← Tüm haftalar
Mobil Uygulama Geliştirme · 1. Hafta · API Temelleri
Mobil Uygulama Geliştirme · API Temelleri

Bir ürün geliştirdiniz.
Kaç uygulamanız var?

Mobil uygulama, web sitesi, yönetim paneli, masaüstü yazılımı… Hepsi aynı kullanıcıyla giriş yapıyor, aynı siparişleri görüyor ve aynı veriyi değiştiriyor. Peki bu kadar farklı teknoloji aynı sistemle nasıl konuşuyor?

📱Mobil
🌐Web
🖥️Masaüstü
⌚IoT / Saat
🤝Dış Sistem
Bugünün temel sorusu

“Birbirinden tamamen farklı cihaz ve uygulamalar, aynı veriye güvenli ve standart biçimde nasıl erişir?”

⏱ 25 dakika

1. Büyük resim: Bir ürün artık tek bir uygulama değildir

Önce kodu unutalım. Bir e-ticaret ürünü geliştirdiğinizi düşünün. Müşteri mobil uygulamadan giriş yapıyor. Aynı müşteri web sitesinde sepetini görüyor. Çağrı merkezi masaüstü panelinden siparişi takip ediyor. Kargo firması teslimat bilgisini sizin sisteminize gönderiyor.

Sınıfta anlatılacak senaryo

“Ayakkabı satıyoruz”

Android uygulaması Kotlin, iOS uygulaması Swift, web sitesi JavaScript, yönetim paneli C# ile yazılmış olabilir. Hepsini aynı veritabanına doğrudan bağlamak yerine, ortada bütün kuralları yöneten tek bir kapı oluştururuz: API.

Farklı ekranlar — Tek iş mantığı — Tek veri kaynağı APIKimlik · Yetki · İş KurallarıVeri · Entegrasyon · Güvenlik 📱 MobilAndroid / iOS 🌐 WebTarayıcı 🖥️ PanelMasaüstü / Admin 💳 ÖdemeDış servis 🚚 KargoDış entegrasyon 📊 PartnerSizin verinizi kullanır
API hem kendi uygulamalarınızın ortak merkezi olabilir hem de dış sistemlerle entegrasyon kapısı görevi görebilir.
Soru 1. Mobil ve web uygulamasının aynı kullanıcı hesabıyla giriş yapabilmesi için iki uygulamanın aynı kodla yazılması gerekir mi?
Cevabı göster
Hayır. Mobil Flutter, web React, masaüstü .NET olabilir. Önemli olan hepsinin aynı kimlik doğrulama API'siyle konuşmasıdır.
⏱ 30 dakika

2. API nedir?

APIAPPLICATION PROGRAMMING INTERFACE

Application Programming Interface, Türkçede kabaca Uygulama Programlama Arayüzü olarak ifade edilir.

Application
Bir yazılım veya sistem.
Programming
İnsan yerine başka bir yazılımın kullanacağı şekilde erişim.
Interface
İki tarafın hangi kurallarla konuşacağını tanımlayan arayüz/sözleşme.

En önemli fikir: API bir “sözleşmedir”.

“Bana şu adrese şu yöntemle şu veriyi gönderirsen, sana şu formatta cevap veririm.” Bu sözleşmeye uyan herhangi bir uygulama, hangi teknolojiyle yazılmış olursa olsun API'yi kullanabilir.

🚪

Kontrollü kapı

Veritabanınızı doğrudan açmak yerine hangi verinin nasıl erişileceğini API belirler.

📜

Sözleşme

Endpoint, method, parametreler ve cevap formatı taraflar arasındaki kurallardır.

🔌

Bağlantı noktası

Farklı yazılımlar ve servisler birbirinin iç kodunu bilmeden haberleşebilir.

API yalnızca “veri çekmek” değildir

🔐 Giriş

Kullanıcı doğrulama, token üretimi.

🧠 İş kuralı

Stok kontrolü, fiyat hesaplama, yetki kontrolü.

🔄 Entegrasyon

Ödeme, kargo, SMS, e-posta, harita servisleri.

📤 Veri paylaşımı

Kendi verinizi başka uygulamalara kontrollü şekilde açma.

Soru 2. “API = veritabanı” demek doğru mudur?
Cevabı göster
Hayır. API veritabanına erişebilir ama API'nin kendisi veritabanı değildir. API; istekleri alır, kuralları uygular, gerekirse veritabanıyla konuşur ve istemciye cevap üretir.
⏱ 25 dakika

3. Neden API kullanıyoruz?

“Mobil uygulamayı doğrudan veritabanına bağlasak olmaz mı?” İlk bakışta mümkün görünebilir. Fakat gerçek bir üründe güvenlik, tekrar kullanılabilirlik ve bakım açısından ciddi sorunlar çıkar.

