek değilse uygulama bunu söyler ve yorum üretmez.

Bu sürümde olmayacaklar: geçmiş kaydı, paylaşma, tarif önerisi, kalori hesabı, çoklu dil.

Bu yedi satır, dersin kalan on altı bölümünün tamamını belirliyor. Son satır olmasa modelden gelen her cevapta bir sürpriz olurdu.

Sınıf içi iş — 5 dakika. Kendi dönem projen için bu beş soruyu cevapla ve son satırı mutlaka yaz. Yazarken fark edeceksin: bazı soruların cevabını bilmiyorsun. İşte modele sormadan önce karar vermen gereken şeyler onlar.
Dersin omurgası

3. Hangi ekran önce? — yürüyen iskelet

⏱ 25 dk

Tanım hazır. Şimdi asıl soru: nereden başlıyoruz?

İçgüdü hep aynı yere gider: en heyecanlı yere. Üç şef kartının güzel göründüğü sonuç ekranı. Oradan başlarsan şu olur — elinde veri olmadığı için uydurursun, uydurduğun şekle göre ekranı dizersin, sonra gerçek veri gelir, şekli farklı çıkar ve ekranı baştan yazarsın. Model bu işi senin için iki dakikada yapar, sen de iki saatini kaybedersin.

Sıra heyecana göre değil bağımlılığa göre kurulur. Önce hiçbir şeye bağlı olmayan parça, sonra ona bağlı olan.

Yürüyen iskelet nedir?

Yazılımda yürüyen iskelet, zincirin tamamının en basit hâliyle baştan sona çalışması demek. Hiçbir halka güzel değil, hiçbiri eksiksiz değil — ama hepsi var ve uçtan uca yürüyor. Sonra halkaları tek tek gerçek hâliyle değiştiriyorsun.

Master Şef'in iskeleti beş adım:

AdımNe çalışıyorNe henüz yokNasıl gösterirsin?
1Boş ekran, tek düğme, printher şeyUygulama emülatörde açılıyor, düğme basılıyor
2Fotoğraf seç / çek, ekranda gösterağ, API, modelGaleriden resim seçince ekranda görünüyor
3Elle yazılmış JSON'dan üç kartağ, API, modelArayüz bitmiş, veri sahte
4Kendi API'ne git, sabit cevap döngerçek modelTelefon sunucuyla konuşuyor
5Gerçek görme modeli—Uygulama bitti

Bu sıranın üç faydası

Her adım gösterilebilirHer satırın sonunda ekranda gözle görülür bir şey var. "Bir şeyler yazdım ama çalıştıramadım" hâli hiç oluşmuyor.
Hata nerede, belli5. adımda bir şey patlarsa sorun son halkadadır — çünkü diğer dördünü çalışırken gördün. Hata ayıklama alanı bir halkaya iniyor.
Model için doğru boyutHer adım, tek bir istemle istenip tek denemede doğrulanabilecek büyüklükte. Bölünmüş iş, denetlenebilir iş.
3. ve 4. adım arasındaki boşluğa dikkat. Arayüzü yaparken API hazır değil. Çözüm, 3. adımdan önce cevabın şeklini kâğıda yazmak — yani sözleşmeyi sabitlemek. 9. bölümün konusu bu; sözleşme sabitlenince arayüz ve API birbirini beklemiyor.

🧱 Lab 1 — İnşa sırasını diz

Aşağıdaki beş iş karışık duruyor. Doğru sırayla tıkla. Bir işi, bağlı olduğu iş henüz dizilmemişken seçerseniz sebebini yazacak.

Henüz hiçbir adım dizilmedi.

Yöntem

4. İstemin anatomisi

⏱ 25 dk

Sıra belli. Şimdi her adımı modele nasıl anlatacağımıza bakalım.

Model senin projeni bilmiyor. Hangi sürümü kullandığını, hangi paketlerin kurulu olduğunu, dosyalarının nerede durduğunu, değişken adlarını Türkçe mi İngilizce mi yazdığını bilmiyor. Bunları söylemezsen tahmin eder — ve tahmini, başka birinin projesine uyan kod olur.

İyi bir kod isteminin beş parçası

1 · BağlamHangi proje, hangi çatı ve sürüm, hangi dosya, şu an içinde ne var. Modelin kodu bir yere oturtması gerekiyor.
2 · Tek cümlelik hedefBu istemde ne olmasını istiyorsun. Tek cümleye sığmıyorsa iş çok büyük — böl.
3 · SınırlarHangi paket kullanılsın, hangisi kullanılmasın; adlandırma dili; mevcut üslup. Bunlar yoksa model kendi alışkanlığını getirir.
4 · Kapsam dışı"Ağ isteği yok", "hata ekranı bu adımda yok". Modelin fazladan iş yapmasını kesen tek şey bu.
5 · Bitti göstergesiNasıl anlayacağım çalıştığını? Bu cümle hem modele hedef verir hem sana denetleme ölçütü.

Beşinci parçanın ikinci bir faydası var: modelden sadece kod değil gerekçe istemene zemin hazırlıyor. "Hangi izin neden gerekli, bir cümleyle yaz" diye eklediğinde, modelin kodunu okumadan önce gerekçesini okuyorsun — ve gerekçe yanlışsa kodu hiç okumana gerek kalmıyor.

✍️ Lab 2 — Kötü istem, iyi istem

Solda istemin parçaları var. Kutucukları aç/kapat; sağda o istemle gelen cevabın nasıl değiştiğini gör. Cevaplar önceden hazırlanmış örneklerdir — gerçek bir modele istek gitmiyor.

Modele giden istem

        
—

İstemi hangi dilde yazmalı?

Pratik bir gözlem: kod isteyen istemleri İngilizce yazmak genelde daha isabetli sonuç veriyor. Sebep gizemli değil — modeller ağırlıklı olarak İngilizce kod ve İngilizce dokümanla eğitildi, paket adları, hata mesajları ve API alanları da zaten İngilizce. Türkçe istemde model bazen Türkçe değişken adıyla İngilizce API adını karıştırıyor.

Ama kullanıcıya görünen metinler Türkçe olmalı ve bunu isteme açıkça yazmalısın: "UI strings in Turkish, identifiers in Turkish, code comments in Turkish." Yoksa model ekrana Loading… yazar.
Adım 1 / 5

5. Boş ekran, tek düğme

⏱ 15 dk

İlk adımın işi küçük görünüyor ama bir soruyu cevaplıyor: uygulama ayakta mı? Flutter kurulumu, emülatör, cihaz bağlantısı, derleme zinciri — bunların hepsi bu adımda sınanıyor. Bir sonraki adımda kamera çalışmazsa, sebebin kamera olduğunu bilmek istiyorsun; derleyici olmadığını bilmek istiyorsun.

