“Ayakkabı satıyoruz”
Android uygulaması Kotlin, iOS uygulaması Swift, web sitesi JavaScript, yönetim paneli C# ile yazılmış olabilir. Hepsini aynı veritabanına doğrudan bağlamak yerine, ortada bütün kuralları yöneten tek bir kapı oluştururuz: API.
Mobil uygulama, web sitesi, yönetim paneli, masaüstü yazılımı… Hepsi aynı kullanıcıyla giriş yapıyor, aynı siparişleri görüyor ve aynı veriyi değiştiriyor. Peki bu kadar farklı teknoloji aynı sistemle nasıl konuşuyor?
“Birbirinden tamamen farklı cihaz ve uygulamalar, aynı veriye güvenli ve standart biçimde nasıl erişir?”
Önce kodu unutalım. Bir e-ticaret ürünü geliştirdiğinizi düşünün. Müşteri mobil uygulamadan giriş yapıyor. Aynı müşteri web sitesinde sepetini görüyor. Çağrı merkezi masaüstü panelinden siparişi takip ediyor. Kargo firması teslimat bilgisini sizin sisteminize gönderiyor.
Android uygulaması Kotlin, iOS uygulaması Swift, web sitesi JavaScript, yönetim paneli C# ile yazılmış olabilir. Hepsini aynı veritabanına doğrudan bağlamak yerine, ortada bütün kuralları yöneten tek bir kapı oluştururuz: API.
Application Programming Interface, Türkçede kabaca Uygulama Programlama Arayüzü olarak ifade edilir.
“Bana şu adrese şu yöntemle şu veriyi gönderirsen, sana şu formatta cevap veririm.” Bu sözleşmeye uyan herhangi bir uygulama, hangi teknolojiyle yazılmış olursa olsun API'yi kullanabilir.
Veritabanınızı doğrudan açmak yerine hangi verinin nasıl erişileceğini API belirler.
Endpoint, method, parametreler ve cevap formatı taraflar arasındaki kurallardır.
Farklı yazılımlar ve servisler birbirinin iç kodunu bilmeden haberleşebilir.
Kullanıcı doğrulama, token üretimi.
Stok kontrolü, fiyat hesaplama, yetki kontrolü.
Ödeme, kargo, SMS, e-posta, harita servisleri.
Kendi verinizi başka uygulamalara kontrollü şekilde açma.
“Mobil uygulamayı doğrudan veritabanına bağlasak olmaz mı?” İlk bakışta mümkün görünebilir. Fakat gerçek bir üründe güvenlik, tekrar kullanılabilirlik ve bakım açısından ciddi sorunlar çıkar.
API'nin ikinci büyük rolü budur. Sadece kendi mobil uygulamanız API kullanmaz. Siz de başka firmaların kullanacağı bir API sağlayabilirsiniz.
Üniversitenin yemek menüsü veritabanında bulunuyor. Mobil uygulama, web sitesi ve bilgi ekranları aynı menüyü kullanıyor. Daha sonra bir öğrenci topluluğu kendi uygulamasında menüyü göstermek istiyor. Veritabanına erişim vermek yerine GET /api/menu/today gibi kontrollü bir endpoint açabilirsiniz.
Hypertext Transfer Protocol, web üzerinde istemci ve sunucunun nasıl haberleşeceğini tanımlayan kurallar bütünüdür.
Buradaki en önemli kelime protocol'dür. Protokol; iki tarafın birbirini anlayabilmesi için önceden üzerinde anlaşılmış kurallar demektir.
Çünkü Android telefon, iPhone, Windows bilgisayar ve Linux sunucu birbirinden tamamen farklı sistemlerdir. Hepsi kendi iç teknolojisini kullanabilir. Ortak bir haberleşme protokolü sayesinde birbirlerinin iç yapısını bilmeden mesaj alışverişi yapabilirler.
HTTP iletişiminin temel modeli çok basittir: istemci bir request gönderir, sunucu bir response döndürür.
Ne yapmak istediğimiz: GET, POST...
Hangi kaynağa gideceğimiz.
Token, içerik türü gibi ek bilgiler.
Gönderilecek veri. Özellikle POST/PUT'ta.
İstek başarılı mı, hata mı?
Cevapla ilgili meta bilgiler.
Çoğunlukla JSON veri veya hata mesajı.
