JWT Token, Database First, Rol Bazlı Yetkilendirme ve CRUD
Bu derste veritabanını API’ye oluşturtmuyoruz. Önce SSMS üzerinde SQL ile veritabanını hazırlıyoruz, ardından ASP.NET Core API projesi mevcut veritabanını okuyup C# modellerini otomatik üretiyor. Sonrasında login, kullanıcı kaydı, JWT token, Admin/Personel yetkileri, veri doğrulama ve ürün CRUD işlemlerini yazıyoruz.
1. Bu derste sistem nasıl çalışacak?
Önce parçaları ayrı ayrı görmek yerine sistemin tamamını görelim. Mobil uygulama henüz yazılmayacak; bugün Swagger bizim “geçici mobil uygulamamız” gibi davranacak.
| İşlem | Personel | Admin |
|---|---|---|
| Giriş yapma | ✅ | ✅ |
| Ürünleri görüntüleme | ✅ | ✅ |
| Ürün ekleme / düzenleme / silme | ❌ | ✅ |
| Kullanıcıları listeleme | ❌ | ✅ |
2. Token ve JWT nedir?
Kullanıcı her API çağrısında şifresini tekrar göndermez. Önce bir kez giriş yapar. Bilgiler doğruysa API ona kısa süreli bir erişim belgesi verir. Bu belgeye token diyoruz.
Sınıfta 3 dakikalık gösteri: tokenın içini açalım
Dersin ilerleyen bölümünde login'den bir token alacağız. O tokenı kopyalayıp jwt.io adresine yapıştırın ve ekrana yansıtın. Hiçbir şifre girilmeden içeriğin okunduğunu bütün sınıf görsün.
{"alg":"HS256","typ":"JWT"}exp).Peki "çıkış yap" (logout) nerede?
3. Veritabanını SQL Server'da oluşturalım
Bu bölüm neden var?
Database.Update, HasData, Code First.SSMS → New Query ekranına aşağıdaki scripti yapıştırıp çalıştırın.
-- Veritabanını oluşturuyoruz.
CREATE DATABASE MobilApiDersiDb;
GO
-- Bundan sonraki komutların bu veritabanında çalışmasını sağlıyoruz.
USE MobilApiDersiDb;
GO
-- Yetkiler ayrı tabloda tutuluyor.
-- Böylece kullanıcı tablosuna "Admin", "Personel" gibi metinleri tekrar tekrar yazmayız.
CREATE TABLE Yetki
(
YetkiId INT IDENTITY(1,1) PRIMARY KEY,
Ad NVARCHAR(50) NOT NULL UNIQUE
);
GO
-- Kullanıcı bilgilerini tutan tablo.
CREATE TABLE Kullanici
(
KullaniciId INT IDENTITY(1,1) PRIMARY KEY,
AdSoyad NVARCHAR(100) NOT NULL,
-- Aynı e-posta ile iki kullanıcı oluşmasını engelliyoruz.
Email NVARCHAR(150) NOT NULL UNIQUE,
-- Şifreyi düz metin olarak saklamıyoruz.
-- Salt ve hash değerleri ayrı tutuluyor.
SifreSalt NVARCHAR(200) NOT NULL,
SifreHash NVARCHAR(200) NOT NULL,
-- Kullanıcının hangi role sahip olduğunu Yetki tablosuna bağlıyoruz.
YetkiId INT NOT NULL,
CONSTRAINT FK_Kullanici_Yetki
FOREIGN KEY (YetkiId)
REFERENCES Yetki(YetkiId)
);
GO
-- CRUD örneklerini bu tablo üzerinde yapacağız.
CREATE TABLE Urun
(
UrunId INT IDENTITY(1,1) PRIMARY KEY,
Ad NVARCHAR(120) NOT NULL,
-- Para alanlarında FLOAT yerine DECIMAL kullanmak daha uygundur.
Fiyat DECIMAL(18,2) NOT NULL,
Stok INT NOT NULL
);
GO4. İlk örnek verileri ekleyelim
Bu veriler de API tarafından değil, doğrudan SQL ile eklenecek.
USE MobilApiDersiDb;
GO
-- 1 = Admin, 2 = Personel olacak.
INSERT INTO Yetki (Ad)
VALUES
('Admin'),
('Personel');
GO
-- Ders için önceden PBKDF2 ile üretilmiş salt + hash değerleri.
-- Şifrelerin kendisini veritabanında saklamıyoruz.
--
-- admin@ders.com -> Admin123!
-- personel@ders.com -> Personel123!
INSERT INTO Kullanici
(
AdSoyad,
Email,
SifreSalt,
SifreHash,
YetkiId
)
VALUES
(
'Admin Kullanıcı',
'admin@ders.com',
'YWRtaW4tZGVtby1zYWx0LTAx',
'rNPs8fyPPm71nn5oWjslTW1P9y0WqmQOPDGKz9g6OhM=',
1
),
(
'Personel Kullanıcı',
'personel@ders.com',
'cGVyc29uZWwtZGVtby1zYWx0',
'QW7uXntJ71KZU6yAfi+SFu9c4gCE4M4Eub+4zznqKrI=',
2
);
GO
INSERT INTO Urun (Ad, Fiyat, Stok)
VALUES
('Klavye', 1250.00, 12),
('Mouse', 850.00, 20),
('Monitör', 7250.00, 6);
GO
-- Sonucu görelim.