❌ API yoksa

Mobil uygulama DB bağlantı bilgisini bilir.
Web tarafı aynı iş kuralını yeniden yazar.
Masaüstü uygulaması farklı sonuç üretebilir.
Veritabanını internete açmak gerekir.
Her istemci değişiklikten ayrı ayrı etkilenir.
→

✅ API varsa

Tüm istemciler tek merkeze bağlanır.
İş kuralları tek yerde tutulur.
Kimlik ve yetki merkezi yönetilir.
DB dış dünyaya doğrudan açılmaz.
Yeni cihaz eklemek kolaylaşır.

Kendi verinizi dış dünyaya açmak

API'nin ikinci büyük rolü budur. Sadece kendi mobil uygulamanız API kullanmaz. Siz de başka firmaların kullanacağı bir API sağlayabilirsiniz.

Örnek

Üniversite yemek menüsü

Üniversitenin yemek menüsü veritabanında bulunuyor. Mobil uygulama, web sitesi ve bilgi ekranları aynı menüyü kullanıyor. Daha sonra bir öğrenci topluluğu kendi uygulamasında menüyü göstermek istiyor. Veritabanına erişim vermek yerine GET /api/menu/today gibi kontrollü bir endpoint açabilirsiniz.

Soru 3. API sağlayıcısı ile API tüketicisi arasındaki fark nedir?
Cevabı göster
API sağlayıcısı endpointleri sunan taraftır. API tüketicisi bu endpointlere istek atan uygulama veya sistemdir. Aynı şirket bazı durumlarda hem sağlayıcı hem tüketici olabilir.
⏱ 35 dakika

4. HTTP nedir ve neden vardır?

HTTPHYPERTEXT TRANSFER PROTOCOL

Hypertext Transfer Protocol, web üzerinde istemci ve sunucunun nasıl haberleşeceğini tanımlayan kurallar bütünüdür.

Buradaki en önemli kelime protocol'dür. Protokol; iki tarafın birbirini anlayabilmesi için önceden üzerinde anlaşılmış kurallar demektir.

HTTP neden var?

Çünkü Android telefon, iPhone, Windows bilgisayar ve Linux sunucu birbirinden tamamen farklı sistemlerdir. Hepsi kendi iç teknolojisini kullanabilir. Ortak bir haberleşme protokolü sayesinde birbirlerinin iç yapısını bilmeden mesaj alışverişi yapabilirler.

Farklı teknolojiler — Ortak iletişim protokolü 📱 FlutterDart🌐 ReactJavaScript HTTPOrtak kurallarRequest ↔ Response ⚙️ ASP.NETC#🐍 PythonFastAPI
HTTP sayesinde istemcinin Flutter, sunucunun .NET olması sorun değildir.
HTTP ile HTTPS aynı şey değildir. HTTPS, HTTP iletişiminin TLS ile şifrelenmiş halidir. Gerçek uygulamalarda kullanıcı bilgileri ve token gibi hassas veriler için HTTPS zorunlu kabul edilmelidir.
Soru 4. HTTP bir programlama dili midir?
Cevabı göster
Hayır. HTTP bir programlama dili değil, iletişim protokolüdür. JavaScript, Dart, C#, Java gibi diller HTTP mesajı oluşturabilir veya işleyebilir.
⏱ 25 dakika

5. HTTP iletişimi: Request → Response

HTTP iletişiminin temel modeli çok basittir: istemci bir request gönderir, sunucu bir response döndürür.

1. Kullanıcı
“Ürünleri getir”
→
2. Mobil uygulama
HTTP Request
→
3. API
İşlemi yapar
→
4. HTTP Response
JSON döner

Bir request neler taşıyabilir?

Method

Ne yapmak istediğimiz: GET, POST...

URL

Hangi kaynağa gideceğimiz.

Headers

Token, içerik türü gibi ek bilgiler.

Body

Gönderilecek veri. Özellikle POST/PUT'ta.

Bir response neler taşır?

Status Code

İstek başarılı mı, hata mı?

Headers

Cevapla ilgili meta bilgiler.

Body

Çoğunlukla JSON veri veya hata mesajı.