GET /api/products
Accept: application/jsonHTTP/1.1 200 OK
Content-Type: application/json
[{ "id": 1, "name": "Kalem" }]API'yi bir bina gibi düşünürsek, URL o binanın adresidir; endpoint ise belirli bir işlemi gerçekleştiren kapıdır.
https://
api.ornek.com
/api/products
?includeStock=true
| Tür | Örnek | Ne zaman? |
|---|---|---|
| Path parameter | /api/products/42 | Belirli bir kaynağı kimliğiyle seçmek. |
| Query parameter | /api/products?category=book&page=2 | Filtreleme, sıralama, sayfalama gibi isteğe bağlı seçenekler. |
/api/students/15 adresindeki 15 neyi temsil eder?| Method | Temel amaç | Örnek | CRUD karşılığı |
|---|---|---|---|
| GET | Veri okumak | GET /api/products | Read |
| POST | Yeni kayıt oluşturmak | POST /api/products | Create |
| PUT | Kaynağın tamamını güncellemek | PUT /api/products/5 | Update |
| PATCH | Kaynağın bir kısmını güncellemek | PATCH /api/products/5 | Update |
| DELETE | Kaynak silmek | DELETE /api/products/5 | Delete |
Listeyi görmek GET, yeni öğrenci eklemek POST, öğrenci telefonunu değiştirmek PUT/PATCH, öğrenciyi silmek DELETE ile ifade edilir. Method sadece teknik bir detay değil; isteğin niyetini anlatır.
GET /api/products/add yerine POST /api/products tercih edilir?/products kaynak kümesidir; POST bu kümeye yeni ürün ekleme niyetini taşır.API sadece veri döndürmez. Önce isteğin sonucunu standart bir kodla ifade eder.
İstek başarılı.
Yeni kaynak oluşturuldu.
İstenen kaynak yok.
Sunucuda beklenmeyen hata.
Representational State Transfer, web servislerini tasarlamak için kullanılan bir mimari yaklaşımdır. REST bir programlama dili veya protokol değildir.
HTTP'nin kaynak, method ve status code gibi özelliklerini düzenli ve öngörülebilir biçimde kullanmayı teşvik eder.
/api/products, /api/orders
GET, POST, PUT, DELETE
Her request gerekli bilgiyi kendi içinde taşır.
JavaScript Object Notation, veriyi metin tabanlı ve hafif bir formatta taşımak için yaygın biçimde kullanılır.
Adında JavaScript geçmesine rağmen yalnızca JavaScript'e ait değildir. C#, Dart, Java, Python gibi hemen her dil JSON okuyabilir ve üretebilir.
{
"id": 42,
"name": "Kablosuz Kulaklık",
"price": 1299.90,
"inStock": true,
"tags": ["audio", "bluetooth"]
}"Erdi"
42, 19.90
true, false
[] ve {}
Şimdi kavramları çalışan koda bağlayalım. İlk hafta için Minimal API yaklaşımı, endpoint mantığını en az ek yapıyla göstermek açısından uygundur.
dotnet new webapi -n ApiDersi dotnet run --project ApiDersi
var builder = WebApplication.CreateBuilder(args);
var app = builder.Build();
app.MapGet("/api/hello", () => new
{
message = "Merhaba API"
});
app.Run();GET /api/hello çağrıldığında .NET anonim C# nesnesini otomatik olarak JSON'a dönüştürür.var products = new List<Product>
{
new(1, "Kalem", 25),
new(2, "Defter", 80),
new(3, "Çanta", 750)
};
app.MapGet("/api/products", () => products);
record Product(int Id, string Name, decimal Price);app.MapGet("/api/products/{id}", (int id) =>
{
var product = products.FirstOrDefault(x => x.Id == id);
return product is null
? Results.NotFound()
: Results.Ok(product);
});app.MapPost("/api/products", (Product product) =>
{
products.Add(product);
return Results.Created($"/api/products/{product.Id}", product);
});Results.Created(...) neden Results.Ok(...) yerine daha anlamlıdır?/api/products isteği gönderin./api/products/2 isteği gönderin.{
"id": 4,
"name": "Klavye",
"price": 950
}API'yi gerçek bir veritabanının üzerine kuracağız: SSMS ile veritabanı, EF Core Database First ile modeller, login ve JWT token, Admin/Personel yetkileri ve ürün CRUD işlemleri.