SELECT * FROM Yetki;
SELECT * FROM Kullanici;
SELECT * FROM Urun;
GO5. ASP.NET Core Web API projesini oluşturalım
Şimdi veritabanı hazır. Artık API tarafına geçebiliriz.
# Controller tabanlı .NET 10 Web API oluşturur. dotnet new webapi -n MobilApiDersi --use-controllers cd MobilApiDersi # SQL Server ile EF Core kullanmak için. dotnet add package Microsoft.EntityFrameworkCore.SqlServer # Scaffold-DbContext komutunun çalışması için gerekli tasarım paketi. dotnet add package Microsoft.EntityFrameworkCore.Design # JWT Bearer tokenlarını doğrulamak için. dotnet add package Microsoft.AspNetCore.Authentication.JwtBearer # Swagger UI ve OpenAPI dokümantasyonu için. dotnet add package Swashbuckle.AspNetCore # dotnet ef komutunu sisteme kurar. dotnet tool install --global dotnet-ef
Bu paketler ne yapıyor?
6. SQL Server'dan C# modellerini üretelim
Database First yaklaşımında sınıfları önce biz yazmayız. EF Core veritabanındaki tabloları inceler ve bunlara karşılık gelen C# sınıflarını üretir.
Windows Authentication kullanıyorsanız örnek komut. Tek satır halinde yazılmıştır; hem PowerShell hem bash terminalinde aynı şekilde çalışır.
dotnet ef dbcontext scaffold "Server=localhost;Database=MobilApiDersiDb;Trusted_Connection=True;TrustServerCertificate=True" Microsoft.EntityFrameworkCore.SqlServer --output-dir Models --context-dir Data --context AppDbContext --no-onconfiguring --no-pluralize
\ karakteri bash'e aittir. Visual Studio ve Windows'ta varsayılan terminal PowerShell olduğu için orada \ çalışmaz ve komut parçalanır. PowerShell'de alt satıra bölmek gerekirse ters tik karakteri kullanılır. En güvenlisi komutu tek satır yazmaktır.dbcontext scaffold → veritabanını okuyup kod üretir.
--output-dir Models → tablo sınıflarını Models klasörüne koyar.
--context-dir Data → DbContext sınıfını Data klasörüne koyar.
--context AppDbContext → context sınıfının adını belirler.
--no-onconfiguring → bağlantı bilgisinin üretilen C# dosyasına gömülmesini engeller.
--no-pluralize → DbSet adlarının tablo adlarıyla birebir aynı kalmasını sağlar. Bu bayrak olmadan EF Core adları İngilizce çoğullama kuralıyla üretir ve Kullanici tablosu Kullanicis olur.
Scaffold-DbContext "Server=localhost;Database=MobilApiDersiDb;Trusted_Connection=True;TrustServerCertificate=True" Microsoft.EntityFrameworkCore.SqlServer -OutputDir Models -ContextDir Data -Context AppDbContext -NoOnConfiguring7. EF Core bize ne üretti?
Bu dosyalar otomatik oluşturulur. İlk aşamada elle değiştirmemek daha doğrudur; çünkü veritabanını yeniden scaffold ettiğinizde üzerlerine yazılabilir.
public partial class Kullanici
{
public int KullaniciId { get; set; }
public string AdSoyad { get; set; } = null!;
public string Email { get; set; } = null!;
public string SifreSalt { get; set; } = null!;
public string SifreHash { get; set; } = null!;
public int YetkiId { get; set; }
// Foreign Key sayesinde EF bu navigation property'yi oluşturur.
public virtual Yetki Yetki { get; set; } = null!;
}public partial class AppDbContext : DbContext
{
public AppDbContext(DbContextOptions<AppDbContext> options)
: base(options)
{
}
// Her DbSet veritabanındaki bir tabloyu temsil eder.
// --no-pluralize kullandığımız için adlar tablo adlarıyla aynı kaldı.
public virtual DbSet<Kullanici> Kullanici { get; set; }
public virtual DbSet<Urun> Urun { get; set; }
public virtual DbSet<Yetki> Yetki { get; set; }
protected override void OnModelCreating(ModelBuilder modelBuilder)
{
// EF Core burada PK, FK, kolon uzunluğu ve tablo ilişkilerini
// SQL Server şemasına göre otomatik yapılandırır.
...
}
}--no-pluralize yazmazsanız Türkçe çoğul değil şu adlar üretilir:
| Tablo | Varsayılan DbSet adı | --no-pluralize ile |
|---|---|---|
| Kullanici | Kullanicis | Kullanici |
| Urun | Uruns | Urun |
| Yetki | Yetkis | Yetki |
_db.Urun yazıp derleme hatası almanın en sık sebebi budur. Üretilen AppDbContext.cs dosyasını açıp adları kendi gözünüzle doğrulayın.8. Connection String ve JWT ayarları
Scaffold komutunda --no-onconfiguring kullandık. Bu nedenle connection string'i merkezi olarak appsettings.json dosyasına koyacağız.