İstem 1 · boş ekran
Flutter 3.x / Dart ile çalışıyorum. 4. haftadan kalan çalışan bir projem var:
kayıt ve giriş ekranları, lib/servisler/api_istemci.dart içinde bir HTTP sarmalayıcı,
lib/sabitler.dart içinde API adresi. Giriş sonrası lib/ekranlar/ana_ekran.dart açılıyor.

İstediğim: lib/ekranlar/sef_ekrani.dart adında yeni bir ekran. İçinde ortada tek bir
"Tabağımı değerlendir" düğmesi olsun, basınca konsola "düğmeye basıldı" yazsın.
Ana ekrana bu sefer ekranına giden bir giriş ekle.

Sınırlar: yeni paket ekleme. Değişken, metot ve dosya adları Türkçe olsun; projedeki
mevcut üslubu koru. Kullanıcıya görünen metinler Türkçe.

Bu adımda olmayacaklar: fotoğraf seçme, ağ isteği, API, hata yönetimi, durum ekranları.

Bittiğinde: emülatörde uygulamayı açıp ana ekrandan bu ekrana geçebilmeli ve düğmeye
basınca konsolda mesajı görmeliyim.

Dikkat edilecek şey: istem projeyi tanıtıyor. "4. haftadan kalan çalışan bir projem var" cümlesi ve ardından gelen dosya adları olmasa, model sana sıfırdan bir main.dart yazar ve mevcut projenin üstüne yazmanı söyler.

Bu adımda modelin en sık yaptığı şey: istemediğin hâlde bütün uygulamayı birden yazmak. "Bu adımda olmayacaklar" satırı tam olarak bunu engelliyor. Yine de 300 satır geldiyse — kabul etme, istemi tekrarla ve "yalnızca 1. adımı istiyorum" de.
Adım 2 / 5

6. Fotoğrafı almak — ve izinler neden var

⏱ 30 dk

İkinci adımda uygulama ilk kez kendi dışına çıkıyor: kullanıcının kamerasına ve fotoğraflarına. Ve burada yeni bir kavram devreye giriyor — izin.

İzin niye var? Kim kimden izin istiyor?

Şöyle düşünmeye alışmak işi çok kolaylaştırıyor: işletim sistemi senin değil, kullanıcının temsilcisidir. Senin uygulaman bir misafir. Kullanıcının kamerasını, fotoğraflarını, konumunu, rehberini istiyorsan sormak zorundasın; cevabı kullanıcı veriyor, kararı işletim sistemi uyguluyor.

📱 Uygulaman"kamerayı istiyorum"
🛡️ İşletim sistemikullanıcıya sorar
🙋 Kullanıcıizin verir / vermez
🔒 OS uygularsen zorlayamazsın

Bundan çıkan ve çoğu zaman söylenmeyen sonuç şu: her izin isteği, kullanıcıya "hayır" demesi için bir sebeptir. İzin listesi bir güven defteri gibi çalışıyor. Fotoğraf düzenleme uygulaması rehberini isterse silinir. O yüzden kural tek: en azını iste.

Anahtar da bir izindir. API anahtarı, "benim adıma para harcayabilirsin" izni. Uygulamanın içine anahtar koymak, o izni uygulamayı indiren herkese vermek demek. 10. bölümde buraya döneceğiz — izin konusuyla aynı konu olduğu için.

Kamerayı kim tutuyor?

Şimdi bu haftanın en ters gelen ama en öğretici ayrıntısı. Kameradan fotoğraf almak için image_picker paketini kullanıyoruz. Bu paket kamerayı kendisi açmıyor — sistemin kamera uygulamasını açıyor. Fotoğrafı çeken senin uygulaman değil, sistemin uygulaması; sana sadece çekilmiş dosyayı veriyor.

Yanlış sezgi

"Fotoğrafı ben alıyorum, demek ki kamera iznine ihtiyacım var."

Doğrusu

İzin, fotoğrafı kimin aldığıyla değil, kameranın kimin elinde olduğuyla ilgili. Kamerayı sistem tutuyorsa — yani sen sadece sonucu alıyorsan — çoğu durumda CAMERA iznine hiç gerek yok.

Bu izin, uygulamanın kamerayı kendi içinde açması için var: canlı görüntüyü ekranında göstermek, karenin içine çerçeve çizmek, kendi çekim düğmesini koymak. Yani camera paketi gibi bir şey kullanıyorsan gerekiyor; image_picker ile sistem kamerasını açıyorsan gerekmiyor.

Ve bu, modelin neredeyse her zaman yanlış yaptığı yer. "Flutter'da kameradan fotoğraf al" diye sorarsan, modelin yazdığı cevapta büyük olasılıkla CAMERA izni ve bir izin isteme paketi de olur. Çalışır — ama gereksiz bir izin istemiş olursun. Gereksiz izin, kullanıcıya sebepsiz bir soru ve mağaza incelemesinde bir soru işareti demek.
İstem 2 · fotoğrafı almak
Aynı proje. lib/ekranlar/sef_ekrani.dart şu an tek düğmeden oluşuyor (içeriği aşağıda).

İstediğim: düğmeye basınca kullanıcıya "Kamera / Galeri" seçimi sunan bir alt sayfa
açılsın; seçilen fotoğraf ekranın üstünde önizleme olarak görünsün, altında
"Değiştir" ve "Değerlendir" düğmeleri olsun.

Sınırlar: image_picker kullan, başka paket ekleme. Fotoğrafı en fazla 1024 piksel
genişlikte ve kalite 80 ile al. Adlandırma Türkçe, mevcut üslubu koru.

Bu adımda olmayacaklar: ağ isteği, API çağrısı, sonuç kartları.

Bittiğinde: emülatörde galeriden bir resim seçince resmi ekranda görmeliyim.

Ayrıca: Android ve iOS için eklenmesi gereken izin / yapılandırma satırlarını ayrı
yaz ve her birinin NEDEN gerektiğini bir cümleyle açıkla. Gerekmeyen bir izni ekleme.

Son paragraf bilinçli. Modele hem gerekçe sorduk hem de "gerekmeyeni ekleme" dedik. Cevabı okurken ilk bakacağın şey: CAMERA iznini eklediyse neden dediğine bak. Gerekçesi "kamerayı kullanıyoruz" ise yanlış — sistem kamerası kullanıyoruz.

Platform

7. Android ve iOS neden farklı sorar?

⏱ 20 dk

İki platform aynı işi farklı soruyor ve farkın arkasında bir tasarım felsefesi var. Bunu bilmek, modelin verdiği yapılandırmayı denetlemeni sağlıyor.

Android — iki katmanlı izin

Bazı izinler kurulum anında verilir, kullanıcıya hiç sorulmaz: INTERNET gibi. Sistem bunları "sormaya değmeyecek kadar sıradan" sayıyor.