Canlı düşünce deneyi

Mobil UygulamaGET /api/products Accept: application/json
⇄
API ResponseHTTP/1.1 200 OK Content-Type: application/json [{ "id": 1, "name": "Kalem" }]
Soru 5. Sunucu istemciden hiçbir istek gelmeden klasik HTTP modeliyle kendiliğinden response gönderir mi?
Cevabı göster
Klasik request-response modelinde hayır; iletişimi istemci başlatır. Gerçek zamanlı senaryolarda WebSocket, Server-Sent Events gibi farklı mekanizmalar kullanılabilir.
⏱ 20 dakika

6. URL, endpoint, path ve query parameter

API'yi bir bina gibi düşünürsek, URL o binanın adresidir; endpoint ise belirli bir işlemi gerçekleştiren kapıdır.

https://api.ornek.com/api/products/42?includeStock=true

Protocol

https://

Host / Domain

api.ornek.com

Path

/api/products

Query

?includeStock=true

Path parameter vs Query parameter

TürÖrnekNe zaman?
Path parameter/api/products/42Belirli bir kaynağı kimliğiyle seçmek.
Query parameter/api/products?category=book&page=2Filtreleme, sıralama, sayfalama gibi isteğe bağlı seçenekler.
Soru 6. /api/students/15 adresindeki 15 neyi temsil eder?
Cevabı göster
Genellikle belirli bir öğrencinin kimliğini temsil eden path parameter'dır.
⏱ 25 dakika

7. HTTP metodları: Sunucuya ne yapmak istediğimizi söyleriz

MethodTemel amaçÖrnekCRUD karşılığı
GETVeri okumakGET /api/productsRead
POSTYeni kayıt oluşturmakPOST /api/productsCreate
PUTKaynağın tamamını güncellemekPUT /api/products/5Update
PATCHKaynağın bir kısmını güncellemekPATCH /api/products/5Update
DELETEKaynak silmekDELETE /api/products/5Delete
Mini senaryo

Öğrenci yönetimi

Listeyi görmek GET, yeni öğrenci eklemek POST, öğrenci telefonunu değiştirmek PUT/PATCH, öğrenciyi silmek DELETE ile ifade edilir. Method sadece teknik bir detay değil; isteğin niyetini anlatır.

Soru 7. Yeni ürün oluşturmak için neden GET /api/products/add yerine POST /api/products tercih edilir?
Cevabı göster
REST yaklaşımında URL kaynağı, HTTP method ise yapılacak işlemi ifade eder. /products kaynak kümesidir; POST bu kümeye yeni ürün ekleme niyetini taşır.
⏱ 20 dakika

8. Status code: Sunucunun kısa cevabı

API sadece veri döndürmez. Önce isteğin sonucunu standart bir kodla ifade eder.

2xx
Başarılı — 200, 201, 204
3xx
Yönlendirme — 301, 302, 304
4xx
İstemci kaynaklı problem — 400, 401, 403, 404
5xx
Sunucu hatası — 500, 503

200 OK

İstek başarılı.

201 Created

Yeni kaynak oluşturuldu.

404 Not Found

İstenen kaynak yok.

500 Error

Sunucuda beklenmeyen hata.

Soru 8. Kullanıcı yanlış URL'ye istek atarsa 500 mü, 404 mü bekleriz?
Cevabı göster
Genellikle 404 beklenir. 500, sunucunun kendi içinde beklenmeyen bir hata yaşadığını ifade eder.
⏱ 20 dakika

9. REST nedir?

RESTREPRESENTATIONAL STATE TRANSFER

Representational State Transfer, web servislerini tasarlamak için kullanılan bir mimari yaklaşımdır. REST bir programlama dili veya protokol değildir.

HTTP'nin kaynak, method ve status code gibi özelliklerini düzenli ve öngörülebilir biçimde kullanmayı teşvik eder.

Kaynak odaklı URL

/api/products, /api/orders

Method niyeti söyler

GET, POST, PUT, DELETE

Stateless

Her request gerekli bilgiyi kendi içinde taşır.

RESTful API dediğimizde genellikle HTTP'yi REST ilkelerine uygun kullanan bir API'yi kastediyoruz.
Soru 9. REST ile HTTP aynı şey midir?
Cevabı göster
Hayır. HTTP bir iletişim protokolüdür. REST ise çoğunlukla HTTP üzerinde uygulanan bir mimari tasarım yaklaşımıdır.
⏱ 20 dakika

10. JSON: Sistemler veriyi nasıl temsil ediyor?

JSONJAVASCRIPT OBJECT NOTATION

JavaScript Object Notation, veriyi metin tabanlı ve hafif bir formatta taşımak için yaygın biçimde kullanılır.

Adında JavaScript geçmesine rağmen yalnızca JavaScript'e ait değildir. C#, Dart, Java, Python gibi hemen her dil JSON okuyabilir ve üretebilir.