{
"ConnectionStrings": {
"DefaultConnection": "Server=localhost;Database=MobilApiDersiDb;Trusted_Connection=True;TrustServerCertificate=True"
},
"Jwt": {
"Key": "DERS_ICIN_EN_AZ_32_KARAKTERLIK_COK_UZUN_BIR_GIZLI_ANAHTAR_123",
"Issuer": "MobilApiDersi",
"Audience": "MobilApiDersiKullanicilari",
"ExpireMinutes": 60
},
"Logging": {
"LogLevel": {
"Default": "Information",
"Microsoft.AspNetCore": "Warning"
}
},
"AllowedHosts": "*"
}9. Şifreyi doğrulama ve üretme
Neden ayrı bir PasswordHelper yazıyoruz?
using System.Security.Cryptography;
namespace MobilApiDersi.Helpers;
public static class PasswordHelper
{
public static bool Dogrula(
string girilenSifre,
string saltBase64,
string hashBase64)
{
// SQL'de metin olarak tuttuğumuz Base64 salt değerini
// tekrar byte dizisine çeviriyoruz.
byte[] salt = Convert.FromBase64String(saltBase64);
// Kullanıcının yazdığı şifreyi DB'de kullanılan yöntemle
// tekrar hashliyoruz.
byte[] hesaplananHash = Rfc2898DeriveBytes.Pbkdf2(
password: girilenSifre,
salt: salt,
iterations: 100_000,
hashAlgorithm: HashAlgorithmName.SHA256,
outputLength: 32
);
// Veritabanındaki Base64 hash değerini byte dizisine çeviriyoruz.
byte[] kayitliHash = Convert.FromBase64String(hashBase64);
// İki byte dizisini güvenli biçimde karşılaştırıyoruz.
// Eşitse şifre doğrudur.
return CryptographicOperations.FixedTimeEquals(
hesaplananHash,
kayitliHash
);
}
// Yeni kullanıcı kaydederken salt ve hash'i biz üreteceğiz.
// Geriye iki Base64 metin dönüyor; ikisi de Kullanici tablosunda saklanacak.
public static (string Salt, string Hash) Uret(string sifre)
{
// Her kullanıcı için rastgele ve benzersiz bir salt üretiyoruz.
// Aynı şifreyi kullanan iki kişinin hash'i böylece farklı olur.
byte[] salt = RandomNumberGenerator.GetBytes(16);
// Doğrulamadaki ile birebir aynı ayarlar:
// aynı tur sayısı, aynı algoritma, aynı uzunluk.
byte[] hash = Rfc2898DeriveBytes.Pbkdf2(
password: sifre,
salt: salt,
iterations: 100_000,
hashAlgorithm: HashAlgorithmName.SHA256,
outputLength: 32
);
// byte dizilerini SQL'de saklayabileceğimiz metne çeviriyoruz.
return (
Convert.ToBase64String(salt),
Convert.ToBase64String(hash)
);
}
}Salt neden her kullanıcıda farklı olmalı?
admin-demo-salt-01) derste okunabilir olsun diye düz metindi. Uret metodu ise gerçek sistemlerdeki gibi rastgele 16 bayt üretir. İkisi de aynı Dogrula metoduyla çalışır; çünkü doğrulama saltın nereden geldiğini değil, yalnızca aynı salt olmasını önemser.10. TokenService — tokenı kim üretecek?
Bu dosyanın görevi
Login başarılı olduktan sonra kullanıcıya JWT üretmek. Controller'ın içinde uzun token kodları yazmak yerine bu işi ayrı servise taşıyoruz.
using System.IdentityModel.Tokens.Jwt;
using System.Security.Claims;
using System.Text;
using Microsoft.IdentityModel.Tokens;
using MobilApiDersi.Models;
namespace MobilApiDersi.Services;
public class TokenService
{
private readonly IConfiguration _configuration;
public TokenService(IConfiguration configuration)
{
// appsettings.json içindeki Jwt ayarlarına ulaşmak için.
_configuration = configuration;
}
public string Uret(Kullanici kullanici)
{
// Claim = token içinde taşıyacağımız küçük bilgi parçaları.
var claims = new List<Claim>
{
// Kullanıcının benzersiz ID'si.
new Claim(
ClaimTypes.NameIdentifier,
kullanici.KullaniciId.ToString()
),
// Kullanıcının adı.
new Claim(
ClaimTypes.Name,
kullanici.AdSoyad
),
// Kullanıcının e-postası.
new Claim(
ClaimTypes.Email,
kullanici.Email
),
// En kritik alanlardan biri:
// [Authorize(Roles = "Admin")] bu claim'i kontrol eder.
new Claim(
ClaimTypes.Role,
kullanici.Yetki.Ad
)
};
// Tokenı imzalamak için gizli anahtarı byte dizisine çeviriyoruz.
var key = new SymmetricSecurityKey(
Encoding.UTF8.GetBytes(
_configuration["Jwt:Key"]!
)
);
// Token imzasında HMAC SHA-256 kullanacağız.
var credentials = new SigningCredentials(
key,
SecurityAlgorithms.HmacSha256
);
// JWT nesnesini oluşturuyoruz.
var token = new JwtSecurityToken(
issuer: _configuration["Jwt:Issuer"],
audience: _configuration["Jwt:Audience"],
claims: claims,
// Token 60 dakika sonra geçersiz olacak.
expires: DateTime.UtcNow.AddMinutes(
_configuration.GetValue<int>("Jwt:ExpireMinutes")
),
signingCredentials: credentials
);
// JWT nesnesini mobil uygulamanın kullanabileceği
// "xxxxx.yyyyy.zzzzz" biçimindeki metne dönüştürüyoruz.
return new JwtSecurityTokenHandler().WriteToken(token);
}
}11. Login endpointini yazalım
Önce DTO
Login sırasında tüm Kullanici nesnesini istemiyoruz. Yalnızca e-posta ve şifre gerekli.
using System.ComponentModel.DataAnnotations;
namespace MobilApiDersi.DTOs;
public class LoginDto
{
// İstemcinin gönderdiği e-posta.