Bazıları tehlikeli sınıfında ve çalışma anında sorulur: CAMERA, konum, mikrofon. Kullanıcı ilk kullanımda karar verir, sonra ayarlardan değiştirebilir.

iOS — gerekçeyi sen yazarsın

Her hassas erişim için Info.plist'e kullanıcıya okunacak bir cümle yazmak zorundasın: NSCameraUsageDescription, NSPhotoLibraryUsageDescription.

Android "kameraya izin veriyor musun?" diye sorar. iOS "kameraya izin veriyor musun — çünkü <senin cümlen>" diye sorar. Cümle yoksa uygulama o anda çöker; anlamsızsa mağaza incelemesinden geri döner.

Buradaki ders tasarımla ilgili. iOS seni kullanıcıya bir gerekçe yazmaya zorluyor. Gerekçeyi yazarken "bu izni gerçekten neden istiyorum?" sorusuna cevap vermek zorunda kalıyorsun — ve bazen cevabın olmadığını fark ediyorsun. İyi bir izin cümlesi "Kamera erişimi gerekiyor" değil, "Tabağının fotoğrafını çekebilmen için kameraya erişmek istiyoruz"dur.

🔑 Lab 3 — İzin matrisi

Platformu ve yapmak istediğin şeyi seç; hangi izin / yapılandırma gerekiyor, gerekmiyorsa neden gerekmiyor, gör.

📄 Takılırsan aç — Master Şef için gereken tam yapılandırma

Android — android/app/src/main/AndroidManifest.xml, <manifest> altına:

<uses-permission android:name="android.permission.INTERNET" />

Hepsi bu. CAMERA yok — sistem kamerasını kullanıyoruz. Yerel API'ye düz HTTP ile gidiyorsan ayrıca android:usesCleartextTraffic="true" (4. hafta, adres meselesi).

iOS — ios/Runner/Info.plist içine:

<key>NSCameraUsageDescription</key>
<string>Tabağının fotoğrafını çekebilmen için kameraya erişmek istiyoruz.</string>
<key>NSPhotoLibraryUsageDescription</key>
<string>Daha önce çektiğin bir tabak fotoğrafını seçebilmen için galeriye erişmek istiyoruz.</string>

iOS'ta image_picker sistem kamerasını açsa da bu iki cümle gerekiyor: iOS, aracı paket üzerinden de olsa erişimi uygulamaya yazıyor.

Maliyet

8. Fotoğrafın boyutu bir maliyet kalemidir

⏱ 25 dk

2. adımın isteminde geçen bir ayrıntıya dönelim: "en fazla 1024 piksel genişlikte ve kalite 80 ile al." Tek satır, ama arkasında hesap var ve o hesabı görmen gerekiyor.

Model fotoğrafı nasıl "görüyor"?

Görme modelleri resmi piksel piksel okumuyor. Resmi 32×32 piksellik karelere (yama, patch) bölüyor ve her kareyi bir girdi parçası olarak sayıyor. Yani fotoğrafın maliyeti, kaç kareye bölündüğüyle belirleniyor:

yama sayısı = ⌈genişlik ÷ 32⌉ × ⌈yükseklik ÷ 32⌉

Bu formül her şeyi açıklıyor. Telefonun çektiği ham fotoğrafla küçültülmüş hâli arasındaki fark çarpıcı:

FotoğrafÇözünürlükYama sayısıHam fotoğrafa göre
Telefonun çektiği (12 MP)4032 × 3024126 × 95 = 11 9701×
1024 px'e küçültülmüş1024 × 76832 × 24 = 76815,6× az
512 px'e küçültülmüş512 × 38416 × 12 = 19262× az
Bir üst sınır da var: tek resim için 30 000 yama. Bunu aşan resim küçültülmüyor, reddediliyor. Yani çok büyük bir panorama fotoğrafı hata döndürür — küçültmenin bir sebebi de bu.

Peki bu kaç para?

Burada dürüst olmak gerekiyor: ucuz bir modelle sınıf ortamında para neredeyse hiç sorun değil. Bu dersin modeli olan gpt-5.6-luna için girdi 1 milyon token başına 0,20 dolar. Ham fotoğraf 11 970 yama ise bir değerlendirme kabaca 0,0024 dolar; küçültülmüş hâli 0,00015 dolar. Kırk öğrenci beşer fotoğraf atsa ham hâlde yarım dolar bile etmiyor.

O hâlde neden uğraşıyoruz? Üç sebep ve hiçbiri "para" değil:

SüreDaha az yama, daha hızlı cevap. 15 saniye ile 6 saniye arasındaki fark, kullanıcının uygulamayı kapatıp kapatmaması demek.
Mobil veri4 MB'lık fotoğrafı yüklemek, zayıf bağlantıda 20 saniye sürer ve kullanıcının kotasından yer. Küçültme telefonda yapılmalı — sunucuda küçültmek yükleme süresini kurtarmıyor.
Model seçimi değiştiğindeAynı fotoğraf, premium bir modelde 50 kat pahalı. Hesabı bilmek, model değiştirdiğinde ne olacağını bilmek demek.
Asıl ders fiyat değil, hesabın kendisi. Fiyatlar değişiyor, model adları değişiyor. Değişmeyen şey: çözünürlük → yama → token → para zinciri. Bu zinciri kurabiliyorsan hangi modelle çalışırsan çalış maliyeti tahmin edebilirsin. Aşağıdaki tezgâh fiyatı sana soruyor, çünkü güncel fiyatı sağlayıcının kendi fiyat sayfasından okuman gerekiyor.

📐 Lab 4 — Küçültme ve maliyet tezgâhı

Kendi fotoğrafını seç (dosya tarayıcıdan çıkmıyor, hiçbir sunucuya gitmiyor) ya da hazır boyutlardan birini dene. Küçültmeyi kaydırınca yama sayısının ve maliyetin nasıl değiştiğini gör.

1024 px
Fotoğraf seçilmedi
Adım 3 / 5

9. Sözleşme önce, iki uç sonra

⏱ 30 dk

Üçüncü adımda arayüzü bitiriyoruz — ama API henüz yok. Bu bir sorun gibi görünüyor; aslında bir fırsat. Çünkü API'yi beklemek yerine cevabın şeklini sabitliyoruz ve iki uç birbirinden kurtuluyor.

Yazılımda buna sözleşme deniyor: iki taraf arasında, "ben sana şu şekilde veri vereceğim" anlaşması. Sözleşme yazılıysa arayüzü yazan kişi API'yi bekleyemez, API'yi yazan kişi arayüzü bekleyemez. İkisi aynı kâğıda bakıyor.

Modelle çalışırken bunun ek bir faydası var: "şu şemaya uyan kodu yaz" demek, "bana bir ekran yaz" demekten kıyasen çok daha isabetli sonuç veriyor. Şema, modelin hayal gücünü senin istediğin yere daraltıyor.