Örnek JSON
{
  "id": 42,
  "name": "Kablosuz Kulaklık",
  "price": 1299.90,
  "inStock": true,
  "tags": ["audio", "bluetooth"]
}

String

"Erdi"

Number

42, 19.90

Boolean

true, false

Array / Object

[] ve {}

Soru 10. JSON neden mobil uygulamalar için uygundur?
Cevabı göster
Metin tabanlıdır, nispeten hafiftir, okunması kolaydır ve neredeyse tüm modern programlama dillerinde hazır JSON desteği vardır.
⏱ 45 dakika

11. .NET 8 ile ilk Web API'miz

Şimdi kavramları çalışan koda bağlayalım. İlk hafta için Minimal API yaklaşımı, endpoint mantığını en az ek yapıyla göstermek açısından uygundur.

Proje oluşturma

Terminal
dotnet new webapi -n ApiDersi
dotnet run --project ApiDersi

İlk GET endpoint

Program.cs
var builder = WebApplication.CreateBuilder(args);
var app = builder.Build();

app.MapGet("/api/hello", () => new
{
    message = "Merhaba API"
});

app.Run();
Tarayıcı veya Postman ile GET /api/hello çağrıldığında .NET anonim C# nesnesini otomatik olarak JSON'a dönüştürür.

Liste döndürelim

GET /api/products
var products = new List<Product>
{
    new(1, "Kalem", 25),
    new(2, "Defter", 80),
    new(3, "Çanta", 750)
};

app.MapGet("/api/products", () => products);

record Product(int Id, string Name, decimal Price);

Path parameter kullanalım

GET /api/products/{id}
app.MapGet("/api/products/{id}", (int id) =>
{
    var product = products.FirstOrDefault(x => x.Id == id);

    return product is null
        ? Results.NotFound()
        : Results.Ok(product);
});

POST ile yeni kayıt alalım

POST /api/products
app.MapPost("/api/products", (Product product) =>
{
    products.Add(product);
    return Results.Created($"/api/products/{product.Id}", product);
});
Soru 11. Results.Created(...) neden Results.Ok(...) yerine daha anlamlıdır?
Cevabı göster
Çünkü POST isteğinin sonucunda yeni bir kaynak oluşturulmuştur. 201 Created, işlemin anlamını daha doğru ifade eder ve yeni kaynağın adresi de response'a eklenebilir.
⏱ 30 dakika

12. Postman mini laboratuvarı

Uygulama: Ürün API'sini test ediyoruz

  1. .NET API'yi çalıştırın.
  2. Postman'de GET seçip /api/products isteği gönderin.
  3. Dönen JSON'u ve 200 OK kodunu inceleyin.
  4. /api/products/2 isteği gönderin.
  5. Var olmayan bir id deneyin ve 404 kodunu gözlemleyin.
  6. POST seçin, Body → raw → JSON bölümünden yeni ürün gönderin.
  7. Response'ta 201 Created kodunu gözlemleyin.

Gönderilecek örnek body

POST Body
{
  "id": 4,
  "name": "Klavye",
  "price": 950
}
Soru 12. Postman neden dersin bu aşamasında yararlıdır?
Cevabı göster
Mobil uygulama henüz devrede olmadan API'nin tek başına doğru çalışıp çalışmadığını test ederiz. Böylece sorun API'de mi mobil kodda mı daha kolay ayırabiliriz.
⏱ 15 dakika

13. Birinci haftanın zihinsel modeli

Kullanıcı
bir işlem yapar
→
İstemci
request oluşturur
→
HTTP
mesajı taşır
→
API
kuralı uygular
→
JSON + Status
response döner

Bu hafta öğrencinin bilmesi gerekenler

API açılımını ve temel amacını açıklayabilirim.
Bir ürünün neden ortak backend/API kullandığını açıklayabilirim.
HTTP'nin neden ortak iletişim dili olduğunu anlatabilirim.
Request ve response parçalarını sayabilirim.
GET, POST, PUT/PATCH, DELETE farkını biliyorum.
200, 201, 404, 500 gibi kodları yorumlayabilirim.
REST ile HTTP'nin aynı şey olmadığını biliyorum.
JSON okuyabilir ve basit JSON yazabilirim.
.NET'te basit GET/POST endpoint yazabilirim.
Postman ile API testi yapabilirim.

4 saatlik önerilen ders akışı

0–45 dk
Büyük resim, API açılımı, neden API, API sağlayıcı/tüketici.
45–100 dk
HTTP, request-response, HTTPS, URL/endpoint.
100–145 dk
HTTP metodları, status code, REST, JSON.
145–210 dk
.NET 8 Web API canlı kodlama.
210–240 dk
Postman uygulaması, sorular ve tekrar.

Gelecek hafta

API'yi gerçek bir veritabanının üzerine kuracağız: SSMS ile veritabanı, EF Core Database First ile modeller, login ve JWT token, Admin/Personel yetkileri ve ürün CRUD işlemleri.