// [Required] boş gelirse API daha controller'a girmeden 400 döndürür.
[Required(ErrorMessage = "E-posta zorunludur.")]
[EmailAddress(ErrorMessage = "Geçerli bir e-posta giriniz.")]
public string Email { get; set; } = string.Empty;
// İstemcinin gönderdiği düz şifre.
// Bu değer sadece giriş sırasında gelir;
// veritabanında düz metin olarak tutulmaz.
[Required(ErrorMessage = "Şifre zorunludur.")]
public string Sifre { get; set; } = string.Empty;
}[ApiController] sayesinde bu kurallara uymayan istek controller'a hiç ulaşmaz, otomatik 400 Bad Request döner.AuthController
using Microsoft.AspNetCore.Authorization;
using Microsoft.AspNetCore.Mvc;
using Microsoft.EntityFrameworkCore;
using MobilApiDersi.Data;
using MobilApiDersi.DTOs;
using MobilApiDersi.Helpers;
using MobilApiDersi.Services;
namespace MobilApiDersi.Controllers;
[ApiController]
[Route("api/[controller]")]
public class AuthController : ControllerBase
{
private readonly AppDbContext _db;
private readonly TokenService _tokenService;
public AuthController(
AppDbContext db,
TokenService tokenService)
{
_db = db;
_tokenService = tokenService;
}
// Kullanıcının henüz tokenı olmadığı için
// login endpointi anonim erişime açık olmalı.
[AllowAnonymous]
[HttpPost("login")]
public async Task<IActionResult> Login(LoginDto dto)
{
// Kullanıcıyı e-posta ile arıyoruz.
// Include ile Yetki tablosunu da getiriyoruz;
// çünkü token içine Admin/Personel rolünü yazacağız.
var kullanici = await _db.Kullanici
.Include(x => x.Yetki)
.FirstOrDefaultAsync(x => x.Email == dto.Email);
// Böyle bir e-posta yoksa 401 döner.
if (kullanici is null)
{
return Unauthorized(new
{
mesaj = "E-posta veya şifre hatalı."
});
}
// Girilen şifreyi hashleyip kayıtlı hash ile karşılaştırıyoruz.
bool sifreDogru = PasswordHelper.Dogrula(
dto.Sifre,
kullanici.SifreSalt,
kullanici.SifreHash
);
// Şifre yanlışsa yine 401 döner.
if (!sifreDogru)
{
return Unauthorized(new
{
mesaj = "E-posta veya şifre hatalı."
});
}
// Kullanıcı doğrulandı.
// Artık JWT token üretebiliriz.
string token = _tokenService.Uret(kullanici);
// Mobil uygulamanın ihtiyaç duyacağı bilgileri geri döndürüyoruz.
return Ok(new
{
token,
kullanici = new
{
kullanici.KullaniciId,
kullanici.AdSoyad,
kullanici.Email,
rol = kullanici.Yetki.Ad
}
});
}
}12. Yeni kullanıcıyı API oluştursun
Bu bölüm neden var?
PasswordHelper.Uret metodunu kullanan bir kayıt endpointi.Önce DTO
using System.ComponentModel.DataAnnotations;
namespace MobilApiDersi.DTOs;
public class RegisterDto
{
[Required(ErrorMessage = "Ad soyad zorunludur.")]
[StringLength(100, ErrorMessage = "Ad soyad en fazla 100 karakter olabilir.")]
public string AdSoyad { get; set; } = string.Empty;
[Required(ErrorMessage = "E-posta zorunludur.")]
[EmailAddress(ErrorMessage = "Geçerli bir e-posta giriniz.")]
[StringLength(150)]
public string Email { get; set; } = string.Empty;
[Required(ErrorMessage = "Şifre zorunludur.")]
[MinLength(6, ErrorMessage = "Şifre en az 6 karakter olmalıdır.")]
public string Sifre { get; set; } = string.Empty;
// 1 = Admin, 2 = Personel
[Range(1, int.MaxValue, ErrorMessage = "Yetki seçilmelidir.")]
public int YetkiId { get; set; }
}AuthController'a eklenecek action
using MobilApiDersi.Models; → Kullanici sınıfını new ile oluşturabilmek için.
// Yeni kullanıcıyı yalnızca Admin ekleyebilir.
[Authorize(Roles = "Admin")]
[HttpPost("register")]
public async Task<IActionResult> Register(RegisterDto dto)
{
// Email alanı veritabanında UNIQUE.
// Hatayı SQL'den almak yerine önce kendimiz kontrol ediyoruz;
// böylece kullanıcıya anlamlı bir mesaj dönebiliyoruz.
bool emailKayitli = await _db.Kullanici
.AnyAsync(x => x.Email == dto.Email);
if (emailKayitli)
{
// 409 Conflict: istek geçerli ama mevcut durumla çakışıyor.
return Conflict(new
{
mesaj = "Bu e-posta zaten kayıtlı."
});
}
// Foreign Key hatası almadan önce yetkinin var olduğunu doğruluyoruz.
bool yetkiVar = await _db.Yetki
.AnyAsync(x => x.YetkiId == dto.YetkiId);
if (!yetkiVar)
{
return BadRequest(new
{
mesaj = "Geçersiz yetki."