Master Şef'in sözleşmesi

Cevabın şekli — JSON şeması
{
  "yemekMi": true,
  "tahminiYemek": "fırında tavuk ve pilav",
  "sefler": [
    {
      "karakter": "usta",
      "puan": 7,
      "ozet": "Pişirme doğru, sunum dağınık.",
      "guclu": ["Tavuğun rengi doğru tutulmuş", "Porsiyon dengeli"],
      "gelistir": ["Tabağın kenarını temizle", "Pilavı kalıpla"],
      "kapanis": "Teknik var, özen eksik."
    },
    { "karakter": "italyan", "puan": 6, "...": "..." },
    { "karakter": "gurme",   "puan": 5, "...": "..." }
  ]
}

İki alan neden burada?

yemekMiÖğrenci kedisinin fotoğrafını atacak — bu kesin. Model "bu bir yemek değil" diyebilmeli, arayüz de bu hâli karşılamalı. Modelin cevabına güven, ama ne hakkında konuştuğunu ona sor.
tahminiYemekKullanıcının "gerçekten fotoğrafa baktı" hissini aldığı yer. "Fırında tavuk gibi görünüyor" cümlesi, üç sayfalık yorumdan daha ikna edici.

Şemayı garanti altına almak

Sağlayıcıların yapılandırılmış çıktı (structured outputs) özelliği, modelin cevabının şemaya uymasını zorunlu kılıyor. Yani jsonDecode sonrası "acaba bu alan var mı?" diye kontrol etmek zorunda kalmıyorsun. İsteğe strict: true ile bir şema ekliyorsun, model dışına çıkamıyor.

Kesin (strict) kipin ters gibi görünen bir kuralı var: bütün alanlar zorunlu olmak durumunda, isteğe bağlı alan yazamıyorsun. Bunun bizim için somut sonucu şu: fotoğraf yemek değilken de sefler ve tahminiYemek dönmek zorunda. O yüzden şemayı kurarken "yemek değilse sefler boş dizi, tahminiYemek boş metin olsun" diye isteme açıkça yazıyoruz — yoksa model o alanları doldurmak için bir şey uydurur.

🧩 Lab 5 — Şema tezgâhı

Alanları aç/kapat. Solda şemanın hâli, sağda o şemayla gelen cevap ve arayüzde neyin bozulduğu.

Gelen cevap
Arayüzde ne oluyor?
İstem 3 · sahte veriyle üç kart
Aynı proje. Elimde şu JSON şeması var (aşağıda tam hâli).

İstediğim: bu şemadan beslenen üç kartlık bir sonuç bölümü. Her kartta karakter adı,
10 üzerinden puan (görsel bir çubukla), kısa özet, "güçlü yanlar" ve "geliştir" listeleri,
altta italik bir kapanış cümlesi. Şimdilik veriyi kodun içine gömülü sabit bir JSON
metninden oku — ağ isteği YOK.

Ayrıca iki hâli de çiz: yemekMi=false geldiğinde üç kart yerine tek bir bilgi kutusu
görünsün ("Bu bir yemek fotoğrafı gibi görünmüyor").

Sınırlar: yeni paket ekleme. Adlandırma Türkçe. lib/modeller/sef_yorumu.dart içine
fromJson yazan bir model sınıfı koy.

Bittiğinde: uygulamayı açıp düğmeye basınca sahte veriden üç kartı görmeliyim; sabit
JSON'da yemekMi'yi false yapınca bilgi kutusunu görmeliyim.

Bu adım bittiğinde arayüz tamamen hazır ve tek satır ağ kodu yazmadın. Kalan iki adım yalnızca sahte veriyi gerçeğiyle değiştiriyor.

Adım 4 / 5 · Güvenlik

10. Anahtar kimin cebinde durur?

⏱ 30 dk

Bu bölüm haftanın güvenlik omurgası ve 4. haftadaki "rolü kim seçiyor?" sorusunun ikizi.

Dil modeline istek atmak için bir API anahtarı gerekiyor — sk- ile başlayan uzun bir metin. Bu anahtar, "benim hesabımdan para harca" yetkisi. Ve ilk içgüdü hep aynı: anahtarı Flutter projesindeki sabitler.dart dosyasına yazmak.

Mobil uygulama gizli bilgi saklayamaz. Kullanıcının telefonundaki APK dosyası senin değil, onun. İsteyen açar, içindeki metinleri döker ve anahtarını bulur. Şifrelemek de kurtarmıyor: şifreyi çözen kod da aynı dosyanın içinde olmak zorunda. İstemciye koyduğun her sır, sır değildir.

🔓 Lab 6 — Anahtar nerede duruyor?

İki mimariyi seç ve bir saldırganın APK'yı açtığında ne gördüğüne bak.

Mimari
APK içindeki metinler — strings app.apk

Vekil (proxy) mimari

Çözüm, zincire bir halka eklemek: telefon modele değil senin API'ne gidiyor, anahtarı senin API'n taşıyor.

Master Şef — isteğin yolculuğu
Telefon
fotoğrafı 1024 px'e küçült POST /api/sef/degerlendir Bearer token (4. hafta)
Senin API'n
token doğru mu? kota aşıldı mı? dosya gerçekten resim mi? anahtarı ekle, modele git
Model
tek istek, üç karakter şemaya uyan JSON

Flutter tarafı artık modelin adını bile bilmiyor. Gördüğü tek şey POST api/sef/degerlendir. Bu sadece güvenlik değil, aynı zamanda özgürlük: modeli değiştirmek istediğinde uygulamayı güncellemen gerekmiyor, mağazadan onay beklemiyorsun — sunucuda bir satır değiştiriyorsun.

Vekilin dört işi

1 · Anahtarı taşımakAnahtar dotnet user-secrets içinde durur; appsettings.json'a yazılmaz, çünkü o dosya git'e girer.
2 · Kimliği doğrulamakUç [Authorize] arkasında. 4. haftada yazdığın JWT burada işe yarıyor: anonim kimse senin paranı harcayamıyor.
3 · Kota koymakKullanıcı başına günlük sınır. Kullanıcı tablon zaten var; bir sayaç ekliyorsun. Sınırsız uç, açık cüzdandır.
4 · Girdiyi denetlemekGelen dosya gerçekten resim mi, boyutu makul mü? Vekil, modele gitmeden önce hayır diyebilen tek yer.

Peki kullanıcı kendi anahtarını girebilir mi?

Girebilir — ve bu, yukarıdaki kuralla çelişmez. Aradaki farkı görmek önemli, çünkü ikisi de "anahtar istemcide" gibi görünüyor ama bambaşka şeyler:

Gömülü anahtar

Senin anahtarın, uygulamayı indiren herkese dağıtılmış olur. Kullanıcı anahtarın varlığından haberdar bile değildir. Bulan herkes senin paranı harcar.

Kullanıcının girdiği anahtar

Onun anahtarı, kendi adına kullanılır. Bilerek giriyor, kendi parasını harcıyor, istediği an iptal ediyor. Bu bir sır sızıntısı değil — parola alanı.

Buna "kendi anahtarını getir" deseni deniyor ve gerçek araçlarda yaygın. Sınıfta da işe yarıyor: kırk öğrenci kendi anahtarıyla denerse senin anahtarın hiç yorulmuyor.

Ama anahtara parola gibi davranmak şart. Yarısını yapıp bırakmak, hiç yapmamaktan kötü — kullanıcı güvende sandığı için dikkatsiz olur.
Ekranda gizletype="password", kaydedildikten sonra yalnızca maskesi (sk-pro…4f2a) görünsün.
Sekmede saklasessionStorage — sekme kapanınca siliniyor. localStorage değil: ortak bilgisayarda aylarca durur.
Başlıkta gönderSorgu dizesinde değil. Sorgu dizeleri sunucu erişim günlüklerine, tarayıcı geçmişine ve Referer başlığına yazılır; başlık yazılmaz.
Sunucuda tutmaVeritabanına, oturuma, çereze yazma. Yalnızca o istek boyunca bellekte dursun ve düşsün.
Loga karartSağlayıcının hata gövdesi anahtarı yankılayabiliyor. Loga yazmadan önce sk- ile başlayan her şeyi değiştir.
HTTPS şartDüz HTTP üzerinden anahtar göndermek, anahtarı yoldaki herkese vermektir.
Kullanıcıya söyleAnahtarın nerede durduğunu, nereye gittiğini ve saklanmadığını yaz. Ve harcama sınırı koymasını öner.

Vekil bu durumda da gerekli: şemayı o kuruyor, girdiyi o denetliyor, sağlayıcının ham hatasını o süzüyor. Değişen tek şey parayı kimin ödediği.

Sınıf içi Master Şef sayfası tam olarak böyle çalışıyor. Fotoğraf seçmeden önce anahtarını soruyor, anahtarı yalnızca o sekmede tutuyor, X-Sef-Anahtar başlığıyla gönderiyor ve sunucu onu hiçbir yere yazmıyor. Anahtarı olmayan "demo cevabı" ile devam edebiliyor. Sayfanın kaynağına bakıp yukarıdaki yedi maddeyi tek tek doğrulayabilirsin — bu da bir denetleme alıştırması.
Demo modu — sınıfta hayat kurtarır. Vekile ?demo=true gibi bir anahtar ekleyin: gerçek modele gitmeden sabit bir JSON dönsün. Öğrenci bütün arayüzü, hata ekranını, bekleme hâlini anahtarı hiç yakmadan kurar; en sonda gerçek uca geçer. Kırk kişinin hatalı kodu sizin faturanız olmadan denenmiş olur.
İstem 4 · vekil uç ve telefonun ona gitmesi
İki parça istiyorum. .NET 10 Web API projem var (4. haftadan): JWT kimlik doğrulama
kurulu, Program.cs içinde Authentication/Authorization eklenmiş durumda.

1) API tarafı: POST api/sef/degerlendir ucu.
   - [Authorize] olacak, multipart/form-data ile tek bir resim dosyası alacak.
   - Dosyayı doğrula: içerik türü image/* olmalı, en fazla 4 MB.
   - "demo" adında bir sorgu parametresi olsun; true ise dışarıya HİÇ istek atmadan
     sabit bir örnek JSON dönsün (örnek JSON'u aşağıdaki şemaya uygun sen üret).
   - Gerçek çağrı bu adımda YOK; sadece demo yolunu yaz.
   - API anahtarını appsettings.json'a YAZMA; IConfiguration üzerinden oku ve
     user-secrets ile nasıl kaydedeceğimi komut olarak yaz.

2) Flutter tarafı: lib/servisler/sef_servisi.dart. Mevcut ApiIstemci ve token deposunu
   kullanarak bu uca fotoğrafı yükleyen tek bir metot. Sonuç 9. adımdaki model
   sınıfına ayrıştırılsın. Sef ekranı artık sabit JSON yerine bu servisi çağırsın,
   şimdilik demo=true ile.

Sınırlar: yeni paket ekleme (http ve image_picker zaten var). Adlandırma Türkçe.

Bittiğinde: telefondan fotoğraf seçip Değerlendir'e basınca, sunucudan gelen demo
cevabıyla üç kartı görmeliyim. Sunucu kapalıysa ekranda anlaşılır bir hata görmeliyim.
Adım 5 / 5

11. Üç karakteri kurmak — tek istek

⏱ 30 dk

Son halka. Vekil artık gerçek modele gidecek.

Üç ayrı istek mi, tek istek mi?

Üç karakter var; akla gelen ilk yol her biri için ayrı istek atmak. Ama fotoğrafın maliyetini 8. bölümde gördük: girdinin neredeyse tamamı fotoğraf. Üç ayrı istek, aynı fotoğrafı üç kez saymak demek.

Üç ayrı istekTek istek, üç karakter
Fotoğraf maliyeti3 kez sayılır1 kez
Süreparalel atılabilir ama 3 bağlantıtek tur
Kartların gelişitek tek dolabilir (hoş)hep birlikte
Karakterlerbirbirine karışmazkarışma riski var
Kodüç çağrıyı yönetmektek çağrı

Tek isteği seçiyoruz — hem üçte bir maliyet hem daha az kod. Tek dezavantajı karakterlerin birbirine benzemesi riski, onu da isteme açıkça yazarak kapatıyoruz.

Karakterleri isimle değil davranışla tanımlamak

Gerçek kişilerin adını kullanmıyoruz — nedeni 13. bölümde. Bunun yerine karakterleri neye baktıklarıyla tanımlıyoruz; tanınırlık kaybolmuyor, çünkü bir şefi şef yapan şey adı değil bakışı:

Usta Şefteknik ve disiplin

Pişirme derecesi, kesim, tabak düzeni. Kısa cümleli, sert, öğretici. Övgüyü hak edilince verir.

İtalyan Şefmalzeme ve sadelik

Malzemenin kendi tadı, hamur ve makarna işçiliği. Coşkulu, sıcak; önce över sonra vurur.

Gurme Şefbağlam ve kültür

Bu tabak nereden geliyor, hangi mutfakla konuşuyor. Sakin, analitik; puanı en cimri olan.

Hepsi 9 verirse uygulama oyuncak gibi durur. Karakterlerin sert ve birbirinden farklı puan vermesi bir tasarım kararı — isteme "üçünün puanı aynı olmamalı" ve "övgü hak edilmeden verilmez" diye yazmak gerekiyor. Yoksa modeller kibar olmaya meyilli.
Sistem istemi · modele giden karakter tanımı
Sen bir yemek fotoğrafını değerlendiren üç ayrı kurgusal şef karakterini canlandırıyorsun.
Karakterler kurgusaldır; gerçek hiçbir kişiyi temsil etmez ve gerçek kişi adı kullanmazsın.