});
}
// İşin kalbi burası:
// Düz şifre hiçbir yere yazılmadan salt ve hash'e dönüştürülüyor.
var (salt, hash) = PasswordHelper.Uret(dto.Sifre);
var kullanici = new Kullanici
{
AdSoyad = dto.AdSoyad,
Email = dto.Email,
SifreSalt = salt,
SifreHash = hash,
YetkiId = dto.YetkiId
};
_db.Kullanici.Add(kullanici);
// INSERT SQL'i burada çalışır.
await _db.SaveChangesAsync();
// Şifreyle ilgili hiçbir alanı geri döndürmüyoruz.
return Ok(new
{
kullanici.KullaniciId,
kullanici.AdSoyad,
kullanici.Email
});
}register ile oluşturulan kullanıcı, hiçbir elle müdahale olmadan login ile giriş yapabiliyor. Derste mutlaka deneyin — kayıt → giriş → token zincirini görmek, konuyu tek başına anlatan en güçlü an.13. "Ben kimim?" — tokenın içini API nasıl okur?
10. bölümde tokenın içine claim yazdık. Peki istek geldiğinde o bilgileri geri nasıl okuyacağız? Bunun için veritabanına gitmeye gerek yok: ASP.NET Core, tokenı doğruladıktan sonra claim'leri hazır biçimde User nesnesine koyar.
using System.Security.Claims; → ClaimTypes sabitlerini kullanabilmek için.
// Geçerli tokenı olan herkes kendi bilgisini sorabilir.
// Rol şartı yok; Admin de Personel de çağırabilir.
[Authorize]
[HttpGet("me")]
public IActionResult Me()
{
// TokenService.Uret içinde yazdığımız claim'ler
// burada User nesnesinin içinde hazır bekliyor.
string? kullaniciId = User
.FindFirst(ClaimTypes.NameIdentifier)?.Value;
string? adSoyad = User
.FindFirst(ClaimTypes.Name)?.Value;
string? email = User
.FindFirst(ClaimTypes.Email)?.Value;
string? rol = User
.FindFirst(ClaimTypes.Role)?.Value;
return Ok(new
{
kullaniciId,
adSoyad,
email,
rol,
// Rol kontrolünü attribute dışında, kod içinde de yapabiliriz.
// Örnek: aynı endpoint Admin'e fazladan alan döndürsün.
adminMi = User.IsInRole("Admin")
});
}Bu neden önemli?
?kullaniciId=1 yazarak Admin'in verisini okuyabilir. Doğru kaynak her zaman User nesnesidir.14. Authentication ve Authorization farkı
// Geçerli tokenı olan herkes. [Authorize] // Sadece Admin rolü. [Authorize(Roles = "Admin")]
15. DTO ve gelen verinin doğrulanması
CRUD'a geçmeden önce bir soru: ürün eklerken istemciden doğrudan Urun entity'sini mi alalım? Kolay görünür ama iki sorun doğurur.
UrunId gönderebilir. Entity büyüdükçe (ör. OlusturanKullaniciId) istemcinin doldurmaması gereken alanlar da açığa çıkar. Buna over-posting denir.Kullanici nesnesini istemeyip LoginDto yazmıştık. Aynı fikri ürün için de uyguluyoruz.using System.ComponentModel.DataAnnotations;
namespace MobilApiDersi.DTOs;
public class UrunDto
{
// Dikkat: UrunId yok.
// Id'yi SQL Server üretir, istemcinin söz hakkı yoktur.
[Required(ErrorMessage = "Ürün adı zorunludur.")]
[StringLength(120, MinimumLength = 2,
ErrorMessage = "Ürün adı 2-120 karakter olmalıdır.")]
public string Ad { get; set; } = string.Empty;
[Range(0.01, 1_000_000,
ErrorMessage = "Fiyat 0'dan büyük olmalıdır.")]
public decimal Fiyat { get; set; }
[Range(0, int.MaxValue,
ErrorMessage = "Stok negatif olamaz.")]
public int Stok { get; set; }
}Kuralı kim uyguluyor?
[ApiController] attribute'u sayesinde bu kontrolü elle yazmıyoruz. Kurallara uymayan istek action'a hiç girmez; ASP.NET Core otomatik olarak 400 döndürür.
Geçersiz istek gönderirsek ne dönüyor?
{
"ad": "",
"fiyat": -5,
"stok": 3
}{
"title": "One or more validation errors occurred.",
"status": 400,
"errors": {
"Ad": [
"Ürün adı zorunludur."
],
"Fiyat": [
"Fiyat 0'dan büyük olmalıdır."
]
}
}En çok kullanılan doğrulama attribute'ları
NOT NULL ve UNIQUE kısıtları ise son savunma hattıdır.16. Ürün Controller
Bu controller'ın kuralı
Controller seviyesindeki [Authorize] nedeniyle bütün ürün endpointleri token ister. POST, PUT ve DELETE üzerinde ayrıca Admin rolü kontrol edilir.
using Microsoft.AspNetCore.Authorization;
using Microsoft.AspNetCore.Mvc;
using Microsoft.EntityFrameworkCore;
using MobilApiDersi.Data;
using MobilApiDersi.DTOs;
using MobilApiDersi.Models;
namespace MobilApiDersi.Controllers;
[ApiController]
[Route("api/[controller]")]
// Controller'daki bütün actionlar için geçerli token gerekir.
[Authorize]
public class UrunlerController : ControllerBase
{
private readonly AppDbContext _db;
public UrunlerController(AppDbContext db)
{
_db = db;
}
// GET /api/urunler
// Admin ve Personel kullanabilir.