Önce fotoğrafın bir yemek/tabak fotoğrafı olup olmadığına karar ver.
Yemek değilse yemekMi=false, tahminiYemek="" ve sefler=[] döndür, yorum üretme.

Yemekse üç karakterin her biri için bir değerlendirme üret:

- usta: Tekniğe ve disipline bakar — pişirme derecesi, kesim, tabak düzeni, porsiyon.
  Kısa ve sert cümleler. Övgüyü hak edilince verir.
- italyan: Malzemenin sadeliğine, tazeliğine, hamur ve makarna işçiliğine bakar.
  Coşkulu ve sıcak; önce beğendiği şeyi söyler, sonra eleştirir.
- gurme: Kültürel bağlama bakar — bu tabak hangi mutfaktan geliyor, neyle konuşuyor.
  Sakin ve analitik. Üçünün en cimri puan vereni.

Kurallar:
- Üç değerlendirme BİRBİRİNDEN FARKLI şeye bakmalı. Aynı gözlemi tekrar etmek hatadır.
- Üçünün puanı aynı olmamalı. Puan 0-10 arası tam sayı; ortalama bir tabak 5-6 alır.
- guclu ve gelistir listelerinin her biri tam 2 madde içerir, her madde en çok 10 kelime.
- ozet en çok 2 cümle, kapanis tek cümle.
- Fotoğrafta görmediğin bir şey hakkında yorum yapma. Tadı bilmiyorsun, görünüşe bak.
- Tüm metinler Türkçe.

Son iki kural önemli. "Fotoğrafta görmediğin bir şey hakkında yorum yapma" olmasa model tuzu, baharatı ve kıvamı hakkında kendinden emin cümleler kurar — bir fotoğraftan bilinemeyecek şeyler. Bu, dil modellerinin en bilinen kusuru: bilmediğini bilmemek. İstemle sınırlandırabiliyorsun.

İstem 5 · vekili gerçek modele bağlamak
Aynı .NET 10 API. api/sef/degerlendir ucunun demo yolu çalışıyor. Şimdi gerçek çağrıyı
ekle.

- IHttpClientFactory ile adlandırılmış bir istemci kaydet; taban adres sağlayıcının
  API'si, Authorization başlığı IConfiguration'dan okunan anahtarla kurulsun.
- Gelen resmi base64'e çevirip data URL olarak tek bir istekte gönder.
- İstekte yapılandırılmış çıktı (json_schema, strict) kullan; şema aşağıda.
- Sistem istemi aşağıda; olduğu gibi kullan.
- Zaman aşımı 60 saniye. Model hata döndürürse ya da JSON şemaya uymazsa,
  istemciye 502 ve "Değerlendirme alınamadı, tekrar dene" dön — modelin ham hata
  metnini istemciye SIZDIRMA, yalnızca logla.
- demo=true yolu aynen kalsın.

Sınırlar: hazır bir SDK paketi ekleme, düz HttpClient ile yaz — isteğin şeklini
görmek istiyorum. Adlandırma Türkçe.

Bittiğinde: telefondan gerçek bir tabak fotoğrafı gönderip üç farklı yorum almalıyım;
kedi fotoğrafı gönderince "yemek değil" kutusunu görmeliyim.
"Ham hata metnini sızdırma" satırı neden var? Sağlayıcının hata mesajları bazen anahtarın bir kısmını, hesap bilgisini ya da iç uç adreslerini içeriyor. Modele naif sorarsan hatayı aynen istemciye döndüren kod yazar — çünkü hata ayıklamak için kolay olan o. Senin işin bunu fark etmek.
📄 Takılırsan aç — isteğin ham hâli (curl)

Modelin yazdığı C# kodunu denetlerken isteğin şu şekle benzemesi gerekiyor:

POST https://api.openai.com/v1/responses
Authorization: Bearer <anahtar — sunucuda, user-secrets içinde>
Content-Type: application/json

{
  "model": "gpt-5.6-luna",
  "input": [
    { "role": "system", "content": "<yukarıdaki sistem istemi>" },
    { "role": "user", "content": [
        { "type": "input_text",  "text": "Bu tabağı değerlendir." },
        { "type": "input_image", "image_url": "..." }
    ]}
  ],
  "text": { "format": {
      "type": "json_schema",
      "name": "sef_degerlendirme",
      "strict": true,
      "schema": { "...": "aşağıdaki şema" }
  }}
}

Şema — strict kipte bütün alanlar required ve her nesnede additionalProperties: false olmak zorunda:

{
  "type": "object",
  "properties": {
    "yemekMi":      { "type": "boolean" },
    "tahminiYemek": { "type": "string" },
    "sefler": { "type": "array", "items": {
      "type": "object",
      "properties": {
        "karakter": { "type": "string", "enum": ["usta", "italyan", "gurme"] },
        "puan":     { "type": "integer" },
        "ozet":     { "type": "string" },
        "guclu":    { "type": "array", "items": { "type": "string" } },
        "gelistir": { "type": "array", "items": { "type": "string" } },
        "kapanis":  { "type": "string" }
      },
      "required": ["karakter","puan","ozet","guclu","gelistir","kapanis"],
      "additionalProperties": false
    }}
  },
  "required": ["yemekMi","tahminiYemek","sefler"],
  "additionalProperties": false
}

Model adı ve fiyatlar değişir — güncel listeyi sağlayıcının kendi belgelerinden doğrula. Bu derste ucuz ve görme yeteneği olan bir model seçildi.

Tasarım

12. Bekleyen kullanıcı

⏱ 20 dk

Uygulama çalışıyor. Ama bir sorun var: cevap 5–15 saniye sürüyor. Bir fotoğrafı okumak, üç karakteri üretmek, şemayı doldurmak zaman alıyor.

Bugüne kadar yazdığın isteklerin hepsi yarım saniyede dönüyordu; bir dönen çember yetiyordu. 15 saniye bambaşka bir tasarım problemi. Kullanıcı o süre içinde uygulamanın donduğunu düşünür, düğmeye tekrar basar, uygulamayı kapatır.

Kabaca bir ölçek: 1 saniyenin altı anlık sayılır. 1–3 saniye arasında dönen bir gösterge yeter. 3 saniyenin üstünde kullanıcıya ne olduğunu söylemek gerekiyor. 10 saniyenin üstünde ise bir hikâye gerekiyor — "şefler tabağına bakıyor…" gibi, ilerlediğini gösteren bir şey.

Uygulamanın beş hâli

Her ağ isteği olan ekranın en az dört hâli vardır ve öğrencilerin çoğu yalnızca birini yazar: başarılı olanı. Master Şef'te beş hâl var — çünkü "yemek değil" kendi başına bir hâl.

📱 Lab 7 — Beş hâl

Her hâle tıkla; telefonda ne görüneceğini ve o hâlin neden ayrı olduğunu oku.

Düğmeyi kilitlemeyi unutmak bu haftanın en pahalı hatası. Kullanıcı 15 saniye bekler, sabırsızlanır, tekrar basar — ve sen aynı fotoğrafı ikinci kez modele gönderirsin. İstek başlarken düğme pasif olmalı; bu bir incelik değil, maliyet kalemi.
Etik ve hukuk

13. İçeriğin sorumluluğu kimde?

⏱ 20 dk

Uygulama bitti. Şimdi kolayca atlanan ama atlanmaması gereken bir konu.

Neden gerçek kişi adı kullanmıyoruz?

Bu fikir akla ister istemez tanıdık bir yarışma programıyla geliyor ve karakterleri gerçek jüri üyelerinin adıyla kurmak cazip. Yapmıyoruz, iki sebeple:

Gerçek kişinin ağzına cümle koymakUygulaman, var olan bir insanın adıyla onun söylemediği şeyleri söylüyor. Bu, kişilik hakları ve isim/benzerlik kullanımı açısından sorunlu; üstelik model hakaret sayılabilecek bir cümle de üretebilir ve o cümle o kişinin adıyla ekranda görünür.
Sorumluluk sende kalır"Model yazdı" bir savunma değil. Uygulamayı yayınlayan sensin, metni gösteren senin ekranın. Mağazalar da bu tür taklitleri marka/kişilik ihlali olarak değerlendirip uygulamayı kaldırıyor.

Çözüm basit ve bedava: karakterleri arketip olarak kur (11. bölümde yaptığımız gibi), kurgusal olduklarını hem sistem isteminde hem ekranda yaz. Tanınırlık bakıştan geliyor, isimden değil.

Ekranda görünmesi gereken cümle: "Şef karakterleri kurgusaldır, gerçek kişileri temsil etmez. Yorumlar yapay zekâ tarafından üretilir ve yalnızca eğlence amaçlıdır." Bir satır, sonuç kartlarının altında.

Üç şey daha

Kullanıcının fotoğrafıFotoğrafı saklıyor musun? Saklıyorsan nerede, ne kadar süre, kim görebiliyor? Master Şef'te saklamıyoruz — değerlendirip atıyoruz. En güvenli veri, hiç tutmadığın veridir. Ama bunu kullanıcıya söylemek gerekiyor.
Üçüncü tarafa giden veriFotoğraf senin sunucunda kalmıyor, bir sağlayıcıya gidiyor. Kullanıcının bunu bilmesi gerekiyor — "fotoğrafın değerlendirme için bir yapay zekâ servisine gönderilir" cümlesi.
Modelin yanılma payıModel yemeği yanlış tanıyabilir, yanlış yorum yapabilir. Eğlence amaçlı bir uygulamada bu kabul edilebilir; bir sağlık ya da alerji uygulamasında olmaz. Hangi hatanın kabul edilebilir olduğu ürün kararıdır.
Yöntem

14. Çalıştır, hatayı geri taşı

⏱ 20 dk

Beş adımın hiçbiri ilk denemede çalışmayacak. Bu normal — model bir derleyici değil. Senin projeni görmüyor, derlemiyor, çalıştırmıyor. Yazdığı kod bir öneri.

O yüzden modelle çalışmak tek yönlü bir iş değil, bir döngü:

İste. Tek adım, beş parçalı istem.
Oku. Kodu uygulamadan önce göz gezdir — tanımadığın bir paket, beklemediğin bir dosya var mı?
Çalıştır. Derle ve emülatörde dene. Adımın "bitti göstergesi" gerçekleşti mi?
Hatayı geri taşı. Olmadıysa hatanın tam metnini yapıştır — kırpmadan, çevirmeden.
Tekrarla. Düzelen kodu tekrar çalıştır.

"Hata verdi" ile yığın izi arasındaki fark

İşe yaramayan

çalışmadı

hata veriyor

olmadı, düzeltir misin

Model elinde veri olmadığı için tahmin yürütür. Genelde en sık görülen hatayı varsayar ve ilgisiz bir düzeltme önerir. İki tur kaybedersin.

İşe yarayan

Şu hatayı alıyorum:

E/flutter ( 7214): [ERROR] Unhandled Exception:
  type 'Null' is not a subtype of type 'String'
#0  SefYorumu.fromJson (package:.../sef_yorumu.dart:14:22)
#1  _SefEkraniState._degerlendir (.../sef_ekrani.dart:63:9)

Sunucudan gelen cevap da şu:
{"yemekMi":false,"tahminiYemek":"","sefler":[]}

Dosya, satır, tip ve gerçek veri var. Model neredeyse her zaman doğru düzeltmeyi verir — çünkü artık tahmin etmiyor.

İki şeyi birlikte vermek en etkilisi: hatanın tam metni ve o anda elindeki gerçek veri. Yukarıdaki örnekte hatanın sebebi kodun değil verinin şekli — sefler boş gelmiş, kod boş diziyi beklememiş. Veriyi görmeden bu teşhis edilemez.
Bir alışkanlık: hatayı yapıştırırken "ne denedim" de yaz. "Paketi yeniden kurdum, değişmedi" cümlesi, modelin sana aynı şeyi önermesini engelliyor.
Denetim

15. Modelin bu projede yanılacağı yerler

⏱ 25 dk

Genel "yapay zekâya dikkat edin" uyarısı işe yaramıyor. İşe yarayan şey, bu projede nerede yanılacağını önceden bilmek. Aşağıdakilerin hepsi bu dersin konusunda gerçekten görülen hatalar.

Ne yaparNeden yaparNasıl yakalarsın
Anahtarı istemciye yazar En kısa çalışan yol. Modelin senin güvenliğinde çıkarı yok. Flutter kodunda sk- ara. Varsa istemi "anahtar sunucuda kalacak" diye tekrarla.
Gereksiz CAMERA izni ekler "Kamera" kelimesini görünce izni refleksle ekliyor. Gerekçesini sor. image_picker sistem kamerasını açıyorsa gerek yok (6. bölüm).
Info.plist satırlarını unutur Dart kodu çalışır görünür; iOS tarafı istemde ayrıca istenmezse akla gelmiyor. iOS'ta kamerayı açınca uygulama çöküyorsa sebep neredeyse her zaman bu.
localhost yazar Geliştirme makinesinde doğru olan adres bu. Emülatörden localhost telefonun kendisi demek — 4. haftanın adres meselesi. 10.0.2.2 ya da LAN IP gerekiyor.
Olmayan paket / sürüm uydurur Eğitim verisinde gördüğü adları birleştiriyor. pub get hata verir. Paket adını pub.dev'de doğrula, sürümü modele sorma.
Eski paket API'si yazar Paketler sürüm atlıyor, modelin bildiği imza eski olabiliyor. Derleyici "böyle bir metot yok" der. Paketin kendi örneğine bak, modele değil.
Null denetimini atlar Mutlu yolu yazmak kısa. fromJson içinde boş dizi, boş metin ve eksik alan hâllerini elle dene (14. bölüm örneği).
Hata yönetimini sessizce düşürür İstemde yazılmadıysa kapsam dışı sayıyor. Sunucuyu kapat ve uygulamayı dene. Ekranda anlaşılır bir mesaj yoksa eksik.
Ham hata metnini istemciye döndürür Hata ayıklamak için en kolayı. Sağlayıcı hatasını kullanıcıya gösteriyorsa düzelt — içinde hesap bilgisi olabilir (11. bölüm).
Düğmeyi kilitlemeyi unutur Tek kullanıcı varsayıyor, sabırsız kullanıcıyı düşünmüyor. İstek sürerken düğmeye iki kez bas. İki istek gidiyorsa eksik (12. bölüm).
Ortak örüntüye dikkat et: bu hataların neredeyse hepsi "istemde yazmadığın şey". Model kötü niyetli ya da yetersiz değil — söylenmemiş olanı kendi alışkanlığıyla dolduruyor. Listeyi okurken asıl öğrendiğin şey, bir dahaki isteminde ne yazman gerektiği.
Denetim