[HttpGet]
public async Task<IActionResult> Listele()
{
var urunler = await _db.Urun
.OrderBy(x => x.UrunId)
.ToListAsync();
return Ok(urunler);
}
// GET /api/urunler/3
// Admin ve Personel kullanabilir.
[HttpGet("{id:int}")]
public async Task<IActionResult> Getir(int id)
{
var urun = await _db.Urun.FindAsync(id);
if (urun is null)
{
return NotFound(new
{
mesaj = "Ürün bulunamadı."
});
}
return Ok(urun);
}
// POST /api/urunler
// Sadece Admin yeni ürün ekleyebilir.
[Authorize(Roles = "Admin")]
[HttpPost]
public async Task<IActionResult> Ekle(UrunDto dto)
{
// DTO'dan entity'ye dönüşümü burada yapıyoruz.
// İstemci UrunId gönderemediği için ayrıca temizlemeye gerek yok;
// IDENTITY değerini SQL Server üretecek.
var urun = new Urun
{
Ad = dto.Ad,
Fiyat = dto.Fiyat,
Stok = dto.Stok
};
_db.Urun.Add(urun);
await _db.SaveChangesAsync();
// 201 Created döndürür.
// Ayrıca yeni kaydın hangi GET adresinden bulunacağını bildirir.
return CreatedAtAction(
nameof(Getir),
new { id = urun.UrunId },
urun
);
}
// PUT /api/urunler/3
// Sadece Admin güncelleyebilir.
[Authorize(Roles = "Admin")]
[HttpPut("{id:int}")]
public async Task<IActionResult> Guncelle(
int id,
UrunDto dto)
{
// Önce mevcut kayıt bulunur.
var urun = await _db.Urun.FindAsync(id);
if (urun is null)
{
return NotFound(new
{
mesaj = "Ürün bulunamadı."
});
}
// Veritabanındaki entity'nin alanlarını değiştiriyoruz.
urun.Ad = dto.Ad;
urun.Fiyat = dto.Fiyat;
urun.Stok = dto.Stok;
// UPDATE SQL'i burada çalışır.
await _db.SaveChangesAsync();
return Ok(urun);
}
// DELETE /api/urunler/3
// Sadece Admin silebilir.
[Authorize(Roles = "Admin")]
[HttpDelete("{id:int}")]
public async Task<IActionResult> Sil(int id)
{
var urun = await _db.Urun.FindAsync(id);
if (urun is null)
{
return NotFound(new
{
mesaj = "Ürün bulunamadı."
});
}
_db.Urun.Remove(urun);
// DELETE SQL'i burada çalışır.
await _db.SaveChangesAsync();
// Başarılı fakat response body yok.
return NoContent();
}
}| HTTP | Endpoint | İşlem | Personel | Admin |
|---|---|---|---|---|
| GET | /api/urunler | Listele | ✅ | ✅ |
| GET | /api/urunler/{id} | Detay | ✅ | ✅ |
| POST | /api/urunler | Ekle | ❌ | ✅ |
| PUT | /api/urunler/{id} | Güncelle | ❌ | ✅ |
| DELETE | /api/urunler/{id} | Sil | ❌ | ✅ |
Urun değil UrunDto alıyor. Böylece urun.UrunId = 0; satırına gerek kalmadı: istemci zaten id gönderemiyor. İstek gövdesi DTO'dur, cevap ise entity olarak dönüyor — küçük projelerde kabul edilebilir bir sadeleştirme.17. Kullanıcıları listeleme
Parola salt/hash alanlarını istemciye döndürmeyeceğiz. Sadece gerekli kullanıcı bilgileri seçilecek.
using Microsoft.AspNetCore.Authorization;
using Microsoft.AspNetCore.Mvc;
using Microsoft.EntityFrameworkCore;
using MobilApiDersi.Data;
namespace MobilApiDersi.Controllers;
[ApiController]
[Route("api/[controller]")]
// Bu controller'a yalnızca Admin girebilir.
[Authorize(Roles = "Admin")]
public class KullanicilarController : ControllerBase
{
private readonly AppDbContext _db;
public KullanicilarController(AppDbContext db)
{
_db = db;
}
// GET /api/kullanicilar
[HttpGet]
public async Task<IActionResult> Listele()
{
var kullanicilar = await _db.Kullanici
// Rol adını kullanacağımız için Yetki tablosunu ilişkiye dahil ediyoruz.
.Include(x => x.Yetki)
// SELECT ile sadece dışarı göndermek istediğimiz alanları seçiyoruz.
// SifreHash ve SifreSalt kesinlikle response'a dahil edilmiyor.
.Select(x => new
{
x.KullaniciId,
x.AdSoyad,
x.Email,
Rol = x.Yetki.Ad
})
.ToListAsync();
return Ok(kullanicilar);
}
}18. .NET 10'da Swagger kurulumu ve Authorize kutusu
.NET 9 ve sonrasında Swashbuckle proje şablonuna varsayılan olarak eklenmiyor. Biz Swagger UI istediğimiz için paketi kendimiz kurduk.
Swagger neden önemli?
Swagger'da token nasıl girilir?
token değerini tırnaklar olmadan kopyalayın.Bearer eyJhbGciOi... yazmayın. SecuritySchemeType.Http + Scheme = "bearer" tanımladığımız için Swagger Bearer önekini kendisi ekler. Elle yazarsanız başlık Bearer Bearer ... olur ve sonuç hep 401 gelir.Tokenın gerçekten gittiğini nasıl doğrularım?
-H "Authorization: Bearer eyJ..." satırını görüyorsanız token gidiyordur. Göremiyorsanız Authorize adımı tamamlanmamıştır. Tarayıcının F12 → Network sekmesi de aynı başlığı gösterir.19. Program.cs — her şeyi birbirine bağlayalım
Program.cs, hangi servislerin kullanılacağını ve HTTP isteğinin hangi middleware'lerden geçeceğini belirler.
using System.Text;
using Microsoft.AspNetCore.Authentication.JwtBearer;
using Microsoft.EntityFrameworkCore;
using Microsoft.IdentityModel.Tokens;
using Microsoft.OpenApi;
using MobilApiDersi.Data;
using MobilApiDersi.Services;
var builder = WebApplication.CreateBuilder(args);
// Controller sınıflarını kullanacağımızı ASP.NET Core'a bildiriyoruz.
builder.Services.AddControllers();
// ------------------------------------------------------------
// 1) VERİTABANI BAĞLANTISI
// ------------------------------------------------------------
// Database First ile üretilen AppDbContext'i Dependency Injection'a ekliyoruz.
// Connection string appsettings.json içinden okunuyor.
builder.Services.AddDbContext<AppDbContext>(options =>
{
options.UseSqlServer(
builder.Configuration.GetConnectionString("DefaultConnection")
);
});
// ------------------------------------------------------------
// 2) KENDİ SERVİSLERİMİZ
// ------------------------------------------------------------
// Login başarılı olduğunda JWT üretmek için yazdığımız servis.
// Scoped = her HTTP isteğinde ayrı servis örneği oluşturulur.
builder.Services.AddScoped<TokenService>();
// ------------------------------------------------------------
// 3) JWT AUTHENTICATION
// ------------------------------------------------------------
builder.Services
.AddAuthentication(JwtBearerDefaults.AuthenticationScheme)
.AddJwtBearer(options =>
{
// API'ye gelen tokenın hangi kurallarla kontrol edileceğini belirliyoruz.
options.TokenValidationParameters = new TokenValidationParameters
{
// Tokenı üreten sistem doğru mu?
ValidateIssuer = true,
// Token bu API için mi üretilmiş?
ValidateAudience = true,
// Tokenın süresi dolmuş mu?
ValidateLifetime = true,
// Tokenın imzası bizim gizli anahtarımızla mı oluşturulmuş?
ValidateIssuerSigningKey = true,
// Beklenen issuer.
ValidIssuer = builder.Configuration["Jwt:Issuer"],
// Beklenen audience.
ValidAudience = builder.Configuration["Jwt:Audience"],
// Token imzasını doğrulamak için kullanacağımız gizli anahtar.
IssuerSigningKey = new SymmetricSecurityKey(
Encoding.UTF8.GetBytes(
builder.Configuration["Jwt:Key"]!
)
)
};
});
// [Authorize] attribute'larının çalışmasını sağlar.
builder.Services.AddAuthorization();
// ------------------------------------------------------------
// 4) SWAGGER / OPENAPI
// ------------------------------------------------------------
// Controller endpointlerinin Swagger tarafından keşfedilmesini sağlar.
builder.Services.AddEndpointsApiExplorer();
builder.Services.AddSwaggerGen(options =>
{
// Swagger dokümanının başlığı ve versiyonu.
options.SwaggerDoc("v1", new OpenApiInfo
{
Title = "Mobil API Dersi",
Version = "v1"
});
// Swagger'a "Bu API Bearer JWT kullanıyor" bilgisini ekliyoruz.
options.AddSecurityDefinition(
"bearer",
new OpenApiSecurityScheme
{
Type = SecuritySchemeType.Http,
Scheme = "bearer",
BearerFormat = "JWT",
Description = "Login'den aldığınız JWT tokenı giriniz."
}
);
// Swagger'daki endpointlerin Authorize butonundaki
// Bearer tokenı kullanmasını sağlıyoruz.
options.AddSecurityRequirement(document =>
new OpenApiSecurityRequirement
{
[new OpenApiSecuritySchemeReference(
"bearer",
document
)] = []
}
);
});
// ------------------------------------------------------------
// 5) CORS
// ------------------------------------------------------------
// Tarayıcı, bir sayfanın kendi adresinden FARKLI bir adrese
// istek atmasını varsayılan olarak engeller. Buna same-origin politikası denir.
// Web istemcimiz ve Swagger dışındaki test araçları API'ye
// başka bir adresten bağlanacağı için bu izni açıyoruz.
builder.Services.AddCors(options =>
{
options.AddPolicy("DersPolitikasi", policy =>
{
policy
.AllowAnyOrigin()
.AllowAnyMethod()
.AllowAnyHeader();
});
});
var app = builder.Build();
// ------------------------------------------------------------
// 6) HTTP PIPELINE
// ------------------------------------------------------------
// Swagger'ı yalnızca geliştirme ortamında açıyoruz.
if (app.Environment.IsDevelopment())
{
app.UseSwagger();
app.UseSwaggerUI();
}
// HTTP isteğini HTTPS'e yönlendirir.
app.UseHttpsRedirection();
// CORS, kimlik kontrolünden ÖNCE çalışmalıdır.