16. Geleni denetleme listesi

⏱ 15 dk

4. haftada kısa bir listemiz vardı. Bu hafta kodun büyük kısmını model yazdığı için listeyi genişletiyoruz. Her adımdan sonra üstünden geç:

Son madde küçümsenmesin. Modelin yazdığı kod çalışıyor diye bitmiş sayılmaz; senin projenin bir parçası olmalı. Üç farklı adlandırma üslubunun karıştığı bir proje, iki hafta sonra sana da yabancı olur. Her istemde "mevcut üslubu koru" demenin sebebi bu.
Ve asıl kural: modelin yazdığı, senin anlamadığın kod yine senin kodun. Anahtarı o sızdırdıysa sızdıran sensin. İmza senin.
Yöntem

17. Ne zaman sormayı bırakmalı?

⏱ 10 dk

Bu bölüm kısa ama dersin en çok zaman kazandıran kısmı olabilir.

Modelle çalışırken bir tuzak var: döngüye girmek. Hata gidiyor, istem gidiyor, yeni kod geliyor, yine çalışmıyor. Yeni kod bir öncekine benziyor. Bir saat geçiyor.

Kural: üç turda çözülmediyse dur. Üç turdan sonra hâlâ aynı yerdeysen sorun kodda değil — senin anlayışında. Model senin kurduğun resmin içinde çalışıyor ve o resim yanlış.

Durduktan sonra yapılacak üç şey

1 · Belgeye gitPaketin kendi sayfasındaki örneğe bak. Beş dakikalık okuma, bir saatlik döngüden kısa.
2 · Soruyu değiştir"Bu kodu düzelt" yerine "bu neden böyle çalışıyor?" diye sor. Kod değil açıklama iste — anlamadığın şey ortaya çıkar.
3 · KüçültSorunu en küçük hâline indir. Boş bir projede yalnızca o parçayı dene. İzole edilen hata genelde kendini söyler.

Üçüncüsü aslında bu dersin ilk yarısının tekrarı: yürüyen iskelet mantığı, hata ayıklamada da geçerli. Çalışmayan büyük bir şeyi anlamak zor; çalışmayan küçük bir şeyi anlamak kolay.

Kapanış

18. Beşinci haftanın zihinsel modeli

⏱ 10 dk

Bu hafta bir uygulama yaptık ama öğrendiğimiz şey Master Şef değil. Öğrendiğimiz şey şu: dil modeli bir araç; sıra ve denetim sende.

Tarif etYaptıramadığın şey, tarif edemediğin şeydir. Beş soru — ve mutlaka "ne olmayacak".
SıralaHeyecana göre değil bağımlılığa göre. Yürüyen iskelet: her adım tek başına gösterilebilir.
Sözleşmeyi sabitleCevabın şekli kâğıda yazılırsa iki uç birbirini beklemez.
Sırrı sunucuda tutİstemciye koyduğun sır, sır değildir. Vekil mimari hem güvenlik hem özgürlük.
En az izni isteHer izin, kullanıcıya "hayır" demesi için bir sebep. "Kamerayı kim tutuyor?" diye sor.
DenetleModelin yazdığı, senin anlamadığın kod yine senin kodun.

Bu sayfayı bitirdiğinde bunları yapabiliyor olmalısın

Takıldığın yerler
  • Model 300 satır gönderiyor, ben tek adım istedim. "Bu adımda olmayacaklar" satırını yaz ve isteği tekrarla. Gelen kodu kabul etmek zorunda değilsin.
  • Emülatörde API'ye erişemiyorum. 4. haftanın adres meselesi: localhost değil 10.0.2.2; gerçek cihazda LAN IP; düz HTTP için cleartext ayarı.
  • iOS'ta kamerayı açınca uygulama kapanıyor. Info.plist'te izin cümlesi yok.
  • Cevap geliyor ama kart boş. Şemayla model sınıfının alan adları uyuşmuyor. Gelen ham JSON'u bir kez ekrana yazdır, sonra karşılaştır.
  • type 'Null' is not a subtype of… hatası. Boş dizi / boş metin hâlini kod beklemiyor — "yemek değil" cevabında bu oluyor.
  • Her şey çalışıyor ama çok yavaş. Fotoğrafı küçültmeyi unuttun. maxWidth ve imageQuality veriliyor mu?
Ödev — gelecek haftaya

Master Şef'e dördüncü bir karakter ekle. Ama kodla başlama:

  1. Karakteri davranışla tanımla: neye bakıyor, nasıl konuşuyor, puanı cömert mi cimri mi? Üç cümle. Gerçek kişi adı kullanma.
  2. Mevcut üçünden farklı bir şeye baktığından emin ol — aynı gözlemi tekrar eden karakter, kart kalabalığından başka bir şey değil.
  3. Şemayı güncelle: karakter alanının listesine yenisini ekle.
  4. Sistem istemini güncelle ve dene. Dördüncü karakter diğerlerine benzemeye başladıysa istemde ne eksik?
  5. Kullandığın istemi ve modelden gelen ilk cevabı teslim et — kodu değil, istemi değerlendiriyoruz.

İsteğe bağlı: demo yolunu kendi sabit cevabınla doldur, böylece anahtar olmadan da çalışan bir sürümün olsun.

Gelecek hafta

Liste, detay ve vize tekrarı. Master Şef'te tek bir sonuç gösterdik; gelecek hafta korumalı uçtan liste çekiyoruz ve öğeye tıklayınca detaya geçiyoruz. Bu haftanın hâlleri (boş, yükleniyor, sonuç, hata) orada da aynen geçerli — üstüne "boş liste" ekleniyor.

Konu bilerek dar: bir hafta sonra vize var, o yüzden dersin kalanı ilk beş haftanın genel tekrarına ayrıldı. Veri göndermek (POST/PUT) sınavdan sonraya bırakıldı — kendi başına bir ders dolusu kararı var.