// Aksi halde tarayıcının ön kontrol (preflight) isteği 401 ile geri döner.
app.UseCors("DersPolitikasi");
// ÇOK ÖNEMLİ:
// Önce "Bu kullanıcı kim?" sorusu cevaplanır.
app.UseAuthentication();
// Sonra "Bu kullanıcı bu işlemi yapabilir mi?" kontrol edilir.
app.UseAuthorization();
// Controller route'larını aktif eder.
app.MapControllers();
// Uygulamayı başlatır.
app.Run();UseCors() → UseAuthentication() → UseAuthorization(). Önce "nereden geliyor", sonra "sen kimsin", en son "bunu yapabilir misin".CORS tam olarak neyi çözüyor?
localhost:3000'daki sayfanın localhost:5001'deki API'ye istek atmasını güvenlik gereği engeller.AllowAnyOrigin kullanılmaz. Sınıf ortamında işi kolaylaştırsın diye böyle yazdık. Canlıda izin verilen adresler tek tek belirtilir: .WithOrigins("https://uygulamam.com"). Ayrıca AllowAnyOrigin ile AllowCredentials aynı anda kullanılamaz; .NET bunu çalışma anında hata vererek engeller.20. Baştan sona test senaryosu
adminMi true.Personel login
{
"email": "personel@ders.com",
"sifre": "Personel123!"
}Admin login
{
"email": "admin@ders.com",
"sifre": "Admin123!"
}Yeni ürün ekleme
{
"ad": "Web Kamera",
"fiyat": 1750,
"stok": 8
}Ürün güncelleme
{
"ad": "Mekanik Klavye",
"fiyat": 1900,
"stok": 10
}Doğrulamayı kasten bozalım
{
"ad": "",
"fiyat": -5,
"stok": -2
}Yeni kullanıcı kaydı
{
"adSoyad": "Ayşe Yılmaz",
"email": "ayse@ders.com",
"sifre": "Ayse123!",
"yetkiId": 2
}ayse@ders.com / Ayse123! ile login olun. SQL'e hiç dokunmadan, şifre hiçbir yerde düz metin tutulmadan yeni bir kullanıcı sisteme girdi.21. 400, 401 ve 403 neden farklı?
| Durum | Sonuç | Neden? |
|---|---|---|
| Token göndermeden GET /api/urunler | 401 | Kimlik doğrulanamadı. |
| Personel tokenı ile GET /api/urunler | 200 | Personelin bu işleme izni var. |
| Personel tokenı ile POST /api/urunler | 403 | Kimliği belli ama rolü yetersiz. |
| Admin tokenı ile POST /api/urunler | 201 | Kimliği ve rolü uygun. |
| Admin tokenı ile boş adlı ürün POST | 400 | Kimlik ve rol uygun; gönderilen veri kurallara aykırı. |
| Kayıtlı e-posta ile POST /api/auth/register | 409 | İstek geçerli ama mevcut kayıtla çakışıyor. |
| Süresi dolmuş token ile herhangi bir istek | 401 | Token geçerliydi ama artık değil. |
22. Dersten sonra tek başınıza yapın
Kendinizi test edin: Database First ne demektir?
Tokenın içine neden Rol bilgisi koyduk?
Neden Kullanici response'unda SifreHash göndermiyoruz?
Her kullanıcının saltı neden farklı?
"Hangi kullanıcı?" bilgisini nereden alırız?
User claim'lerinden. Aksi halde bir kullanıcı başkasının id'sini yazarak onun verisine ulaşabilir.Neden POST/PUT işlemlerinde entity yerine DTO kullanıyoruz?
400 ile 403 arasındaki fark nedir?
4 saatlik derste önerilen akış
Bölüm başlıklarındaki ⏱ süreleri, konu tam derinliğiyle anlatıldığında geçen süredir ve toplamı 4 saati aşar. Tek oturumda yetiştirmek için önerilen sıkıştırılmış akış:
| Süre | Bölüm | İçerik | Nasıl? |
|---|---|---|---|
| 0–25 dk | 1–2 | Büyük resim, token ve JWT | Anlatım + jwt.io gösterisi |
| 25–60 dk | 3–4 | SSMS'te veritabanı ve örnek veriler | Scriptler hazır verilir, birlikte çalıştırılır |
| 60–105 dk | 5–7 | Proje, paketler, Database First scaffold | Canlı kodlama; DbSet adları açılıp gösterilir |
| 105–115 dk | — | Ara | — |
| 115–155 dk | 8–11 | appsettings, PasswordHelper, TokenService, Login | Canlı kodlama |
| 155–180 dk | 12–14 | Kullanıcı kaydı, "ben kimim?", yetkilendirme | register + me yazılır, kayıt→giriş zinciri denenir |
| 180–210 dk | 15–17 | DTO/doğrulama, ürün CRUD, kullanıcı listesi | GET ve POST yazılır, PUT/DELETE kopyalanır |
| 210–235 dk | 18–21 | Swagger, Program.cs, baştan sona test | Swagger laboratuvarı — 400/401/403 canlı gösterilir |
| 235–240 dk | 22 | Ödev ve kapanış | Görev listesi dağıtılır |
Hoca notları
UrunDto ve 12. bölümdeki register hazır verilip üzerinden okunabilir. Asla atlanmaması gereken yer 16–21 arası Swagger testidir — öğrenci sonucu görmeden ayrılmamalı.Gelecek hafta
Bugüne kadar API'yi Swagger üzerinden test ettik. Önümüzdeki hafta asıl istemciyi yazmaya başlıyoruz: mobil uygulamadan HttpClient ile bu API'ye bağlanmak, async/await, JSON → model dönüşümü, giriş ekranı ve bugün ürettiğimiz tokenı cihazda güvenli saklamak.